Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό: 12 κρίσιμες ερωτήσεις και απαντήσεις

Οι 12 ερωτήσεις – απαντήσεις

Τι είναι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ);
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, που δημοσιεύθηκε με την Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και Τουρισμού Όλγας Κεφαλογιάννη την Παρασκευή 7 Αυγούστου (ΦΕΚ Δ’ 658/7-8-2026), αποτελεί ένα εθνικό σχέδιο που για πρώτη φορά καθορίζει πού και με ποιους κανόνες μπορεί να αναπτύσσεται ο τουρισμός στη χώρα. To ΕΧΠ-Τ αποσκοπεί στον προσδιορισμό στρατηγικών κατευθύνσεων και μεσο-μακροπρόθεσμων στόχων σε εθνικό επίπεδο, για τη χωρική διάρθρωση του τομέα του τουρισμού, με όρους οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας και αειφορίας.

Στόχος του είναι η τουριστική ανάπτυξη να γίνεται με πιο οργανωμένο και βιώσιμο τρόπο, προστατεύοντας παράλληλα το φυσικό περιβάλλον, τις τοπικές κοινωνίες και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα κάθε περιοχής.

Με απλά λόγια, το ΕΧΠ-Τ: βάζει σαφείς, ενιαίους και διαφανείς κανόνες για τις νέες τουριστικές επενδύσεις, οργανώνει καλύτερα την ανάπτυξη ξενοδοχείων και άλλων τουριστικών υποδομών, προστατεύει τις περιοχές που δέχονται αυξημένες τουριστικές πιέσεις, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα νησιά και στις περιοχές με περιβαλλοντική ευαισθησία και καθοδηγεί τον πολεοδομικό σχεδιασμό για τα επόμενα χρόνια.

Επισημαίνεται ότι το ΕΧΠ-Τ περιλαμβάνει αφ’ ενός συγκεκριμένες ρυθμίσεις για την τουριστική ανάπτυξη, οι οποίες είναι άμεσα εφαρμόσιμες από την ημέρα έκδοσης του ΦΕΚ του ΕΧΠ-Τ, δηλαδή ισχύουν ήδη από 7 Αυγούστου, αφ’ ετέρου κατευθύνσεις στα άλλα επίπεδα σχεδιασμού (Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια κ.ά) προκειμένου να ενσωματωθεί, χωρίς συγκρούσεις με άλλες χρήσεις, η ολοκληρωμένη στρατηγική της τουριστικής πολιτικής σε κάθε χωρική ενότητα της Ελλάδας.

Η χώρα έτσι αποκτά, για πρώτη φορά ουσιαστικά, ένα στρατηγικό θεσμικό κείμενο για τη χωρική ανάπτυξη του τουρισμού.

Τι αλλάζει στο εξής με το νέο ΕΧΠ-Τ;
Για πολλά χρόνια η χώρα δεν διέθετε ένα σύγχρονο και επικαιροποιημένο στρατηγικό εργαλείο για τη χωρική οργάνωση της τουριστικής ανάπτυξης, σε μια περίοδο κατά την οποία ο ελληνικός τουρισμός εξελισσόταν δυναμικά και αντιμετώπιζε νέες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή και οι αυξημένες πιέσεις σε δημοφιλείς προορισμούς. Ως έναν βαθμό, η οργάνωση της τουριστικής ανάπτυξης και οι ανάγκες του ελληνικού τουρισμού καλύπτονταν από τα Περιφερειακά Χωροταξικά Σχέδια.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό έρχεται να καλύψει το υφιστάμενο κενό και να θέσει σαφείς κανόνες και κατευθύνσεις για την τουριστική ανάπτυξη σε εθνικό επίπεδο, με στόχο την ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος και την ποιότητα ζωής.

Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι και οι στρατηγικές κατευθύνσεις του ΕΧΠ-Τ;
Βασικός στόχος του ΕΧΠ-Τ είναι η ανάπτυξη του τουρισμού με όρους βιωσιμότητας και με σεβασμό στις δυνατότητες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Το νέο χωροταξικό σχέδιο επιδιώκει τη βελτίωση της συνολικής τουριστικής εμπειρίας, την ανάδειξη περισσότερων μορφών τουρισμού πέρα από το μοντέλο «ήλιος και θάλασσα» και τη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου, μέσα από ποιοτικές και σύγχρονες τουριστικές υποδομές.

Το ΕΧΠ-Τ στηρίζει τη χωρική εξισορρόπηση και διάχυση της τουριστικής δραστηριότητας, την υποστήριξη θεματικών μορφών τουρισμού, παράλληλα με τον τουρισμό ήλιου και θάλασσας, την προώθηση σύγχρονων τουριστικών προϊόντων, καταλυμάτων και ειδικών τουριστικών υποδομών υψηλής ποιότητας.

Επίσης, δίνει έμφαση στη διασύνδεση μορφών τουρισμού και παραγωγικών κλάδων, τη μείωση διαπεριφερειακών και ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων, την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, την ενίσχυση οργανωμένων μορφών χωροθέτησης, την ολοκληρωμένη διαχείριση προορισμών και την αντιμετώπιση φαινομένων πίεσης.

Κεντρικές κατευθύνσεις αποτελούν επιπρόσθετα, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η προώθηση μεταφορικών, περιβαλλοντικών και ψηφιακών υποδομών, καθώς και η πράσινη μετάβαση και μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των τουριστικών καταλυμάτων.

Πώς κατηγοριοποιείται ο εθνικός χώρος και με ποια κριτήρια;
Η βασική κατηγοριοποίηση γίνεται με βάση την ένταση του τουριστικού φαινομένου, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη τον αριθμό των τουριστικών κλινών σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, οι περιοχές διακρίνονται σε πέντε κατηγορίες:

(Α) Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης,

(Β) Αναπτυγμένες περιοχές,

(Γ) Αναπτυσσόμενες περιοχές,

(Δ) Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης και

(Ε) Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης.

Παράλληλα, προβλέπεται ειδικότερη κατηγοριοποίηση για τις νησιωτικές περιοχές. Τα νησιά -πλην της Κρήτης και της Εύβοιας- κατηγοριοποιούνται επιπλέον βάσει της έκτασής τους σε τρεις διακριτές ομάδες, με διαφορετικές κατευθύνσεις και όρους ανάπτυξης για την κάθε ομάδα. Ειδικότερα, η Ομάδα Ι περιλαμβάνει νησιά με έκταση άνω των 250 τ.χλμ., ενώ οι μικρότερες νησιωτικές περιοχές εντάσσονται σε ομάδες με πιο εξειδικευμένες προβλέψεις και αυξημένες δυνατότητες προστασίας του τοπίου και του περιβάλλοντος.

Συνεπώς, ποιες οι πρακτικές συνέπειες αυτής της κατηγοριοποίησης;
Η κατηγοριοποίηση των περιοχών σε ζώνες Α–Ε και των νησιών σε Ομάδες Ι–ΙΙΙ καθορίζει στην πράξη τους όρους με τους οποίους μπορεί να αναπτυχθεί ο τουρισμός σε κάθε περιοχή. Επηρεάζει τον τρόπο ανάπτυξης των τουριστικών επενδύσεων που επιτρέπονται, τα ελάχιστα όρια αρτιότητας για νέα ξενοδοχεία, τη μέγιστη δυναμικότητα σε κλίνες, καθώς και τους όρους προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας κάθε περιοχής.

Στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α), δηλαδή σε περιοχές με πολύ υψηλή τουριστική ανάπτυξη, δίνεται προτεραιότητα κυρίως στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων καταλυμάτων, με αυστηρότερους όρους για τη δημιουργία νέων τουριστικών μονάδων. Για νέα ξενοδοχεία σε εκτός σχεδίου περιοχές απαιτούνται τουλάχιστον 16 στρέμματα.

Για τα νησιά, επιτρέπονται νέα τουριστικά καταλύματα μέχρι 100 κλινών για τα πρώτα 16 στρέμματα του γηπέδου. Για τμήμα γηπέδου άνω των 16 στρεμμάτων εφαρμόζεται το όριο των 6 κλινών/στρέμμα, έως το μέγιστο όριο αριθμό κλινών της κατηγορίας (Β).

Στις Αναπτυγμένες περιοχές (Β) διατηρείται η έμφαση στην ποιοτική αναβάθμιση, αλλά με ηπιότερους περιορισμούς. Το ελάχιστο γήπεδο για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου αυξάνεται στα 12 στρέμματα, ενώ στα νησιά της κατηγορίας αυτής επιτρέπονται μονάδες έως 350 κλίνες. Παράλληλα, ενισχύονται οι ειδικές μορφές τουρισμού και η ανάπτυξη σύγχρονων τουριστικών υποδομών.

Στις Αναπτυσσόμενες περιοχές (Γ) προβλέπεται μεγαλύτερη δυνατότητα ανάπτυξης νέων τουριστικών δραστηριοτήτων και καταλυμάτων, με στόχο τη σταδιακή ενίσχυση του τουριστικού προϊόντος. Στις Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης (Δ) δίνεται έμφαση στην ήπια ανάπτυξη νέων προορισμών και στην αξιοποίηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε περιοχής, ενώ οι Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Ε) αφορούν κυρίως ειδικές μορφές τουρισμού, όπως ορεινός, ιαματικός, θαλάσσιος ή καταδυτικός τουρισμός.

Η Ομάδα Ι αφορά τα μεγάλα νησιά άνω των 250 τ.χλμ., όπου προβλέπεται δυνατότητα μεγαλύτερης τουριστικής ανάπτυξης.

Για τα μικρότερα νησιά των Ομάδων ΙΙ και ΙΙΙ εφαρμόζονται πιο αυστηρές κατευθύνσεις προστασίας του τοπίου και περιορισμοί στη δόμηση και στη δυναμικότητα νέων μονάδων (έως 100 κλίνες), με στόχο τη διατήρηση της φυσιογνωμίας τους και την προώθηση πιο ήπιων μορφών τουριστικής ανάπτυξης.

Σε περιπτώσεις χωρικής ταύτισης δύο ή περισσότερων κατευθύνσεων/ρυθμίσεων για συγκεκριμένη περιοχή, υπερισχύουν οι πιο προστατευτικές για το περιβάλλον προβλέψεις, με σκοπό τη διαφύλαξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της φυσιογνωμίας του νησιωτικού χώρου.

⁠Τι αλλάζει ως προς την απαιτούμενη αρτιότητα στις εκτός σχεδίου περιοχές για την ανέγερση νέων ξενοδοχείων (ανά κατηγορία);

Με την έκδοση του ΦΕΚ του ΕΧΠ-Τ και μέχρι τον καθορισμό χρήσεων γης, όρων και περιορισμών δόμησης από εργαλεία πολεοδομικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου, για τις περιοχές κατηγορίας Α, Β, Γ, Δ και Ε, πλέον, ως ρύθμιση, η ελάχιστη αρτιότητα στα γήπεδα εκτός σχεδίου είναι:

(Α) 16 στρέμματα (από 8 στρ. έως 4 στρ. κατά παρέκκλιση που ίσχυε ως σήμερα),

(Β) 12 στρέμματα (από 8 στρ. έως 4 στρ. κατά παρέκκλιση που ίσχυε ως σήμερα),

(Γ) & (Δ) 8 στρέμματα (από 8 στρ. έως 4 στρ. κατά παρέκκλιση που ίσχυε ως σήμερα)

(Ε) 8 στρέμματα έως 4 στρέμματα κατά παρέκκλιση (δηλ. διατηρείται όπως ισχύει σήμερα), εφόσον όμως πρόκειται για τουριστική επένδυση που πληροί σωρευτικά αυστηρές πολεοδομικές, ενεργειακές και περιβαλλοντικές προδιαγραφές.

Επιπλέον, καθορίζονται οι κατηγορίες τουριστικών καταλυμάτων που μπορούν να αναπτυχθούν σε κάθε περιοχή, με έμφαση κυρίως σε ξενοδοχεία υψηλότερων προδιαγραφών, όπως μονάδες 3, 4 και 5 αστέρων στις περιοχές Α, Β και Γ.

Τι ισχύει εφεξής για την παράκτια ζώνη;
Το ΕΧΠ-Τ προβλέπει αυστηρούς και άμεσα εφαρμοστέους κανόνες προστασίας για την παράκτια ζώνη, με στόχο τη διατήρηση του φυσικού τοπίου και την προστασία του παράκτιου χώρου. Ειδικότερα, ως ρύθμιση, στη ζώνη από 0 έως 25 μέτρα από την ακτογραμμή, απαγορεύονται στο εξής πλήρως νέες διαμορφώσεις και κατασκευές. Εξαιρούνται μόνο έργα που αφορούν πρόσβαση άτομα με αναπηρία, πρόσβαση ασθενοφόρου και συγκεκριμένες παρεμβάσεις που προβλέπονται από τη νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία.

Παράλληλα, το νέο πλαίσιο δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία του τοπίου, στη φέρουσα ικανότητα των παράκτιων περιοχών και στην πιο οργανωμένη ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές.

Πώς αντιμετωπίζεται η προστασία περιοχών του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών;
Το νέο ΕΧΠ-Τ προβλέπει πρόσθετες κατευθύνσεις προστασίας για τις περιοχές του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών, με έμφαση στην ήπια και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη.

Στόχος είναι η διασφάλιση του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου και της βιοποικιλότητας, μέσα από αυστηρότερους όρους δόμησης, περιορισμούς ως προς την ένταση της τουριστικής ανάπτυξης και αυξημένες απαιτήσεις περιβαλλοντικής αξιολόγησης και τεκμηρίωσης φέρουσας ικανότητας, όπου απαιτείται.

Πώς το ΕΧΠ-Τ επηρεάζει το ρυθμιστικό περιβάλλον για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις;
Το ΕΧΠ-Τ καθορίζει το πλαίσιο και τους κανόνες με τους οποίους θα μπορούν να ρυθμίζονται τουριστικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων και των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Ενδεικτικά, προωθούνται μέτρα οργάνωσης και ελέγχου της βραχυχρόνιας μίσθωσης, όπως:

α) ο καθορισμός όρων και προϋποθέσεων διάθεσης ακινήτων σε βραχυχρόνια μίσθωση, ιδίως σε συνάρτηση με τη χρήση τους για κύρια κατοικία,

β) η ρύθμιση της χρονικής διάρκειας της δραστηριότητας ανά έτος,

γ) η θέσπιση γεωγραφικών ζωνών απαγόρευσης ή περιορισμού της δραστηριότητας,

δ) ο περιορισμούς ως προς την ανάπτυξη νέας προσφοράς βραχυχρόνιας μίσθωσης, ιδίως σε περιοχές με αυξημένη πίεση ή ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων νεόδμητων κατοικιών.

Πώς επηρεάζει το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο υφιστάμενες άδειες και ήδη εγκεκριμένα σχέδια;
Για διαδικασίες αδειοδότησης τουριστικών εγκαταστάσεων, έγκρισης ΟΥΤΔ ή ΕΠΣ, που βρίσκονται σε εξέλιξη κατά την ημερομηνία δημοσίευσης του Πλαισίου, οι νέες διατάξεις δεν εφαρμόζονται εφόσον πριν από τη δημοσίευση είχε εκδοθεί αρμοδίως συγκεκριμένη πράξη ή είχε υποβληθεί πλήρης σχετικός φάκελος.

Ενδεικτικά, η μεταβατική προστασία καλύπτει περιπτώσεις ΑΕΠΟ ή εισήγησης περιβαλλοντικής έγκρισης, υπαγωγής σε ΠΠΔ, πλήρους φακέλου ΜΠΕ ή ΣΜΠΕ, προέγκρισης ΕΠΣ, προέγκρισης οικοδομικής άδειας ή οικοδομικής άδειας, πλήρους φακέλου προέγκρισης δόμησης και εγκρίσεων υπαγωγής σε αναπτυξιακή νομοθεσία ή χρηματοδοτικά προγράμματα.

Το ΕΧΠ-Τ λειτουργεί ως κατευθυντήριο και δεσμευτικό πλαίσιο για τα υποκείμενα σχέδια (ΤΠΣ, ΕΠΣ κ.λπ.), καθώς και για τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, τα οποία θα πρέπει σταδιακά να εναρμονίζονται με τους κατευθύνσεις του κατά την αναθεώρηση ή τροποποίησή τους.

Πώς εναρμονίζεται το ΕΧΠ-Τ με άλλες δραστηριότητες που επηρεάζουν τον τουρισμό;
Το ΕΧΠ-Τ προβλέπει ρυθμίσεις και κατευθύνσεις για τη συνύπαρξη του τουρισμού με άλλους σημαντικούς τομείς δραστηριότητας, όπως η βιομηχανία, οι εξορύξεις, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), οι υδατοκαλλιέργειες κ.ά. Ειδικότερα για αιολικά πάρκα, εντός των περιοχών (Α) και (Β) και για νησιά της Ομάδας ΙΙ επιτρέπεται η ανάπτυξη τους για αυτοκατανάλωση.

Στόχος είναι η καλύτερη χωρική οργάνωση των διαφορετικών χρήσεων και δραστηριοτήτων, ώστε να περιορίζονται πιθανές συγκρούσεις, να προστατεύεται το περιβάλλον και το τοπίο και να διασφαλίζεται η βιώσιμη ανάπτυξη των τουριστικών προορισμών.

Σε τι διαφέρει το ΕΧΠ-Τ που αναρτήθηκε σε διαβούλευση τον Ιούλιο του 2024 από αυτό που θεσμοθετήθηκε;
Το τελικό κείμενο που θεσμοθετήθηκε διατηρεί τον βασικό στρατηγικό προσανατολισμό του κειμένου διαβούλευσης του 2024, αλλά ενσωματώνει προσαρμογές που προκύπτουν από τη διαδικασία της εκτεταμένης διαβούλευσης, τη ΣΜΠΕ, τη Μελέτη Δέουσας Εκτίμησης, τις γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων οργάνων και την περιβαλλοντική έγκριση.

Οι διαφοροποιήσεις αφορούν ιδίως στην ενσωμάτωση περισσότερων και πιο εξειδικευμένων κατευθύνσεων για την αυξημένη προστασία του νησιωτικού χώρου, του παράκτιου χώρου, των περιοχών Natura/προστατευόμενων περιοχών και των ευαίσθητων τοπίων, τη μεγαλύτερη έμφαση στη φέρουσα ικανότητα, τις περιβαλλοντικές επιδόσεις των καταλυμάτων, την ένταξη των νεοκλασικών κτηρίων στις τουριστικές ρυθμίσεις, την περεταίρω ενίσχυση της τουριστικής δραστηριότητας στις περιοχές (Ε), τον περιορισμό διάσπαρτης εκτός σχεδίου δόμησης και τη ρητή σύνδεση με εξειδικευμένο μηχανισμό παρακολούθησης. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε προσθήκες/εξειδικεύσεις των μεταβατικών διατάξεων, στις πρόσθετες ρυθμίσεις για τα νησιά και στις προτεινόμενες κατευθύνσεις για βραχυχρόνιες μισθώσεις.