Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: Τι αλλάζει για κληρονόμους, ακίνητα και χρέη

photo: cnn.gr

Νέα δεδομένα για εκατομμύρια οικογένειες δημιουργεί το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, που τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026. Ο ν. 5303/2026 αναμορφώνει συνολικά το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και εισάγει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται, μεταβιβάζεται και διανέμεται η οικογενειακή περιουσία μετά τον θάνατο.

Τέλος στον φόβο των άγνωστων χρεών

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη του θανόντος. Το νέο σύστημα προβλέπει διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, περιορίζοντας έτσι τον κίνδυνο να βρεθεί κάποιος να καλείται να καλύψει από τα δικά του περιουσιακά στοιχεία χρέη που υπερβαίνουν την αξία της κληρονομιάς.
Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις στις οποίες ο θανών άφησε οφειλές προς τράπεζες, Δημόσιο ή άλλους πιστωτές, τις οποίες οι κληρονόμοι ενδέχεται να μην γνώριζαν. Η προστασία ωστόσο δεν είναι χωρίς όρους, αφού ο κληρονόμος οφείλει να τηρεί τους κανόνες που διέπουν τη διαχείριση της κληρονομιαίας περιουσίας, καθώς ορισμένες πράξεις μπορούν να οδηγήσουν σε προσωπική ευθύνη.

Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική απαίτηση

Μεγάλη αλλαγή επέρχεται και στη νόμιμη μοίρα. Τα πρόσωπα που προστατεύονται από τον θεσμό εξακολουθούν να έχουν δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα, όμως αυτή αποκτά πλέον, ως βασικό κανόνα, χαρακτήρα χρηματικής αξίωσης.
Η αλλαγή αναμένεται να έχει ιδιαίτερη σημασία στις κληρονομιές που περιλαμβάνουν ακίνητα. Αντί να δημιουργούνται υποχρεωτικά πολλά μικρά ποσοστά συνιδιοκτησίας, μπορεί να διατηρείται ένα ακίνητο σε έναν κληρονόμο, με τους υπόλοιπους δικαιούχους να ικανοποιούνται οικονομικά. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την αυτούσια απόδοση ποσοστού ή συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου.

Κληρονομικές συμβάσεις πριν από τον θάνατο

Για πρώτη φορά εισάγεται στην ελληνική έννομη τάξη ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων. Ο μελλοντικός κληρονομούμενος μπορεί, μέσω συμβολαιογραφικής σύμβασης και υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να οργανώσει εκ των προτέρων τη διαδοχή της περιουσίας του.
Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για οικογένειες με ακίνητη περιουσία, επιχειρήσεις ή σύνθετες οικογενειακές σχέσεις. Παράλληλα προβλέπονται συμβάσης παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, δίνοντας νέα εργαλεία στον οικογενειακό και περιουσιακό σχεδιασμό.

Νέα δικαιώματα για σύζυγο και σύντροφο

Αλλαγές προβλέπονται και για τον επιζώντα σύζυγο, με διαφορετικά ποσοστά συμμετοχής στην εξ αδιαθέτου διαδοχή ανάλογα με το αν συντρέχει με ένα ή περισσότερα τέκνα ή με συγγενείς άλλης τάξης. Παράλληλα το νέο δίκαιο αναγνωρίζει για πρώτη φορά συγκεκριμένα κληρονομικά δικαιώματα στον σύντροφο ελεύθερης ένωσης, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Προβλέπεται επίσης προστασία της κύριας κατοικίας για τον επιζώντα και σύζυγο και, υπό προϋποθέσεις για τον σύντροφο.

Τι γίνεται με τις παλιές διαθήκες

Η έναρξη του νέου Κληρονομικού Δικαίου δεν σημαίνει ότι ακυρώνονται αυτομάτως οι διαθήκες που έχουν ήδη συνταχθεί. Οι μεταβατικές διατάξεις προβλέπουν ειδικούς κανόνες για διαθήκες που είχαν συνταχθεί ή ανακληθεί πριν από την έναρξη ισχύος του νέου συστήματος.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ρυθμίσεις για παλαιότερες, αδιανέμητες κληρονομίες, καθώς σε συγκεκριμένες περιπτώσεις το νέο καθεστώς μπορεί να επηρεάσει τη διαδικασία διανομής.
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο επιχειρεί έτσι να αντιμετωπίσει ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της ελληνικής πραγματικότητας: την τύχη της οικογενειακής περιουσίας μετά τον θάνατο. Το ζητούμενο πλέον είναι αν τα νέα εργαλεία θα περιορίσουν στην πράξη τις πολυετείς αντιδικίες, την κατάτμηση των ακινήτων και τις εκκρεμότητες που κρατούν επί χρόνια περιουσίες εκτός αξιοποίησης.