Η ΕΛ.Α.Σ. ζητά νέο πλαίσιο για τις φυσικές καταστροφές με μόνιμο ταμείο και μηχανισμό αποκατάστασης

Τρεις βασικές αλλαγές στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο για την κρατική και στεγαστική αρωγή μετά από φυσικές καταστροφές ζητά η ΕΛ.Α.Σ. με μόνιμο εθνικό σύστημα αποκατάστασης, αυτοτελές χρηματοδοτικό ταμείο και δεσμευτική εφαρμογή της αρχής «Build Back Better».

Παράλληλα στην ΕΛ.Α.Σ. ανοίγουν το ζήτημα της στελέχωσης των υπηρεσιών και ζητούν οριστική λύση για τους εργαζομένους ΙΔΟΧ στις δύο Γενικές Γραμματείες του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.

Η παρέμβαση κατατέθηκε στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης και συνδυάζει θετική αποτίμηση ορισμένων προβλέψεων του νομοσχεδίου με συγκεκριμένες ενστάσεις για όσα παραμένουν εκτός της νομοθετικής ρύθμισης.

Στην Αμαλίας αναγνωρίζουν ως θετική την προσπάθεια ενοποίησης του κατακερματισμένου θεσμικού πλαισίου, την εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων, την αντιμετώπιση εκκρεμών υποθέσεων και προβλημάτων που συνδέονται με τις πολυϊδιοκτησίες, καθώς και την ενίσχυση των ελέγχων.

Η βασική διαφωνία τους αφορά την έκταση της μεταρρύθμισης. Υποστηρίζουν ότι το σχέδιο νόμου επικεντρώνεται στον μηχανισμό χορήγησης της κρατικής αρωγής, χωρίς να θεσμοθετεί ένα ενιαίο πλαίσιο που θα καλύπτει ολόκληρη την περίοδο από τις πρώτες ημέρες μετά την καταστροφή έως την οριστική αποκατάσταση κατοικιών, υποδομών και πληγεισών περιοχών. Στο ίδιο πλαίσιο επισημαίνουν ότι σημαντικές παράμετροι, μεταξύ των οποίων το ύψος των ενισχύσεων, οι όροι προσωρινής στέγασης και βασικές προθεσμίες, παραπέμπονται σε υπουργικές αποφάσεις που θα εκδοθούν μετά την ψήφιση του νόμου.

Εθνικό σύστημα από την πρώτη αρωγή έως τα έργα προστασίας
Η πρώτη κεντρική πρόταση αφορά τη δημιουργία Εθνικού Συστήματος Αποκατάστασης Καταστροφών. Σύμφωνα με την πρόταση που κατατέθηκε στη διαβούλευση, στο ίδιο σύστημα θα πρέπει να ενταχθούν η πρώτη αρωγή, η προσωρινή στέγαση και η οριστική στεγαστική αποκατάσταση, μαζί με την αποκατάσταση των δημόσιων υποδομών και του φυσικού περιβάλλοντος.

Στον σχεδιασμό προτείνεται να περιλαμβάνονται επίσης μέτρα στήριξης της οικονομικής δραστηριότητας στις πληγείσες περιοχές και έργα που μειώνουν τον κίνδυνο από μελλοντικά καταστροφικά φαινόμενα.

Η πρόταση διευρύνει έτσι το αντικείμενο πέραν της στεγαστικής συνδρομής, επιχειρώντας να εντάξει σε ενιαίο θεσμικό σχήμα δράσεις που σήμερα μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές υπηρεσίες και επίπεδα διοίκησης.

Πρόταση για μόνιμο Ταμείο Αποκατάστασης
Το δεύτερο σκέλος αφορά τη χρηματοδότηση με την ΕΛ.Α.Σ να προτείνει τη σύσταση Εθνικού Ταμείου Αποκατάστασης Καταστροφών, με πολυετή χρηματοδοτικό προγραμματισμό και ελάχιστο εγγυημένο αποθεματικό.

Στην πρότασή του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα περιλαμβάνονται διαφανή κριτήρια για την κατανομή των πόρων και μηχανισμός αυτόματης αναπλήρωσης του αποθεματικού μετά τη διάθεση χρημάτων για την αντιμετώπιση μιας καταστροφής. Διευκρινίζουν, παράλληλα, ότι η χρηματοδότηση του Ταμείου δεν θα πρέπει να συνδεθεί με την επιβολή νέου ειδικού φόρου.

Με τον τρόπο αυτό θέτουν στη δημόσια διαβούλευση και το ζήτημα της σταθερής χρηματοδοτικής βάσης της αποκατάστασης, αντί της αντιμετώπισης των αναγκών αποκλειστικά μετά την εκδήλωση κάθε καταστροφής.

«Build Back Better» στον νόμο
Η τρίτη βασική αλλαγή που εισηγούνται είναι η ρητή ενσωμάτωση της αρχής «Αποκαθιστούμε Καλύτερα – Build Back Better».

Σύμφωνα με την πρόταση, η αποκατάσταση δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην επαναφορά κτιρίων και υποδομών στην κατάσταση στην οποία βρίσκονταν πριν από την καταστροφή. Θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η εκτίμηση του κινδύνου και η τρωτότητα της πληγείσας περιοχής και, όπου απαιτείται, να προβλέπονται παρεμβάσεις που αυξάνουν την ανθεκτικότητά της. Στο πλαίσιο αυτό ζητείται σύνδεση των διαδικασιών αποκατάστασης με τα Ειδικά Σχέδια Πρόληψης, τις δομές Πολιτικής Προστασίας των ΟΤΑ και την εκτέλεση αντιπλημμυρικών, αντιδιαβρωτικών και άλλων έργων προστασίας.

Προθεσμίες για αυτοψίες και πληρωμές
Στις επιμέρους αλλαγές που προτείνονται περιλαμβάνεται η θέσπιση δεσμευτικών προθεσμιών για τις αυτοψίες, την έγκριση των αιτήσεων και την καταβολή των οικονομικών ενισχύσεων.

Από την ΕΛ.Α.Σ ζητούν ακόμη ενιαίο ψηφιακό φάκελο για κάθε πληγέντα και ορισμό υπευθύνου υπόθεσης, ώστε η εξέλιξη κάθε αίτησης να παρακολουθείται μέσα από μία ενιαία διαδικασία.

Για τις ευάλωτες ομάδες προτείνεται δωρεάν υποστήριξη κατά τη διεκπεραίωση των υποθέσεων, ενώ ζητούνται κοινωνικά κριτήρια κατά την εφαρμογή των μέτρων και καθολική προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία.

Στο τραπέζι και οι ΙΔΟΧ
Ξεχωριστό κεφάλαιο της παρέμβασης αποτελεί η στελέχωση των υπηρεσιών. Από την Αμαλίας ζητούν μόνιμη ενίσχυση των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης με εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό.

Ταυτόχρονα παρεμβαίνουν στο ζήτημα των εργαζομένων Ιδιωτικού Δικαίου Ορισμένου Χρόνου στις δύο Γενικές Γραμματείες του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, ζητώντας «οριστική και δίκαιη ρύθμιση» του εργασιακού τους καθεστώτος, ώστε να τερματιστεί η εργασιακή επισφάλεια.

Η συγκεκριμένη αναφορά εντάσσει στη συζήτηση για το νέο σύστημα κρατικής αρωγής και το ζήτημα της διοικητικής δυνατότητας εφαρμογής του, καθώς οι αυτοψίες, οι εγκρίσεις και η παρακολούθηση των προγραμμάτων αποκατάστασης προϋποθέτουν αντίστοιχη στελέχωση των υπηρεσιών.

Δημόσια παρακολούθηση της αποκατάστασης
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται, τέλος, η δημιουργία δημόσιου πίνακα προόδου για κάθε μεγάλη φυσική καταστροφή.

Μέσω αυτού ζητείται να δημοσιοποιείται η πορεία της αποκατάστασης με συγκεκριμένους και μετρήσιμους δείκτες, ενώ προτείνεται παράλληλα εξωτερική θεσμική εποπτεία της εφαρμογής του συστήματος.

Η παρέμβαση της ΕΛ.Α.Σ στη διαβούλευση θέτει, συνεπώς, δύο διαφορετικά επίπεδα στη συζήτηση για το νομοσχέδιο. Το πρώτο αφορά τις άμεσες διοικητικές αλλαγές που προβλέπει η κυβέρνηση για την κρατική και στεγαστική αρωγή. Το δεύτερο αφορά το εάν αυτές θα ενταχθούν σε ένα ευρύτερο και μόνιμα χρηματοδοτούμενο σύστημα αποκατάστασης, με συγκεκριμένες προθεσμίες, επαρκή στελέχωση και υποχρεωτική σύνδεση της ανασυγκρότησης με την πρόληψη.

Αυτό είναι και το βασικό αίτημα που καταγράφεται στη δημόσια διαβούλευση. Το νέο θεσμικό πλαίσιο να μην περιοριστεί στην αναδιοργάνωση των διαδικασιών αποζημίωσης, αλλά να καλύπτει συνολικά την πορεία από την πρώτη αρωγή μέχρι την οριστική και ανθεκτικότερη αποκατάσταση των πληγεισών περιοχών.