Η Ευρώπη σε δύσκολο σταυροδρόμι
Σήμερα, οι αξίες που ανέδειξαν την Ευρώπη από τα συντρίμμια του πολέμου δυστυχώς δοκιμάζονται. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, αλλά και η άνθιση κομμάτων με επικίνδυνο ιδεολογικό υπόβαθρο φέρνει ξανά στην επιφάνεια την απειλή του αυταρχισμού. Οικονομικός προστατευτισμός και εθνικισμός αναβιώνουν σε κράτη που κάποτε ήταν προπύργια της ελευθερίας. Κυβερνήσεις καταφεύγουν σε πολιτικές παρέμβασης, περιορισμού των αγορών και φίμωσης των αντιφρονούντων. Οι φιλελεύθερες αξίες που κάποτε ένωσαν την Ευρώπη τώρα αμφισβητούνται.
Το πιο επικίνδυνο είναι η λήθη. Για μια γενιά που μεγάλωσε χωρίς τη μνήμη του πολέμου, η ελευθερία θεωρείται δεδομένη. Η ειρήνη θεωρείται αυτονόητη. Και όμως, η ιστορία διδάσκει ότι τίποτα από αυτά δεν είναι εγγυημένο. Η ειρήνη και η ευημερία της Ευρώπης είναι προϊόν των αξιών της, της ατομικής ελευθερίας, του κράτους δικαίου και των ανοιχτών αγορών. Όπου εγκαταλείπονται αυτές οι αρχές, η παρακμή δεν αργεί να ακολουθήσει.
Αλλά δεν πρόκειται απλώς για μια μάχη αξιών. Είναι και μια μάχη οικονομικής ελευθερίας . Οι ανοιχτές αγορές οδήγησαν στην άνθηση της Ευρώπης. Οι ελεύθερες συναλλαγές κατέστησαν την ήπειρο έναν παγκόσμιο κόμβο εμπορίου και καινοτομίας. Οι επενδύσεις δεν ανθούν σε καθεστώτα που αμφισβητούν την ιδιοκτησία, που αλλάζουν τους κανόνες κατά το δοκούν, ή που περιορίζουν την ελευθερία της έκφρασης. Και όμως, σε ολόκληρη την Ευρώπη, από την Ουγγαρία μέχρι τη Γαλλία και τη Γερμανία, οι τάσεις περιορισμού της ελευθερίας πολλαπλασιάζονται.
Ο πόλεμος που έληξε το 1945 μας έδειξε ότι η ειρήνη και η ευημερία απαιτούν ισχυρά θεμέλια. Και αυτά τα θεμέλια είναι οι αρχές του κλασικού φιλελευθερισμού: το κράτος δικαίου που προστατεύει τα δικαιώματα όλων, η ιδιωτική πρωτοβουλία που δημιουργεί πλούτο, και η κοινωνία των πολιτών που συγκρατεί την κρατική εξουσία. Αυτά είναι που εξασφάλισαν ότι η Ευρώπη ξαναγεννήθηκε από τις στάχτες.
Αν λοιπόν θέλουμε να τιμήσουμε πραγματικά την ιστορική μνήμη, δεν αρκεί να στεκόμαστε μόνο μπροστά σε μνημεία . Πρέπει να ανανεώσουμε τη δέσμευση μας στις αξίες που έφεραν αυτή την ειρήνη. Να θυμηθούμε ότι η ειρήνη είναι ένα επίπονο επίτευγμα. Ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη, αλλά κερδίζεται και προστατεύεται κάθε μέρα και από κάθε γενιά. Οφείλουμε να αναμετρηθούμε και ως χώρα με αυτές τις αξίες και να αναλογιστούμε τις θυσίες που μας οδήγησαν στη σημερινή ευημερία, για τις οποίες θυσίες μόνο ιστορικές αναφορές οι περισσότεροι έχουμε. Μπορεί να θεωρούμε το σήμερα δύσκολο επίπονο και πολλές φορές ανυπόφορο, όμως σε σχέση με τις τότε καταστάσεις που έζησε η ανθρωπότητα είναι παράδεισος. Διεκδικούμε το καλύτερο, χωρίς όμως να κινδυνεύουμε, από δική μας ανοησία, να οδηγηθούμε στο χειρότερο παρελθόν. Αυτός είναι ο κίνδυνος και η ανάγκη για συνεχή επαγρύπνηση, ώστε να μην υπερισχύσουν δυνάμεις που έρχονται με καταδικασμένες ιδέες του τότε και που εύκολα μεταδίδονται σε ανθρώπους που αφού δεν έζησαν τα φοβερά γεγονότα του τότε, θεωρούν ότι είναι ευημερία η καταστροφή. Βέβαια καμία φορά και η απόγνωση σπρώχνει το κόσμο στην καταστροφή. Αυτά δυστυχώς συνέβησαν και τότε, με ευθύνη των τότε ηγετών. Έσπρωξαν τον κόσμο στην απόγνωση και τον όλεθρο. Αυτά πρέπει να αποφύγουμε όσο η ευθύνη όλων, ηγεσιών και λαών είναι τεράστια.
