Συντάξεις: Ποιοι και πώς μπορούν να αποχωρήσουν από την εργασία τους από τα 55 έως και τα 60 έτη

Οι ειδικές διατάξεις για Δημόσιο, ΙΚΑ και ο ρόλος των πλασματικών ετών. Έως και 12 χρόνια νωρίτερα από το γενικό όριο των 67 ετών μπορούν να βγουν στη σύνταξη συγκεκριμένες κατηγορίες σημερινών 55άρηδων, εφόσον έχουν κατοχυρώσει τις προϋποθέσεις που προβλέπουν οι ειδικές διατάξεις για τα βαρέα, το Δημόσιο ή την πολυτεκνία.

Οι ασφαλισμένοι που έχουν γεννηθεί το 1970 και το 1971 δεν βρίσκονται όλοι στην ίδια αφετηρία. Για κάποιους η πόρτα της συνταξιοδότησης μπορεί να ανοίξει ήδη στα 55 ή στα 57, για άλλους στα 58 ή στα 60, ενώ για τη μεγάλη πλειονότητα ο βασικός στόχος είναι η συμπλήρωση των προϋποθέσεων για έξοδο στα 62, ώστε να αποφύγουν την παραμονή στην εργασία έως τα 67 έτη.

Τη μεγαλύτερη απόσταση από το γενικό όριο μπορούν να εξασφαλίσουν συγκεκριμένες κατηγορίες γυναικών που ασφαλίστηκαν στο ΙΚΑ και εργάστηκαν σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Οσες είχαν συμπληρώσει 4.500 ημέρες ασφάλισης συνολικά και 3.600 στα βαρέα το 2010 μπορούν να λάβουν πλήρη σύνταξη από τα 55, δηλαδή έως και 12 χρόνια νωρίτερα. Για όσες συμπλήρωσαν τις ίδιες προϋποθέσεις το 2011, το όριο είναι τα 56 και για θεμελίωση το 2012 τα 57 έτη.

Στο Δημόσιο, εργαζόμενοι των ΟΤΑ που είχαν συμπληρώσει τουλάχιστον 12 χρόνια ασφάλισης στα βαρέα έως το τέλος του 2012 μπορούν να αποχωρήσουν στα 58, δηλαδή εννέα χρόνια πριν από τα 67 έτη. Εάν η απαιτούμενη 12ετία συμπληρώθηκε μετά την 1η Ιανουαρίου 2013 ή πρόκειται για νέους ασφαλισμένους, το όριο είναι τα 60.

Για τους περισσότερους ασφαλισμένους, ωστόσο, το μεγάλο «κλειδί» είναι η 40ετία στα 62. Οποιος συγκεντρώσει 40 χρόνια ασφάλισης, αξιοποιώντας όπου επιτρέπεται και πλασματικά έτη, μπορεί να αποχωρήσει πέντε χρόνια πριν από το γενικό όριο των 67.

Σύμφωνα με τον δικηγόρο Διονύση Ρίζο, η ηλικία από μόνη της δεν απαντά στο ερώτημα «πότε βγαίνω στη σύνταξη». Καθοριστικοί παράγοντες είναι η ημερομηνία πρώτης ασφάλισης, ο συνολικός χρόνος, ο ασφαλιστικός φορέας, τα βαρέα ένσημα και η δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών χρόνων.

Στο «ραντάρ» τα όρια ηλικίας
Οι σημερινοί 55άρηδες βρίσκονται σε ένα κρίσιμο ασφαλιστικό μεταίχμιο. Δεν πρόλαβαν, στη μεγάλη τους πλειονότητα, τα ευνοϊκά «παράθυρα» των προηγούμενων γενεών, ενώ για όσους έχουν αρκετά χρόνια μέχρι τη θεμελίωση υπάρχει και ένας πρόσθετος παράγοντας: η μελλοντική επαναξιολόγηση των γενικών ορίων ηλικίας με βάση την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής.

Μέχρι το 2030 και πιθανότατα έως το 2035 δεν προβλέπεται μεταβολή και τα γενικά όρια των 62 και 67 ετών παραμένουν σε ισχύ. Ακόμη και αν προκύψει αναπροσαρμογή, αυτή θα αφορά όσους θεμελιώνουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα από το 2032 και μετά, χωρίς να επηρεάζονται όσοι έχουν ήδη κατοχυρώσει τις προϋποθέσεις τους με τα σημερινά όρια. Εφόσον ενεργοποιηθεί στο μέλλον αύξηση των ορίων, δύο είναι τα βασικά σενάρια εφαρμογής: είτε σταδιακά, με μικρά βήματα, είτε εφάπαξ, με ενιαία αύξηση από συγκεκριμένη ημερομηνία.

Με τα σημερινά δεδομένα, πάντως, οι δύο βασικές πύλες πλήρους συνταξιοδότησης παραμένουν τα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης, τα οποία μπορούν να συμπληρωθούν και με πλασματικά έτη, και τα 67 με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης.

Δημόσιο: Ποιοι φεύγουν στα 58
Μία από τις ευνοϊκότερες δυνατότητες αφορά άνδρες και γυναίκες που είναι μόνιμοι υπάλληλοι σε ΟΤΑ και υπάγονται στο καθεστώς των βαρέων.

Εφόσον έχουν συμπληρώσει τουλάχιστον 12 χρόνια στα βαρέα των ΟΤΑ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012, το όριο ηλικίας παραμένει στα 58. Εάν η 12ετία συμπληρώθηκε μετά την 1η Ιανουαρίου 2013 ή πρόκειται για νέο ασφαλισμένο, το όριο είναι τα 60.

Για παράδειγμα, δημοτικός υπάλληλος που συμπλήρωσε το 2012 τα 12 χρόνια στα βαρέα, εξακολουθεί να εργάζεται στην καθαριότητα και έχει γεννηθεί τον Μάρτιο του 1971 συμπληρώνει τα 58 τον Μάρτιο του 2029 και μπορεί από τότε να συνταξιοδοτηθεί.

Οι δημόσιοι υπάλληλοι που επιθυμούν πρόωρη-μειωμένη σύνταξη θα πρέπει να έχουν συμπληρώσει 25 χρόνια ασφάλισης, ακόμη και με εξαγορά πλασματικών ετών. Η δυνατότητα εξόδου δίνεται στα 62.

Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν οι τρίτεκνες και πολύτεκνες μητέρες δημόσιοι υπάλληλοι που είχαν συμπληρώσει την απαιτούμενη 20ετία το 2010, ακόμη και με πλασματικά έτη από τα τέκνα. Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις το δικαίωμα ασκείται χωρίς όριο ηλικίας.

ΙΚΑ: Ο ρόλος των βαρέων
Για τους σημερινούς 55άρηδες μισθωτούς του ΙΚΑ, οι σημαντικότερες δυνατότητες για πρόωρη συνταξιοδότηση βρίσκονται στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα.

Με 10.500 ημέρες ασφάλισης συνολικά και 7.500 στα βαρέα, η έξοδος μπορεί να γίνει στα 60 με μειωμένη σύνταξη και στα 62 έτη με πλήρη. Η μείωση στην πρώτη περίπτωση είναι περίπου 53,6 ευρώ σε σχέση με την αντίστοιχη πλήρη σύνταξη.

Ετσι, μισθωτός που έχει γεννηθεί τον Φεβρουάριο του 1971 και είχε συμπληρώσει το 2024 τις 10.500 ημέρες συνολικά και τις 7.500 στα βαρέα μπορεί να συνταξιοδοτηθεί το 2031 στα 60 με μειωμένη ή στα 62 με πλήρη σύνταξη.

Για όσους διαθέτουν 4.500 ημέρες ασφάλισης συνολικά και 3.600 στα βαρέα, η δυνατότητα εξόδου δίνεται στα 62 με πλήρη σύνταξη.

Γυναίκες με βαρέα
Ακόμη ευνοϊκότερες προϋποθέσεις ισχύουν για συγκεκριμένες γυναίκες ασφαλισμένες του ΙΚΑ.

Όσες είχαν συμπληρώσει 4.500 ημέρες συνολικά και 3.600 στα βαρέα το 2010 μπορούν να συνταξιοδοτηθούν με πλήρη σύνταξη από τα 55. Εάν οι προϋποθέσεις συμπληρώθηκαν το 2011, το όριο είναι τα 56, ενώ για θεμελίωση το 2012 η έξοδος γίνεται στα 57. Για όσες συμπλήρωσαν τις προϋποθέσεις από την 1η Ιανουαρίου 2013 και μετά, το όριο είναι τα 62.

Αυτό σημαίνει ότι ορισμένες από τις σημερινές 55άρες που ανήκουν στις συγκεκριμένες κατηγορίες μπορούν ήδη να συνταξιοδοτηθούν.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται, ωστόσο, σε μια βασική προϋπόθεση των βαρέων: πρέπει να έχουν συμπληρωθεί 1.000 βαρέα ένσημα κατά τα τελευταία 17 χρόνια πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης.

Μειωμένη στα 62
Οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα που επιθυμούν πρόωρη-μειωμένη σύνταξη πρέπει να έχουν συμπληρώσει 15 χρόνια ασφάλισης, χωρίς εξαγορά πλασματικών ετών για τη συγκεκριμένη προϋπόθεση.

Παράλληλα, απαιτούνται 100 ημέρες ασφάλισης ανά έτος κατά την τελευταία πενταετία πριν από την αίτηση. Εφόσον πληρούνται οι όροι, η έξοδος μπορεί να γίνει στα 62.

Η επιλογή έχει μόνιμο κόστος στη σύνταξη. Η μείωση είναι περίπου 134 ευρώ σε σύγκριση με την αντίστοιχη πλήρη με τα ίδια έτη, καθώς η μέγιστη περικοπή ανέρχεται στο 30% επί της εθνικής σύνταξης.

ΟΑΕΕ και ΕΤΑΑ: Στόχος η 40ετία
Πιο περιορισμένες επιλογές έχουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες. Για τους ασφαλισμένους του πρώην ΟΑΕΕ η έξοδος δίνεται μόνο με τα γενικά όρια ηλικίας των 62 ή των 67 ετών. Το κρίσιμο, επομένως, για έναν σημερινό 55άρη είναι εάν μπορεί να συμπληρώσει 40 χρόνια ασφάλισης όταν φτάσει στα 62, αξιοποιώντας εφόσον χρειάζεται και πλασματικά έτη.

Αντίστοιχα, για τους αυτοαπασχολούμενους επιστήμονες του πρώην ΕΤΑΑ, όπως δικηγόροι, γιατροί και μηχανικοί, η έξοδος στα 62 προϋποθέτει 40 χρόνια ασφάλισης, με δυνατότητα συμπλήρωσης μέσω πλασματικών χρόνων.

Η 40ετία είναι το βασικό «εισιτήριο» για νωρίτερη συνταξιοδότηση και για τους αγρότες.

Οι ασφαλισμένοι του πρώην ΟΓΑ μπορούν να αποχωρήσουν στα 62, εφόσον έχουν συμπληρώσει 40 χρόνια ασφάλισης, διαφορετικά η έξοδος γίνεται στο γενικό όριο των 67.

Για παράδειγμα, αγρότης που έχει γεννηθεί τον Μάιο του 1971, συμπληρώνει τα 62 τον Μάιο του 2033 και μπορεί να συνταξιοδοτηθεί τότε, εφόσον διαθέτει την απαιτούμενη 40ετία.

Για όσους ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά μετά την 1η Ιανουαρίου 1993 ισχύουν τα γενικά ενιαία όρια, ανεξάρτητα από τον φορέα.

Στα 62 μπορούν να λάβουν πρόωρη-μειωμένη σύνταξη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης και τις απαιτούμενες ημέρες ασφάλισης κατά την τελευταία πενταετία, ενώ στα 67 μπορούν να λάβουν πλήρη σύνταξη με τουλάχιστον 15 χρόνια.

Ο βασικός τρόπος για να αποφύγουν τα 67 είναι η συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης στα 62. Η προϋπόθεση μπορεί να καλυφθεί με τουλάχιστον 33 πραγματικά χρόνια και έως επτά πλασματικά, όπως στρατιωτική θητεία, σπουδές ή τέκνα.