Η ανάπτυξη «αιχμή του δόρατος» για τον Σπ. Σπύρου!
Η αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, βάσει του σχεδιασμού του Περιφερειάρχη Σπύρου Σπύρου είναι η ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης, η οποία οδηγεί στη χάραξη της βέλτιστης στρατηγικής για την ανάπτυξη των νησιών μας, καθώς και στον προσδιορισμό των κυρίων δράσεων παρέμβασης για επίτευξη των στόχων της.
Ο αναπτυξιακός σχεδιασμός και οι κρίσιμοι παράγοντες της αποτελεσματικότητάς του, πρέπει, σύμφωνα με τον κ. Σπύρου, να λαμβάνει υπόψη το υφιστάμενο οργανωτικό, οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο, χωρίς να αναλώνεται σε υπερβολική ανάλυση σε βάρος της ουσιαστικής τεκμηρίωσης της αναγκαιότητας και προτεραιότητας των δράσεων, καθώς επίσης να διαμορφώνει ένα ευρέως αποδεκτό όραμα για τη μελλοντική ανάπτυξη της Περιφέρειας, ώστε να διασφαλίζεται η συστράτευση όλων των φορέων της στην επιδίωξη της επίτευξής του, το οποίο θα προέλθει με την ενεργό και ουσιαστική συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να ενισχύεται το κύρος του.
Επιπροσθέτως, βασικό σημείο, για τον Περιφερειάρχη, είναι η επικοινωνία, με σαφήνεια, για όλα τα κρίσιμα «μηνύματα» που περιέχει ο σχεδιασμός με τους πολίτες, προκειμένου να αντιμετωπιστούν, ουσιαστικά, όλα τα κρίσιμα θέματα.
Επίσης, βασικός στόχος είναι να προσδιοριστεί ένας αποτελεσματικός μηχανισμός υλοποίησης του σχεδίου, ο οποίος πρέπει να υποστηρίζεται από το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό, να περιλαμβάνει ανάλυση φάσεων και αλληλεξαρτήσεων των κρίσιμων έργων και δράσεων, με προσδιορισμό εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης και να καθορίζει ένα απλό, αλλά αποτελεσματικό πλαίσιο παρακολούθησης, με προσδιορισμό συνεκτικού πλέγματος κατάλληλων δεικτών.
Ο κ. Σπύρου παρουσιάζει τα δυνατά σημεία, τις αδυναμίες, τις ευκαιρίες και τις απειλές στους βασικούς τομείς των υποδομών – προσπελασιμότητας, του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής, της οικονομίας και του παραγωγικού περιβάλλοντος.
Ειδικότερα:
Βασικές Υποδομές – Προσπελασιμότητα
Δυνατά σημεία: Η ύπαρξη τριών διεθνών αεροδρομίων, που υποδέχονται περί τα 3,3 εκατομμύρια επιβάτες, ετησίως, η ύπαρξη ελικοδρομίων σε νησιά χωρίς αεροδρόμια, η ύπαρξη λιμανιών σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες και η σημαντική βελτίωση της προσπελασιμότητας από τη Βόρεια Ελλάδα, μέσω της Εγνατίας οδού.
Αδυναμίες: Οι συνθήκες μειωμένης και περιορισμένης προσπελασιμότητας, αλλά και οι ανεπαρκείς ενδοπεριφερειακές μεταφορές, λόγω της διπλής νησιωτικότητας (μεγάλα και μικρά νησιά). Η χαμηλή πυκνότητα και ποιότητα του οδικού δικτύου πρόσβασης από τα αστικά κέντρα της χώρας (εξαίρεση αποτελεί η πρόσβαση από την Βόρεια Ελλάδα, μέσω Εγνατίας οδού) και η χαμηλή συχνότητα δρομολογίων δημόσιας συγκοινωνίας από τα αστικά κέντρα στην ύπαιθρο και τα σημεία τουριστικού ενδιαφέροντος.
Ευκαιρίες: Η επέκταση και βελτίωση των λιμενικών υποδομών και ανωδομών, με κατεύθυνση την αύξηση του βαθμού εξυπηρέτησης της ακτοπλοΐας και του τουρισμού. Η αξιοποίηση του θαλασσίου άξονα Αδριατικής – Ιονίου – Ανατολικής Μεσογείου, που προωθείται στο πλαίσιο των διευρωπαϊκών δικτύων. Η αξιοποίηση του οδικού άξονα της Εγνατίας οδού, η οποία έχει βελτιώσει, δραστικά, την προσπελασιμότητα και διασύνδεση, κυρίως, με τη Βόρεια Ελλάδα (βορειοδυτικός άξονας) και, μέσω των καθέτων αξόνων της, με τις χώρες της Βαλκανικής. Η αξιοποίηση της δυνατότητας κατασκευής και λειτουργίας υδατοδρομίων, με στόχο τη συγκοινωνιακή σύνδεση των νησιών της Περιφέρειας με υδροπλάνα. Η εφαρμογή του «Μεταφορικού Ισοδύναμου», ώστε να μειωθεί το κόστος μεταφοράς. Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης του εγχώριου και διεθνούς τουρισμού, που διακινείται, μέσω ακτοπλοΐας, κρουαζιερόπλοιων και θαλαμηγών. Η βελτίωση των αεροπορικών και ακτοπλοϊκών διασυνδέσεων και των τακτικών δρομολογίων, με στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασης στα νησιά από το εσωτερικό της χώρας και τις γειτονικές χώρες. Η αξιοποίηση πόρων του ΕΣΠΑ και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Απειλές: Η καθυστέρηση της κατασκευής της Ιόνιας οδού, η οποία θα παρατείνει τη χερσαία απομόνωση από την κεντρική και δυτική Ελλάδα. Το αναποτελεσματικό θαλάσσιο δίκτυο συγκοινωνιών και μεταφορών. Οι παρεμβάσεις στα λιμάνια των Περιφερειακών Ενοτήτων έχουν δημιουργήσει προβλήματα στο παραλιακό μέτωπο των πόλεων με αύξηση της κίνησης. Η αδυναμία της διασφάλισης των αναγκαίων χρηματοδοτήσεων για την ολοκλήρωση των έργων και η αύξηση του ανταγωνισμού από άλλα μεσογειακά λιμάνια τουριστικού ενδιαφέροντος.
Περιβάλλον και ποιότητα ζωής
Δυνατά σημεία: Η εξαιρετικής κατάστασης και ιδιαίτερης σημασίας, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, φυσικό περιβάλλον. Η ύπαρξη πολλών θεσμοθετημένων προστατευόμενων περιοχών “Natura”, καθώς και αξιόλογης χλωρίδας και πανίδας. Το ενδιαφέρον ανάγλυφο τοπίο, με συνύπαρξη ορεινών όγκων και πεδινών εκτάσεων, εξαιρετικής οικολογικής και αισθητικής αξίας. Οι καθαρές ακτές, με βάση τα διεθνή πρότυπα. Οι σημαντικές βροχοπτώσεις και υδάτινα αποθέματα. Η ικανοποιητική κάλυψη αναγκών ύδρευσης και η χαμηλή κατανάλωση νερού για αρδεύσεις.
Αδυναμίες: Μη αποτελεσματική εφαρμογή περιβαλλοντικής νομοθεσίας για τον έλεγχο και τη συμμόρφωση των παρεμβάσεων. Περιορισμός στην αξιοποίηση εναλλακτικών – ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, λόγω μειωμένης δυνατότητας μεταφοράς ενέργειας. Έλλειψη σχεδίων χρήσεων γης στον εξω – οικιστικό (εκτός σχεδίου) χώρο. Αυξανόμενες πιέσεις στις χρήσεις γης και στο φυσικό περιβάλλον λόγω της διείσδυσης των αστικών λειτουργιών στην ύπαιθρο, της άναρχης δόμησης και της ελλιπούς χωροθέτησης παραγωγικών εγκαταστάσεων. Ελλιπής σχεδιασμός για την αξιοποίηση των περιαστικών οικοσυστημάτων. Ανεπάρκεια υποδομών ύδρευσης, ως προς την έκταση και τις ανάγκες των οικισμών, σε έντονα τουριστικές περιοχές κατά τις περιόδους αιχμής. Προβλήματα, κατά την τουριστική περίοδο, λόγω μεγάλης κατανάλωσης νερού. Προβλήματα ποιότητας του νερού, λόγω υφαλμύρωσης.
Ευκαιρίες: Ευαισθητοποίηση των πολιτών και των φορέων για τη λήψη πρωτοβουλιών και μέτρων προστασίας του αστικού χώρου και του περιβάλλοντος καθώς και σε θέματα περιβάλλοντος και κλιματικής αλλαγής. Εφαρμογή χωροταξικού σχεδιασμού σε επίπεδο Περιφέρειας και σχεδιασμός προγράμματος αστικών αναπλάσεων (χρηματοδότηση και από το ΠΕΠ – ΕΣΠΑ). Αξιοποίηση εναλλακτικών – ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αξιοποίηση πόρων εθνικών και Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εφαρμογή συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης. Προσανατολισμός πολιτικών με την εφαρμογή της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας και πολιτικής. Θεσμικές δυνατότητες για την ανάδειξη των αξιών του φυσικού χώρου (και ιδιαίτερα των περιοχών φυσικού κάλλους και προστατευμένες), με ταυτόχρονη λήψη μέτρων για την προστασία του. Ίδρυση και Λειτουργία φορέων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών. Αξιοποίηση εθνικών και Ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων. Δημιουργία σχεδίου αξιοποίησης των υδάτινων αποθεμάτων, με κατάλληλα έργα υποδομών. Σε πολλές περιοχές, πραγματοποιούνται μελέτες αναβάθμισης του δικτύου ύδρευσης. Ευαισθητοποίηση για τη διαχείριση του πόσιμου νερού σε περιόδους αιχμής. Αξιοποίηση πόρων του ΕΣΠΑ και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Απειλές: Κίνδυνος υποβάθμισης των περιβαλλοντικών πόρων και της κατάστασης των οικοσυστημάτων της περιοχής από τη μη έγκαιρη εφαρμογή του θεσμικού περιβαλλοντικού πλαισίου. Καθυστέρηση δημιουργίας υποδομών ολοκληρωμένης διαχείρισης απορριμμάτων. Μη έγκαιρη εφαρμογή της κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας στους τομείς γεωργίας και κτηνοτροφίας, στη διαχείριση υδατικών πόρων, υγρών και στερεών αποβλήτων, προστατευόμενων περιοχών κ.α. Καθυστέρηση στην υλοποίηση των έργων προστασίας του περιβάλλοντος. Λειψυδρία και διακοπές ύδρευσης, κατά την τουριστική περίοδο. Έλλειψη σχεδίου διαχείρισης των υδάτινων πόρων και αποθεμάτων. Αδυναμία εξεύρεσης και αξιοποίησης των αναγκαίων πόρων για την υλοποίηση των έργων υποδομής.
Οικονομία και παραγωγικό περιβάλλον
Δυνατά Σημεία: Υψηλή αναγνωρισιμότητα της Περιφέρειας, ως ένας από τους δημοφιλέστερους και διεθνώς γνωστούς τουριστικούς προορισμούς της Μεσογείου. Συγκέντρωση υψηλής ποιότητας πολιτιστικού αποθέματος. Εναλλαγές τοπίων (παραθαλάσσιες περιοχές, ορεινά τοπία, δάση, λίμνες, υδροβιότοποι, κ.λπ.), που ικανοποιούν τις διαφορετικές απαιτήσεις, τόσο του παραδοσιακού τουρισμού (ήλιος, θάλασσα), όσο και των εναλλακτικών μορφών τουρισμού (αγροτουρισμός, βιωματικός τουρισμός, θαλάσσιος τουρισμός, κλπ). Ύπαρξη ακόμη κάποιων τουριστικά αναξιοποίητων περιοχών στα παράλια και την ενδοχώρα. Το ανάγλυφο και οι πόροι της περιοχής έχουν τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη δραστηριοτήτων στον πρωτογενή τομέα (κτηνοτροφία, αλιεία, παραγωγή ελαιολάδου, οίνου, μελιού κ.ά). Ύπαρξη σημαντικού αριθμού τοπικών προϊόντων με δυνατότητες πιστοποίησης, ως ΠΟΠ, ΠΓΕ, κλπ.
Αδυναμίες: Εμφανής μείωση εγχώριου και διεθνούς τουρισμού (πληρότητα και μέση ημερήσια δαπάνη). Υψηλή εξάρτηση από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες, ιδίως, του εξωτερικού που προωθούν το «οργανωμένο πακέτο». Μη αναγνωρισιμότητα τοπικών προϊόντων. Ενδοπεριφερειακές ανισότητες μεταξύ των οικονομιών των νησιών και του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων. Σχεδόν αποκλειστική εξάρτηση της οικονομικής δραστηριότητας από τον τουρισμό και συναφείς δραστηριότητες (κατασκευές, εμπόριο). Χαμηλός βαθμός διασύνδεσης του τουριστικού κυκλώματος με το λοιπό τοπικό παραγωγικό σύστημα. Περιορισμοί στις δυνατότητες ανάπτυξης, λόγω χαρακτηρισμού αρκετών περιοχών ως Natura, καθώς και λόγω της έλλειψης κτηματολογίου και δασικών χαρτών. Ανεπαρκής προβολή και ανάπτυξη ολοκληρωμένου τουριστικού προϊόντος, που να αναδεικνύει την τοπική φυσιογνωμία και παράδοση, ώστε να διασυνδέονται οι φυσικοί και πολιτιστικοί πόλοι έλξης και τα τοπικά προϊόντα. Συνεχιζόμενη διαρροή εργατικού δυναμικού από τον πρωτογενή τομέα προς το εμπόριο, την εστίαση τις κατασκευές και τον τουρισμό. Έντονη εποχικότητα της αγοράς εργασίας, εξαιρετικά αυξημένη ανεργία, κατά τους χειμερινούς μήνες, ανάλογη με το βαθμό τουριστικής ανάπτυξης των νησιών. Εξάντληση της ικανότητας του υπάρχοντος παραγωγικού προτύπου για τη συγκράτηση του πληθυσμού στην Περιφέρεια. Χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού και η νοοτροπία εγκατάλειψης της εκπαίδευσης σε μικρή ηλικία δεν επιτρέπει την αναβάθμιση της ποιότητας των προσφερόμενων τουριστικών υπηρεσιών.
Ευκαιρίες: Εμπλουτισμός, ανάδειξη και ολοκλήρωση του τουριστικού προϊόντος, μέσω της αξιοποίησης και του πολιτιστικού αποθέματος (με ενημέρωση, δημοσιοποίηση και ευαισθητοποίηση για την ιστορική, πολιτιστική, μουσική, καλλιτεχνική, αρχιτεκτονική, θρησκευτική κληρονομιά). Ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού (πολιτιστικός, συνεδριακός, ιστιοπλοϊκός, καταδυτικός, υγείας κ.λπ.). Ανάπτυξη πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα, σε συνέργεια με τον τουρισμό. Αξιοποίηση αναγνωρίσιμων τοπικών προϊόντων, με χρήση και βιολογικών μεθόδων παραγωγής. Διάθεση των τοπικών αγροτικών προϊόντων στους επισκέπτες, με στόχο την αξιοποίηση των εδαφικών παραγωγικών πόρων και την ταυτόχρονη ολοκλήρωση της προώθησης της τοπικής ταυτότητας στο τουριστικό προϊόν. Εφαρμογή της αρχής του μεταφορικού ισοδύναμου, ώστε να μειωθεί το κόστος μεταφοράς. Πολιτική και οικονομική αστάθεια στη νότια και ανατολική Μεσόγειο, με αποτέλεσμα τη μείωση του αισθήματος ασφάλειας σε αυτές τις χώρες. Αξιοποίηση πόρων του ΕΣΠΑ και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Απειλές: Πιέσεις για εξάντληση της φέρουσας ικανότητας ορισμένων νησιών της Περιφέρειας, που μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση του τουριστικού προϊόντος και της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Οριστική επικράτηση του μη βιώσιμου μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης. Παράταση της οικονομικής κρίσης, που αναμένεται να οδηγήσει σε συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας και στενότητα πόρων χρηματοδότησης έργων περιφερειακής ανάπτυξης. Αυξανόμενο ποσοστό ανεργίας. Αύξηση του ανταγωνισμού στον τουρισμό από τις γειτονικές περιοχές της Αδριατικής και τις βαλκανικές χώρες, μέσω της ευρύτερης προβολής τους και την προσφορά ελκυστικότερων πακέτων διακοπών. Αύξηση της εσωτερικής μετανάστευσης. Αδυναμία υλοποίησης κρουαζιέρας των Ιονίων (σε αντιστοιχία με την κρουαζιέρα της Αδριατικής).
