

«Γιατί το κάνουν;» «Μπορεί να γίνει και εδώ;» Δεν ρωτούν μόνο για τη φωτιά. Ρωτούν τι σημαίνει ένας κόσμος όπου οι συνομήλικοί τους βγαίνουν στους δρόμους για να ακουστούν. Δεν βιάζομαι να τα καθησυχάσω, ούτε να τα τρομάξω. Τους λέω ότι η βία και τα αιτήματα είναι δύο διαφορετικά πράγματα: μπορούμε να απορρίπτουμε την πρώτη και να παίρνουμε στα σοβαρά τα δεύτερα. Η ανησυχία τους δεν χρειάζεται διάψευση. Χρειάζεται συζήτηση.
Και η φωτιά είναι υπαρκτή. Το Σάββατο 17 Οκτωβρίου, στη Γαλλία, το ιστορικό δημαρχείο της Λιμόζ, χτισμένο το 1883, παραδόθηκε στις φλόγες στο περιθώριο διαδήλωσης ενάντια στην ακρίβεια. Στη διαδήλωση συμμετείχαν περίπου 5.000 άνθρωποι. Οι αρχές μιλούν για περίπου 700 που είχαν έρθει για να συγκρουστούν. Η διάκριση έχει σημασία: η φωτιά δεν εκπροσωπεί όσους βγήκαν να ζητήσουν κάτι. Η πρώτη αντίδραση είναι να κοιτάξουμε τη φωτιά. Αν κοιτάξουμε, όμως, λίγο προσεκτικότερα, θα διαπιστώσουμε κάτι που δεν χωρά εύκολα σε έναν τίτλο: δεν διαμαρτύρονται όλοι για το ίδιο πράγμα.
Κινητοποιήσεις έγιναν τις τελευταίες μέρες σε Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο και Αλβανία, με νέους στους δρόμους. Δεν είναι ένα κίνημα με ένα σύνθημα. Κάθε κοινωνία έχει τα δικά της αιτήματα και οι νέοι κοιτούν τη δική τους πραγματικότητα, προσπαθώντας να της δώσουν όνομα. Και στην Ελλάδα, την Τετάρτη, μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί βγήκαν στους δρόμους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων. Ζητούσαν ασφαλή σχολικά κτίρια, προσλήψεις εκπαιδευτικών, λιγότερα παιδιά ανά τάξη. Οι φοιτητές είχαν στήσει σκηνές στο Σύνταγμα: «Αφού δεν μας ακούν, ας μας δουν».
Αυτό ακριβώς λέμε ότι θέλουμε από το σχολείο: κριτική σκέψη, ενεργός πολίτης, συμμετοχή. Πόσο συχνά ζητάμε από ένα παιδί να εντοπίσει ένα πρόβλημα, να αναζητήσει στοιχεία, να τεκμηριώσει τη θέση του, να εκφράσει τη διαφωνία του και να ακούσει κάποιον που σκέφτεται διαφορετικά; Οι φωτιές δεν είναι μάθημα. Ας το πούμε καθαρά. Μάθημα είναι όσα μπορούμε να καταλάβουμε πίσω από αυτές, χωρίς να δικαιολογούμε τη βία και χωρίς να προσπερνάμε τα αιτήματα: εκπαίδευση, αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής, εργασία, προοπτική για το μέλλον. Τα ίδια θέματα συζητάμε κι εμείς, χαμηλόφωνα, στα καφενεία και στους συλλόγους γονέων. Φέρνουμε τη συζήτηση εκεί όπου οι νέοι μπορούν να μάθουν να τη διεξάγουν; Γι’ αυτό η ερώτηση που μου κάνουν τα παιδιά κρύβει και μια δεύτερη, που δεν διατυπώνουν πάντα: «Πού θα μάθουμε εμείς να μιλάμε;» Αν το σχολείο δεν τους δώσει τα εργαλεία να κατανοούν τον κόσμο, να διατυπώνουν τα αιτήματά τους και να διεκδικούν χωρίς να καταργούν τον διάλογο, θα αναζητήσουν αλλού τον τρόπο να ακουστούν. Ή μπορεί να πάψουν να πιστεύουν ότι αξίζει να μιλήσουν. Το δημαρχείο της Λιμόζ θα ξαναχτιστεί. Το ερώτημα είναι αν, όταν σβήσουν οι φωτιές, θα έχουμε ακούσει όσους διαδήλωσαν χωρίς να καίνε. Στη Λιμόζ, ήταν οι περισσότεροι.