
Αφήνουν έργο, μνήμες, εικόνες και κυρίως, ένα κομμάτι από τον τόπο που αγάπησαν και υπηρέτησαν… Μια τέτοια περίπτωση ήταν η Μαρία Ρουσσέα. Η Ζάκυνθος αποχαιρετά μια σπουδαία ζωγράφο, μια σημαντική παρουσία στα πολιτιστικά πράγματα του νησιού και μια γυναίκα που συνδέθηκε όσο λίγοι με την τέχνη, την ιστορία και τη μνήμη του τόπου. Η Μαρία Ρουσσέα κουβαλούσε μέσα της το νησί. Ήταν παιδί μιας άλλης Ζακύνθου. Της Ζακύνθου πριν από τους σεισμούς, αλλά και της Ζακύνθου που προσπάθησε να σταθεί ξανά στα πόδια της μετά την καταστροφή. Αυτή η σχέση με το χθες δεν έμεινε μόνο στη μνήμη της. Πέρασε μέσα στη δουλειά της, στη ζωγραφική της, στη συντήρηση των έργων τέχνης και σε όλη την πολιτιστική της διαδρομή.
Γεννημένη στη Ζάκυνθο το 1929, κόρη του ζωγράφου και αγιογράφου Χρήστου Ρουσσέα και της Μαρίνας (Νίνας) Γιαννιτσάνου, πήρε από νωρίς τον δρόμο της τέχνης. Φοίτησε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και αποφοίτησε το 1955, λαμβάνοντας το δίπλωμα καθηγήτριας τεχνικών μαθημάτων. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η μετεκπαίδευσή της στο εξωτερικό. Από το 1961 έως το 1965, ως υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών, συνέχισε τις σπουδές της στη συντήρηση και αποκατάσταση έργων τέχνης σε σημαντικά εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ρώμης και του Μονάχου. Στη διάρκεια της παραμονής της στη Ρώμη συμμετείχε και σε ομαδικές εκθέσεις ξένων καλλιτεχνών.

Με την επιστροφή της στην Ελλάδα το 1965 εργάστηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού, στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας και στη Διεύθυνση Συντήρησης στην Ακρόπολη. Από το 1970 και για έξι χρόνια δίδαξε στις σχολές «Δοξιάδη», έχοντας την ευθύνη του εργαστηρίου συντήρησης έργων τέχνης. Παράλληλα, στη Ζάκυνθο δίδαξε ζωγραφική στη Νομαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιμόρφωσης, με εξειδίκευση στην τοιχογραφία σε νωπό ασβεστοκονίαμα και στη συντήρηση έργων τέχνης. Για πολλά χρόνια εργάστηκε επίσης ως συντηρήτρια αγιογραφιών στο Μεταβυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου. Η καλλιτεχνική της δραστηριότητα συνδέθηκε και με την πνευματική παραγωγή της Ζακύνθου, καθώς εικονογράφησε πολλά βιβλία Ζακυνθίων ποιητών και λογοτεχνών, μεταξύ των οποίων έργα των Μάχη Μουζάκη, Διονύση Ρώμα, Διονύση Σέρρα, Ανδρέα Κάλβου-Ιωαννίδη, Διονύσιου Μελίτα, Γιάννη Δεμέτη και π. Παναγιώτη Καποδίστρια. Επίσης, υπήρξε ιδρυτικό μέλος και συμμετείχε σε σειρά πολιτιστικών φορέων και συλλόγων, μεταξύ άλλων στην Εταιρεία Ζακυνθινών Σπουδών, στη Ζακυνθινή Πολιτιστική Κίνηση, στον Σύλλογο «Οι φίλοι του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων», στην Κινηματογραφική Λέσχη Ζακύνθου, στην Εταιρεία Προστασίας Περιβάλλοντος Ζακύνθου, στο Μουσικό Ασκηταριό της Ζάκυνθος και στο Θέατρο τση Ζάκυνθος. Παράλληλα, συμμετείχε σε επιτροπές και φορείς που σχετίζονταν με την τέχνη και τον πολιτισμό, μεταξύ άλλων στην Επιτροπή Κρίσης Εικαστικών Έργων, στη Νομαρχιακή Επιτροπή Πολιτισμού και στην Επιτροπή Εικαστικού και Αρχιτεκτονικού Ελέγχου του Δήμου Ζακυνθίων.
Το 2018, σε μια τιμητική βραδιά που είχε οργανώσει η Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου για το έργο της, ειπώθηκε κάτι από τον Δ. Φλεμοτόμο που ίσως σήμερα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία: ότι η Μαρία Ρουσσέα ήταν μια γυναίκα που «μας μετέφερε το χθες και το σήμερα». Αυτό ήταν ένα μεγάλο της χάρισμα. Να κοιτάζει μπροστά χωρίς να ξεχνά από πού ερχόταν. Να δημιουργεί, αλλά ταυτόχρονα να διασώζει. Να ζωγραφίζει, αλλά και να κρατά ζωντανά έργα άλλων. Να αφήνει το δικό της αποτύπωμα, χωρίς να σβήνει τα σημάδια του παρελθόντος.
Σήμερα δεν θυμόμαστε μόνο τους τίτλους, τις εκθέσεις και τις διακρίσεις. Αυτό που μένει είναι η παρουσία ενός ανθρώπου που δούλεψε για τον πολιτισμό του τόπου του. Μένουν τα έργα της. Μένουν οι εικόνες της. Μένουν τα έργα που βοήθησε να σωθούν. Και μένει, πάνω απ’ όλα, η Ζάκυνθος όπως την είδε εκείνη. Η απώλειά της δεν αφορά μόνο την οικογένεια και τους φίλους της. Αφορά ολόκληρο το νησί. Γιατί κάποιοι άνθρωποι γίνονται, χωρίς να το επιδιώκουν, μέρος της μνήμης ενός τόπου. Η Μαρία Ρουσσέα ήταν ένας από αυτούς. Όσο θα υπάρχουν τα έργα της και όσο θα υπάρχουν άνθρωποι που θα θυμούνται την προσφορά της, ένα κομμάτι από τη δική της Ζάκυνθο θα παραμένει εδώ. Το νησί που τόσο αγάπησε την αποχαιρετά με συγκίνηση και την κρατά στη μνήμη του…
Και εμείς στην «Ημέρα» θα τη θυμόμαστε πάντα και ως μια από τις σταθερές αναγνώστριές μας. Δεν ήταν από εκείνους τους ανθρώπους που απλώς διάβαζαν την εφημερίδα. Την παρακολουθούσε με ενδιαφέρον και πολλές φορές τηλεφωνούσε στους συντάκτες για να σχολιάσει θέματα της επικαιρότητας, να πει τη γνώμη της ή να μας επισημάνει ένα ζήτημα που, όπως πίστευε, άξιζε να δούμε και να αναδείξουμε. Είχε άποψη, ενδιαφέρον για όσα συνέβαιναν γύρω της και κυρίως μια αγάπη για τη Ζάκυνθο που δεν έμενε στα λόγια. Ήθελε να βλέπει τον τόπο της να προχωρά και, με τον δικό της τρόπο, προσπαθούσε να συμβάλει σε αυτό. Αυτά τα τηλεφωνήματά της, οι παρατηρήσεις της και οι συζητήσεις με τους ανθρώπους της εφημερίδας θα είναι από εκείνες τις αναμνήσεις που θα κρατήσουμε με ιδιαίτερη ζεστασιά…
Η εφημερίδα «Ημέρα» εκφράζει τα θερμά της συλλυπητήρια στην οικογένεια και τους οικείους της.
Σε επόμενα φύλλα της εφημερίδας μας θα δημοσιευτούν και άλλα αφιερώματα και άρθρα για τη Μαρία Ρουσσέα.

Και μόνο η ύπαρξη της Μαρίας Ρουσσέα ήταν αρκετή, για την ταυτότητα του πολιτισμού της σημερινής Ζακύνθου. Υπηρέτησε με ήθος την Υψηλή Κουλτούρα του τόπου της.
Μεγάλωσε σε ένα καλλιτεχνικό περιβάλλον, έκανε λαμπρές σπουδές, γνώρισε σπουδαίους δημιουργούς και επιστρέφοντας στην αγαπημένη της Ζάκυνθο, συνέβαλε σημαντικά στην ποιότητα που της άξιζε.
Θα ήθελα μου επιτραπεί η προσωπική αναφορά, επειδή νιώθω την απώλειά της, σαν ένα τέλος εποχής στη σύγχρονη πολιτιστική πραγματικότητα της Ζακύνθου.
Ήταν από τους πρώτους ανθρώπους της Τέχνης που γνώρισα, όταν ήρθα να μείνω στη Ζάκυνθο, στην Αίθουσα Τέχνης Πλατανιά, που όπως και η Κρύπτη, έγραψαν Ιστορία.
Έκτοτε συμμετείχαμε σε πολλές Εκθέσεις, τόσο στη Ζάκυνθο, όσο και εκτός Ζακύνθου.
Η συνεννόηση για την αποστολή των έργων γινόταν πάντα πρωινές ώρες, που για μένα ήταν βαρύ, είχε χιούμορ, είχε καλούς φίλους, μας καλούσε στο σπίτι της, συζητούσαμε πολύ και είχαμε ειλικρινή αλληλοεκτίμηση.
Κάποια στιγμή έγινε αφιέρωμα στο έργο της, μετά την έκδοση του Λευκώματος που κατόπιν καθυστέρησης εκδόθηκε, οπότε ανέλαβα την παρουσίαση και φιλοτέχνησα το πορτρέτο της, που βρίσκεται στη ΧΕΝ Ζακύνθου.
Συλλυπητήρια στην οικογένειά της και στην αγαπημένη της αδελφή και είναι βέβαιο ότι θα μείνει για πάντα, ανάμεσα στις σημαντικές ΚΟΠΕΛΛΕΣ ΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ.
ΜΑΡΙΑ ΡΟΥΣΣΕΑ
«Έφυγε» χθες, κυριακάτικα, καταμεσήμερο, μια ξεχωριστή Γυναίκα, ευαίσθητη ζωγράφος και αγαπημένη φίλη, αφού περπάτησε έναν ολόκληρο αιώνα με πεινασμένη αγάπη για τη ζωή, χωρίς να συλλαβίσει ποτέ τον θάνατο, αλλά αφήνοντας τον υπαινιγμό της για το εφήμερο με αφοπλιστική ειλικρίνεια και με έναν μεγάλο ονείρων κατακλυσμό στις “Νεκρές Φύσεις” του έργου της. Θα την θυμάμαι.
Από το τεύχος 37/1994 του λογοτεχνικού περιοδικού «Περίπλους» με το αφιέρωμα στη Μαρία Ρουσσέα. Το περιοδικό κυκλοφόρησε από το 1984 έως το 2003 από τον Διονύση Βίτσο.

«H Μαρία Ρουσσέα με τα ρωμαλέα δώρα της ευαισθησίας της, έδωσε διπλή την προσφορά της στη μικρή και στη μεγάλη πατρίδα. Διαφύλαξε ελληνική τέχνη που διακρίνεται για τις αρετές του μέτρου και της πνευματικότητας. Και περιμένουμε πάντα την προσωπική εκείνη αντίληψη που την ιδιαιτεροποιεί και την αποδίδει πολύτιμη στον τόπο της, στον τόπο μας»

«Γενικά η δουλειά αυτή της άξιας καθ’ όλα ζωγράφου, είναι πειστική προπάντων γιατί είναι πηγαία και ειλικρινής και γιατί προέρχεται οπό πλούσιο βιωματικό απόθεμα. Η αληθινή τέχνη είναι πάντα μια εσωτερική υπόθεση. Αν δεν υπάρχει περιεχόμενο παραμένουν όλο «κύμβαλα αλαλάζοντα».
