Σύγχρονη Καρδιολογία στη Ζάκυνθο: Η επιστήμη προχωρά – η ισότιμη πρόσβαση για όλους τους ασθενείς παραμένει ζητούμενο | Γράφει ο Αντώνης Κασσιμάτης
photo: ygeiamou
Η επιστημονική πρόοδος που παρουσιάστηκε στην ημερίδα αναδεικνύει, ταυτόχρονα, ένα κρίσιμο ερώτημα για τη Ζάκυνθο και συνολικά για τη νησιωτική Ελλάδα: κατά πόσο οι δυνατότητες της σύγχρονης Καρδιολογίας είναι έγκαιρα και ισότιμα προσβάσιμες σε κάθε ασθενή, ανεξάρτητα από τον τόπο όπου ζει. Αυτό το ζήτημα αποτέλεσε και το περιεχόμενο της παρέμβασής μας στην ημερίδα και αναλύεται διεξοδικότερα στο παρόν άρθρο. Τα συμπεράσματα της ημερίδας αξίζει να μελετηθούν από τη Διοίκηση του Γενικού Νοσοκομείου Ζακύνθου και την 6η Υγειονομική Περιφέρεια, ιδιαίτερα ως προς την αντιμετώπιση των καρδιολογικών επειγόντων και την έγκαιρη πρόσβαση στις εξειδικευμένες υπηρεσίες που δεν παρέχονται στο νησί.
Από την πρόοδο της Καρδιολογίας στην ισότιμη και καθολική πρόσβαση κάθε ασθενούς στις θεραπείες
Η σύγχρονη Καρδιολογία προσφέρει σήμερα δυνατότητες που πριν από λίγες δεκαετίες δεν υπήρχαν. Όμως η ύπαρξη μιας θεραπείας δεν σημαίνει αυτομάτως και ισότιμη πρόσβαση σε αυτή. Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος στη Ζάκυνθο, όπου η απόσταση από τα μεγάλα τριτοβάθμια και επεμβατικά κέντρα συνδυάζεται με την τεράστια εποχική μεταβολή του πραγματικού πληθυσμού λόγω του τουρισμού. Στην επείγουσα Καρδιολογία ο χρόνος είναι καθοριστικός. Στα οξέα στεφανιαία σύνδρομα και ιδιαίτερα στο οξύ έμφραγμα, η έγκαιρη πρόσβαση στην κατάλληλη θεραπεία μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας. Μετά λοιπόν το ερώτημα «τι μπορεί σήμερα να κάνει η σύγχρονη Καρδιολογία;» ακολουθεί ένα δεύτερο: Μπορούν όλοι οι ασθενείς, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο ζουν, να έχουν ισότιμη και έγκαιρη πρόσβαση στις σύγχρονες θεραπείες; Για τη Ζάκυνθο και συνολικά για τη νησιωτική Ελλάδα το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Αυτό ήταν και το σημείο εκκίνησης της δικής μου παρέμβασης στην ημερίδα.
Η Ελλάδα στην κορυφή της Ευρώπης στις ακάλυπτες ανάγκες Υγείας
Το ζήτημα της ισότιμης πρόσβασης αποτυπώνεται με ιδιαίτερα ανησυχητικό τρόπο και στα ευρωπαϊκά στατιστικά στοιχεία. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 το 21,9% των ανθρώπων στην Ελλάδα που δήλωσαν ότι χρειάστηκαν ιατρική εξέταση ή θεραπεία δεν μπόρεσαν να την πραγματοποιήσουν εξαιτίας του κόστους, της μεγάλης αναμονής ή της απόστασης από τις υπηρεσίες Υγείας. Ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν μόλις 3,6%. Η Ελλάδα καταγράφει έτσι το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ — περίπου εξαπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ο δείκτης αφορά αποκλειστικά τους ανθρώπους που δήλωσαν ότι πράγματι χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα. Με απλά λόγια: περισσότεροι από ένας στους πέντε ανθρώπους στην Ελλάδα που χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα δήλωσαν ότι δεν μπόρεσαν να τη λάβουν.
Η γεωγραφία της ανισότητας – τα Ιόνια Νησιά
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η περιφερειακή εικόνα. Η Eurostat καταγράφει ότι και οι 13 ελληνικές περιφέρειες βρίσκονταν ανάμεσα στις 14 περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα υψηλότερα ποσοστά ακάλυπτων αναγκών ιατρικής φροντίδας το 2024. Στον δείκτη που εξετάζει όσους πραγματικά χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα, τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στη Στερεά Ελλάδα, με 28,9%, και στο Νότιο Αιγαίο, με 25,5%, ενώ και τα Ιόνια Νησιά βρίσκονται μεταξύ των ελληνικών περιφερειών με τα υψηλότερα ποσοστά. Ο δείκτης συνυπολογίζει το οικονομικό κόστος, τις μεγάλες λίστες αναμονής και την απόσταση από τις υπηρεσίες Υγείας. Δεν αποδεικνύει, επομένως, ότι η νησιωτικότητα αποτελεί τη μοναδική αιτία. Αναδεικνύει όμως ότι η ανισότητα στην πρόσβαση στην Υγεία έχει και έντονη γεωγραφική διάσταση.
Όταν η γεωγραφική απόσταση γίνεται κλινικός χρόνος
Στην Καρδιολογία αυτή η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου ο χρόνος αποτελεί μέρος της ίδιας της θεραπείας. Η σύγχρονη επεμβατική Καρδιολογία έχει μεταμορφώσει την αντιμετώπιση των οξέων στεφανιαίων συνδρόμων και η άμεση επαναιμάτωση με πρωτογενή αγγειοπλαστική μπορεί να σώσει μυοκάρδιο και ζωές. Για έναν ασθενή που βρίσκεται όμως σε ένα νησί χωρίς αιμοδυναμικό εργαστήριο, η απόσταση από το επεμβατικό κέντρο μεταφράζεται σε χρόνο: χρόνο για τη διάγνωση, για την ενεργοποίηση της διακομιδής, για τη μεταφορά και τελικά για την επαναιμάτωση. Και στην επείγουσα Καρδιολογία ο χαμένος χρόνος μπορεί να σημαίνει χαμένο μυοκάρδιο.
Η Ζάκυνθος: νησιωτικότητα και υπερτουρισμός
Στη Ζάκυνθο υπάρχει μια επιπλέον παράμετρος. Το σύστημα Υγείας ενός νησιού οργανώνεται πρωτίστως με βάση τον μόνιμο πληθυσμό του. Κατά την τουριστική περίοδο όμως ένας πολύ μεγάλος αριθμός επισκεπτών προστίθεται στον μόνιμο πληθυσμό και αυξάνει σημαντικά την πραγματική ζήτηση για επείγουσα και τακτική υγειονομική περίθαλψη. Στη Ζάκυνθο συναντώνται έτσι δύο παράγοντες πίεσης: η νησιωτικότητα, που δυσκολεύει την πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής εξειδίκευσης εκτός νησιού, και ο υπερτουρισμός, που αυξάνει εποχικά σε πολύ μεγάλο βαθμό τον πληθυσμό που καλείται να εξυπηρετήσει το ίδιο σύστημα Υγείας. Ο υγειονομικός σχεδιασμός ενός τέτοιου νησιού δεν μπορεί επομένως να βασίζεται αποκλειστικά στον αριθμό των μόνιμων κατοίκων.
Η πρόσβαση έχει και κοινωνικό πρόσημο
Η ανισότητα στην πρόσβαση δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι και κοινωνική και οικονομική. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 στην Ελλάδα, μεταξύ όσων χρειάστηκαν ιατρική εξέταση ή θεραπεία, το 32,3% των ανθρώπων που βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας δήλωσε ακάλυπτη ανάγκη, έναντι 19,6% όσων δεν βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας. Η διαφορά των 12,7 ποσοστιαίων μονάδων είναι η μεγαλύτερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το στοιχείο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνδυαστεί με την εξέλιξη του κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στη χώρα. Το ποσοστό στην Ελλάδα ήταν 26,3% το 2022, 26,1% το 2023, αυξήθηκε σε 26,9% το 2024 και έφτασε στο 27,5% το 2025. Το 2025, επομένως, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις κατοίκους της Ελλάδας βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν 20,9%, ενώ η Ελλάδα με 27,5% είχε το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά τη Βουλγαρία με 29,0%.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι «ένα αιμοδυναμικό εργαστήριο σε κάθε νησί»
Η αναγνώριση του προβλήματος δεν σημαίνει ότι κάθε νησί μπορεί ή πρέπει να διαθέτει όλες τις υπηρεσίες ενός μεγάλου τριτοβάθμιου νοσοκομείου. Το πραγματικό ερώτημα είναι: Πώς εξασφαλίζουμε ότι ο ασθενής που βρίσκεται σε ένα νησί θα έχει, στην πράξη και όχι μόνο θεωρητικά, την ίδια δυνατότητα να φτάσει έγκαιρα στην κατάλληλη θεραπεία; Η απάντηση βρίσκεται στην οργάνωση λειτουργικών δικτύων περίθαλψης: άμεση διάγνωση, τηλεμετάδοση του ηλεκτροκαρδιογραφήματος και επικοινωνία με το επεμβατικό κέντρο, προκαθορισμένα πρωτόκολλα αντιμετώπισης, άμεση ενεργοποίηση του ΕΚΑΒ και αξιόπιστο σύστημα ταχείας διακομιδής. Γιατί τελικά το μεγάλο στοίχημα της σύγχρονης Καρδιολογίας δεν είναι μόνο πόσο μακριά μπορεί να φτάσει επιστημονικά. Είναι αν όσα έχει κατακτήσει μπορούν να φτάσουν εγκαίρως και ισότιμα σε κάθε ασθενή — ανεξάρτητα από το εισόδημά του, την κοινωνική του θέση και ανεξάρτητα από το αν ζει στην Αθήνα, στη Ζάκυνθο ή σε οποιοδήποτε άλλο νησί της χώρας.
