Παγκόσμια Ημέρα Πνεύμονα 2026 | Μια ολόκληρη ζωή με υγιείς πνεύμονες – Γράφει η Παρασκευή Θεοδώρου
photo: euroclinic
Σε συνθήκες ηρεμίας, ένας ενήλικος διακινεί μέσω του αναπνευστικού του περίπου έξι λίτρα αέρα το λεπτό. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 8.640 λίτρα αέρα μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο, ενώ η ποσότητα αυξάνεται σημαντικά κατά τη σωματική δραστηριότητα. Με κάθε εισπνοή, το οξυγόνο φθάνει στις κυψελίδες και περνά στο αίμα• με κάθε εκπνοή απομακρύνεται το διοξείδιο του άνθρακα. Οι πνεύμονες και η καρδιά συνεργάζονται αδιάκοπα, εξασφαλίζοντας την οξυγόνωση κάθε οργάνου και κάθε κυττάρου του σώματός μας. Η Παγκόσμια Ημέρα Πνεύμονα τιμάται κάθε χρόνο στις 25 Σεπτεμβρίου και πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά το 2017, με πρωτοβουλία του Forum of International Respiratory Societies – FIRS και των συνεργαζόμενων επιστημονικών εταιρειών. Σκοπός της είναι να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει το κοινό για την αξία της αναπνευστικής υγείας, την πρόληψη των πνευμονικών νοσημάτων, την έγκαιρη διάγνωση και την ισότιμη πρόσβαση όλων των ανθρώπων στην κατάλληλη φροντίδα. Το μήνυμα για το 2026, «Υγεία των πνευμόνων σε όλη τη διάρκεια της ζωής», μας υπενθυμίζει ότι η προστασία τους δεν αφορά μόνο μια συγκεκριμένη ηλικία ή εκείνους που ήδη νοσούν. Αρχίζει από την παιδική ηλικία και συνεχίζεται στην ενήλικη ζωή και στα γηρατειά. Κάθε περίοδος της ζωής προσφέρει μια νέα ευκαιρία για πρόληψη και καλύτερη αναπνοή. Τα χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, με συχνότερα το βρογχικό άσθμα και τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια – ΧΑΠ, επηρεάζουν περισσότερους από μισό δισεκατομμύριο ανθρώπους παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, στην ευρωπαϊκή περιφέρεια περίπου 81,7 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με κάποιο χρόνιο αναπνευστικό νόσημα και σχεδόν 400.000 άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους εξαιτίας αυτών των παθήσεων. Σχεδόν το 80% αυτών των θανάτων συνδέεται με τη ΧΑΠ. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ΧΑΠ προκάλεσε περίπου 3,4 εκατομμύρια θανάτους το 2023, ενώ το άσθμα επηρέασε περίπου 363 εκατομμύρια ανθρώπους. Οι αριθμοί αυτοί δεν αναφέρονται για να προκαλέσουν φόβο. Υπενθυμίζουν ότι πολλές αναπνευστικές παθήσεις μπορούν να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα όταν αναγνωρίζονται έγκαιρα. Παρά ταύτα, ο χρόνιος βήχας συχνά αποδίδεται λανθασμένα στο κάπνισμα, η δύσπνοια στην ηλικία ή στην έλλειψη φυσικής κατάστασης και το ροχαλητό θεωρείται απλώς ενοχλητικό. Έτσι, πολύτιμος χρόνος μπορεί να χαθεί. Η προστασία των πνευμόνων σε κάθε ηλικία και η υγεία των πνευμόνων χτίζεται καθημερινά. Ένα σπίτι χωρίς καπνό προστατεύει τα παιδιά και τους ενηλίκους από το παθητικό κάπνισμα. Η αποφυγή του καπνίσματος και η επιστημονικά υποστηριζόμενη διακοπή του αποτελούν τις σημαντικότερες κινήσεις πρόληψης. Η διακοπή ωφελεί σε κάθε ηλικία και μετά από οποιαδήποτε διάρκεια καπνίσματος. Εξίσου σημαντικά είναι η τακτική σωματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή, ο σωστός αερισμός των εσωτερικών χώρων, η αντιμετώπιση της υγρασίας και της μούχλας και ο εμβολιασμός σύμφωνα με την ηλικία, το ιατρικό ιστορικό και τις ισχύουσες συστάσεις. Χρειάζεται επίσης προσοχή στην έκθεση σε σκόνη, καπνό, αναθυμιάσεις και χημικές ουσίες στον χώρο εργασίας. Σε ημέρες με αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση, μεταφορά σκόνης ή καπνό από πυρκαγιές, τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και όσοι πάσχουν από άσθμα, ΧΑΠ ή καρδιοαναπνευστικά νοσήματα πρέπει να περιορίζουν την έκθεση και να ακολουθούν τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών και του θεράποντος ιατρού τους. Για τη Ζάκυνθο, έναν τόπο με έντονη θερινή δραστηριότητα και πολλούς ανθρώπους που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους, σε οικοδομές, στη γεωργία ή σε περιβάλλοντα με καθαριστικά και αναθυμιάσεις, η σωστή προστασία της αναπνοής έχει ιδιαίτερη σημασία.
Πότε χρειάζεται πνευμονολογικός έλεγχος;
Δεν πρέπει να θεωρούνται φυσιολογικά ο βήχας που επιμένει για εβδομάδες, η δύσπνοια στην καθημερινότητα, το συχνό «σφύριγμα» στην αναπνοή, η απόχρεμψη, το αίσθημα βάρους στο στήθος, η ανεξήγητη μείωση της αντοχής ή οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού. Έλεγχο χρειάζονται επίσης όσοι καπνίζουν ή κάπνιζαν στο παρελθόν και παρουσιάζουν συμπτώματα, όσοι εκτίθενται επαγγελματικά σε σκόνη ή χημικές ουσίες, καθώς και οι ασθενείς με γνωστό άσθμα ή ΧΑΠ που αισθάνονται ότι τα συμπτώματά τους δεν ελέγχονται επαρκώς. Το έντονο ροχαλητό, οι παύσεις της αναπνοής που παρατηρεί ο σύντροφος κατά τη διάρκεια του ύπνου, οι πρωινοί πονοκέφαλοι και η υπνηλία μέσα στην ημέρα μπορεί επίσης να υποδηλώνουν διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο και χρειάζονται διερεύνηση. Η κλινική εξέταση και, όταν υπάρχει ένδειξη, η σπιρομέτρηση μπορούν να συμβάλουν στη διάγνωση και στην παρακολούθηση νοσημάτων όπως το άσθμα και η ΧΑΠ. Πρόκειται για μια απλή και ανώδυνη εξέταση, η οποία μας επιτρέπει να μετρήσουμε αντικειμενικά τη λειτουργία των πνευμόνων και να σχεδιάσουμε την κατάλληλη αντιμετώπιση για κάθε άνθρωπο. Αντίθετα, η αιμόπτυση, η ξαφνική έντονη δύσπνοια, η κυάνωση ή ο ισχυρός πόνος στο στήθος απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να περιμένουν ένα προγραμματισμένο ραντεβού.
Η επίσκεψη στον πνευμονολόγο δεν χρειάζεται να γίνεται μόνο όταν η αναπνοή έχει ήδη περιορίσει την καθημερινότητά μας. Μπορεί να είναι μια συνειδητή πράξη πρόληψης, μια ευκαιρία να αξιολογηθούν τα συμπτώματα και οι παράγοντες κινδύνου, να ελεγχθεί η αναπνευστική λειτουργία και να δοθούν εξατομικευμένες οδηγίες. Αν ο βήχας επιμένει, αν η ανάσα έχει αλλάξει ή αν μια δραστηριότητα που άλλοτε ήταν εύκολη αρχίζει να κουράζει, αξίζει να το διερευνήσουμε. Όχι από φόβο, αλλά από φροντίδα. Γιατί η καλύτερη στιγμή να προστατεύσουμε την αναπνοή μας είναι πριν η δύσπνοια αρχίσει να καθορίζει τη ζωή μας. Η αναπνοή είναι ζωή. Και η φροντίδα των πνευμόνων είναι μια επένδυση σε κάθε επόμενη ημέρα.
