Η Κατερίνα Δεμέτη για τη «Σύγχυσις» του Μηνά Στραβοπόδη
Το δεύτερο βιβλίο του «Οι Συμπληγάδες Αξιών», δυο χρόνια μετά, το 2024, ήρθε να με βεβαιώσει ότι ο Μηνάς ανοίγεται με σταθερό και στέρεο βηματισμό στο συγγραφικό στερέωμα, μέσα από το χώρο των Πολιτικών Επιστημών, τον οποίο σπούδασε και υπηρετεί, με ένα ακόμα βιβλίο που αφυπνίζει, προβληματίζει και περιγράφει με ρεαλισμό και ωμότητα, τα λάθη του σύγχρονου και ευνοημένου, από την Τεχνολογία, ανθρώπου.
Σήμερα, με το τρίτο του βιβλίο ανά χείρας, δυο πάλι χρόνια μετά το δεύτερο, έχω πλέον σιγουρευτεί για τον καμβά πάνω στον οποίο χτίζει τις ιστορίες του, τα θέματα που τον απασχολούν και τον τρόπο που επιλέγει να λυτρωθεί και να μας λυτρώσει από όσα ταλαιπωρούν τη ζωή μας.
Αξιοποιώντας τα ίδια τεχνικά και πνευματικά εργαλεία που διαθέτει στη φαρέτρα του, με μαεστρία και αυτοσαρκασμό, χτίζει ένα ακόμα δυνατό αφήγημα, λιτό και ευσύνοπτο, πάνω σε ένα ξεκάθαρο μοτίβο, στο οποίο τεχνουργεί, κεντάει (καλύτερα) την ιστορία του, ώριμος πια και απόλυτα συνειδητοποιημένος για το ρόλο του πνευματικού ανθρώπου στις μέρες μας.
Και είναι τέτοιος ο τρόπος που ξεδιπλώνει την ιστορία του και τόσο επίκαιρα τα επιμέρους στοιχεία που την απαρτίζουν, που επιτρέψτε μου να πω ότι, με το τρίτο του πλέον συγγραφικό εγχείρημα ο Μηνάς, κατακτά επάξια μία πάρα πολύ ενδιαφέρουσα θέση στο συγγραφικό στερέωμα της πατρίδας μας.
Και αυτό γιατί; Επειδή καταφέρνει να βάλει τον αναγνώστη του σε μία διαδικασία σκέψης, η οποία τον κρατά σε εγρήγορση από την πρώτη κιόλας σελίδα. Ο αναγνώστης του βιβλίου αισθάνεται ότι ανοίγει έναν διάλογο με τον αφηγητή, καθώς βλέπει να τον απασχολούν τα ίδια προβλήματα που απασχολούν και τον ίδιο. Μοιάζει να διαβάζει τις αγωνίες του, τους εφιάλτες του, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στη δική του ζωή, έτσι που το ημερολόγιο-αφήγημα του Αλμπέρ Παζ Ντελ Ιστουάρ του Νεότερου, όπως ονομάζεται ο ήρωας του βιβλίου, φωτογραφίζει φέτες ζωής, της δικής του, αλλά και της δικής μας.
Η ίδια διαδικασία σκέψης συνεχίζεται καθ’ όλη την ανάγνωση, η οποία γίνεται με περιέργεια και αγωνία για την πορεία του βασικού ήρωα, ενώ το βιβλίο είναι γεμάτο ανατροπές.
Δεν είναι ο ρόλος μας να σας αποκαλύψουμε τις λεπτομέρειες. Οφειλόμενη, ωστόσο πρώτη στάση: η αφιέρωση. Δεν μπορεί να μη σταθεί κανείς σ’ αυτήν, όταν βλέπει ότι κρατάει στα χέρια του το βιβλίο ενός νέου ανθρώπου που αναγνωρίζει, συνειδητοποιεί και τελικά αφιερώνει στον γεννήτορά του, το δικό του πνευματικό παιδί. Δείγμα ηθικού αναστήματος, μιας ξεχωριστής ποιότητας ανθρώπου, που γεφυρώνει χάσματα γενεών και αποδίδει το οφειλόμενο χρέος.
Το βιβλίο λοιπόν χτίζεται πάνω σε ένα βασικό δομικό μοτίβο: λέξεις και φράσεις που επαναλαμβάνονται, μέσα σε σπονδυλωτές ιστορίες,
Πρόκειται για:
•Την ιστορία με το γιατρό (ψυχίατρο – ψυχαναλυτή).
•Την ιστορία με τον άγνωστο στο μπαρ.
•Την ιστορία με τον Έλληνα ταξιτζή.
•Την ιστορία με τη γυναίκα στο παγκάκι.
•Την ιστορία με τον Barista στο café.
•Την ιστορία στο γραφείο της πολυεθνικής.
•Την ιστορία με τον Υπουργό.
•Την ιστορία με τον πωλητή του καθρέφτη στο μπαλκονάκι.
•Την ιστορία με τον άστεγο.
•Την ιστορία με το σκύλο.
Αυτές οι δέκα ιστορίες οδηγούν σε ένα συναισθηματικό κρεσέντο: στην τελευταία ιστορία – σκηνή: την ιστορία με τον καθρέφτη. Σε όλες τις ιστορίες, στις οποίες ο αφηγητής συνομιλεί με ένα κάθε φορά πρόσωπο, ο συγγραφέας έχει την ευκαιρία να θίξει, να σχολιάσει, και τελικά να αποκαλύψει τις απόψεις του για τα πιο σημαντικά ζητήματα που απασχολούν το σύγχρονο άνθρωπο. Χωρίς λογοκρισία, με καθαρή ματιά και με μεγάλη δόση αυτοσαρκασμού, καταγράφει, φωτίζει και τελικά απογυμνώνει, αυτό που λίγο πολύ οι περισσότεροι ξέρουμε, αλλά δεν θέλουμε να το ομολογήσουμε.
Τι είναι αυτό: «πως ο βασιλιάς είναι γυμνός». Ίσως ο τίτλος του βιβλίου να φαίνεται εδώ λίγο αποπροσανατολιστικός: «ΣΥΓΧΥΣΙΣ», καθώς καμία σύγχυση δε φαίνεται να διακατέχει το συγγραφέα, αφού ιστορία με ιστορία, σελίδα με σελίδα, καταφέρνει να μας βάλει σε τέτοια διαδικασία σκέψης, που οδηγεί σε ένα και μοναδικό συμπέρασμα. Τα πάντα είναι θέμα επιλογής. Και η κατάντια της σημερινής κοινωνίας πάλι δική μας επιλογή είναι. Αλλά και η αναίρεσή της επίσης. Εδώ βρίσκεται και η σπουδαιότητα του βιβλίου του Μηνά. Φωτίζει τη ζωή μας και υποδόρια περνάει το μήνυμα, ότι είναι στο χέρι μας να απαλλαγούμε από όσα & όσους μας καταδυναστεύουν. Κάθε ιστορία γίνεται αφορμή για να παρουσιάσει κοινωνικά θέματα και να αναδείξει τη σημασία της ατομικής ευθύνης σε κάθε ένα. Ακόμα και ο ίδιος ο πρωταγωνιστής, που ακροβατεί ανάμεσα στη συμπάθεια και την αντιπάθειά μας, στον οίκτο και την οργή μας, στην φίλα προσκείμενη θέση μας και την απόρριψή μας για τις πράξεις κυρίως και τις θέσεις του, αποτελεί δική μας επιλογή αν θα ταυτιστούμε μαζί του. Ίσως αισθανθούμε άβολα διαβάζοντας το βιβλίο, αφού και εμείς αποτελούμε μέρος και συνδημιουργοί του προβλήματος. Ίσως όμως και να πάρουμε κάποιες μεγάλες αποφάσεις. Να προχωρήσουμε μπροστά, να αλλάξουμε τους συσχετισμούς, να μην επιτρέπουμε πλέον να συμβαίνουν αυτά που συμβαίνουν για εμάς χωρίς εμάς. Και αυτό κατά την ταπεινή μου άποψη είναι και το σπουδαίο στο βιβλίο που παρουσιάζεται απόψε. Kαι ένα τελευταίο: με εντυπωσίασε το πόσα κοινωνικά θέματα, αφορμάται να θίξει. Θα αναφέρω λίγα από αυτά: για την επιστήμη της σύγχρονης Ιατρικής, που έχει γίνει θύμα των μεθόδων της· για τις περιουσίες που δίνονται σε χημειοθεραπείες σε ένα ανασφαλές υγειονομικά κόσμο· για τον τρόπο που βλέπουν οι ξένοι τη χώρα μας ως αποικία, σε αντίθεση με την προγονοπληξία του Έλληνα· για το πόσο χειριστικό έχει γίνει το σεξ στην εποχή μας· για την επίπλαστη ευτυχία του Σαββατοκύριακου, που μας επιτρέπει να συνεχίσουμε τη ζωή μας μέσα στην εβδομάδα με το κεφάλι σκυμμένο· για την μοναξιά & την απομόνωση που βιώνει ο σύγχρονος άνθρωπος, ακόμα και μέσα στις σχέσεις του· για την εκμετάλλευση των χωρών του Τρίτου Κόσμου από τις προηγμένες Χώρες· για το εμπόριο ναρκωτικών· για τον επίπλαστο κόσμο των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, που τον χρησιμοποιούμε για να ανέλθουμε κοινωνικά «πουλώντας» εικόνες ευτυχίας· για τον κοινωνικό περίγυρο που διαλύει την ανύπαντρη γυναίκα· για τους αστέγους που κατακλύζουν τις μεγαλουπόλεις· για τον ρατσισμό, που επιδεικνύεται στον μαύρο / τον ομοφυλόφιλο / το μετανάστη· για τα κίνητρα της φιλανθρωπίας· για τους βιασμούς των γυναικών· για το ζήτημα της ευθανασίας και τόσα άλλα.
Ναι, εδώ θα μπορούσαμε να πούμε ότι δημιουργείται μια σύγχυση. Αλλά είναι μια σύγχυση δοσμένη με χιούμορ, καθώς κάθε ιστορία βγάζει κάτι ανατρεπτικό.
Αλλά όπως ο ήρωας κατοικεί στην οδό Rue Traversière, που είναι υπαρκτή βέβαια, στο Παρίσι, και σημαίνει διασταυρούμενος δρόμος, έτσι και η ανάδειξη της ατομικής ευθύνης, καθώς ο χρόνος μας είναι πεπερασμένος, αφού δεν θα ζήσουμε για πάντα, ανάγεται στο κυρίαρχο μήνυμα. Πρέπει να επιλέγουμε κάθε στιγμή στη ζωή μας. Πρέπει να επιλέξουμε να θυσιάσουμε μια ζωή για να μαζέψουμε χρήματα; Πρέπει να επιλέξουμε να μην μιλήσουμε γιατί θα βρεθούμε στον πάτο του Σηκουάνα με τους αρουραίους, ενώ την ίδια ώρα κάποιος πατάει κουμπιά και δολοφονούνται παιδιά; Πολλά ερωτήματα θα μπορούσα να θέσω.
Αρκούμαι μόνο σε τούτο: Πρέπει να επιλέξουμε να μην προμηθευτούμε το βιβλίο γιατί θα μας χαλάσει το ζεν; Ή θα επιλέξουμε να το διαβάσουμε γιατί συμφωνούμε με το Μηνά που γράφει μέσα πως η σημασία της Λογοτεχνίας έγκειται στο ότι γράφει κάθετα τις ιστορίες των ανθρώπων, ενώ η ιστορία γράφεται οριζόντια για τις μάζες. Θα σας αφήσω να το αποφασίσετε.
