Οι δράσεις του Μουσείου Σολωμού για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση σε καιρούς πανδημίας | Της Κατερίνας Δεμέτη

Το φιλολογικό-κοινωνικό Σωματείο με την επωνυμία «Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων», ιδρύθηκε το 1959 με σκοπό τη διατήρηση, ενίσχυση και διάδοση του εθνικού, πνευματικού και καλλιτεχνικού αισθήματος που χαρακτηρίζει, όχι μόνο τους επιφανείς της Ζακύνθου άνδρες αλλά και το Ζακυνθινό λαό όλων των τάξεων.

Ο σκοπός αυτός που αναφέρεται στο άρθρο 2 του Καταστατικού του, επιδιώχτηκε και υλοποιείται α) με την ανέγερση κατάλληλου κτιρίου-Μουσείου στη Ζάκυνθο, που λειτουργεί από τις 24 Αυγούστου του 1966, β) με τη συγκέντρωση στο κτίριο αυτό και έκθεση αντικειμένων κάθε μορφής (καλλιτεχνικής, ιστορικής, λαογραφικής), που μαρτυρούν την ακμή και τον πολιτισμό της Ζακύνθου, γ) με τον καταρτισμό ειδικού αρχείου εγγράφων και χειρογράφων του Σολωμού και άλλων επιφανών της Ζακύνθου τέκνων και ειδικής βιβλιοθήκης και δ) με άλλα μέσα που το Σωματείο κρίνει πρόσφορα για το σκοπό του.

Οι ειδικές συνθήκες που δημιουργήθηκαν κατά το πρώτο και δεύτερο lock down, μάς υποχρέωσαν να εξεύρουμε λύσεις για τη συνέχιση της επαφής του Μουσείου και των συλλογών του με το κοινό που παρακολουθεί τις δράσεις του και για την τήρηση των σκοπών που το Σωματείο υπηρετεί. Η σύγχρονη τεχνολογία αποτέλεσε αρωγό και συμπαραστάτη μας σ’ αυτή την απόφαση. Με τη βοήθειά της, κάθε γεγονός μικρό ή μεγάλο, που θα μπορούσε να φωτίσει μία πτυχή της ιστορίας του τόπου, γινόταν ψηφιακά προσπελάσιμο.


1.Η προετοιμασία.

1.1Δημιουργία microsite

Ως Μουσείο, το οποίο βρίσκεται σε έναν τόπο που, όπως αναφέρθηκε διεξοδικά στις ανακοινώσεις του παρόντος Συνεδρίου, συνέβαλε καθοριστικά στην Ελληνική Επανάσταση με «πρόσωπα, γεγονότα και γραφές», έπρεπε να αντιμετωπίσουμε με ιδιαίτερη προσοχή τη συμβολή μας στον επίσημο εορτασμό των 200 χρόνων. Έτσι δημιουργήσαμε πάνω στην επίσημη ιστοσελίδα μας ένα ειδικό μικρότερο διαδικτυακό χώρο (microsite) και από την περσινή χρονιά ξεκινήσαμε τις πρώτες δημοσιεύσεις, ανιχνεύοντας παράλληλα και τις δικές μας δυνατότητες μέσα στην πρωτόγνωρη εμπειρία του να εργάζεσαι σε ένα κλειστό για το κοινό Μουσείο (2).

1.2 Το λογότυπο (3)

Στις 11 Μαρτίου του 2020, παρακολουθώντας μέσα από την επικαιρότητα τόσο την προετοιμασία των μεγάλων Μουσείων της πατρίδας μας όσο και τις δράσεις της νεοσύστατης Επιτροπής «Ελλάδα 1821-2021», αποφασίσαμε να υιοθετήσουμε μια ψηφιακή ταυτότητα, η οποία θα αποτελούσε τον εικαστικό συνδετικό κρίκο των δράσεών μας (4).
Έχοντας πλέον ταυτότητα, δοκιμάσαμε τις δυνάμεις μας μέσα από τέσσερα ψηφιακά αφιερώματα με στόχο να ταξιδέψουν τα ήδη γνωστά εκθέματα του Μουσείου έξω από τους τοίχους του, και να αναδειχτούν άγνωστα ντοκουμέντα από το Αρχείο του, ώστε το κοινό να έρθει πρώτη φορά σε επαφή μαζί τους.

1.3 Άνοιξη 2020: δοκιμάζοντας τις δυνάμεις μας.
Η πρώτη δοκιμή ήταν η ψηφιακή έκθεση με τίτλο: «Η Ελληνική Επανάσταση στο Μουσείο Σολωμού» (5). Από 17 έως 25 Μαρτίου 2020, το Μουσείο παρουσίασε με καθημερινές δημοσιεύσεις – αναρτήσεις, τα εκθέματα που σχετίζονται με τον αγώνα του 1821. Παρουσίασε σελίδες από τα Χειρόγραφα του Διονυσίου Σολωμού, οπτικοακουστικό υλικό από παρτιτούρες του μουσουργού Παύλου Καρρέρ και τα πορτραίτα των πρωταγωνιστών της Φιλικής Εταιρίας στη Ζάκυνθο. Η μουσική που επένδυσε το διαφημιστικό video, ήταν από την όπερα του Παύλου Καρρέρ «Κυρά Φροσύνη», που γράφτηκε το 1868, σε κείμενο Ελισαβέτιου Μαρτινέγκου και φυλάσσεται στο Αρχείο του Μουσείου.

Ακολούθησαν άλλες τρεις ψηφιακές εκθέσεις:

Από 11 έως 19 Απριλίου 2020, η έκθεση «Λεπτομέρειες Μεγαλοβδόμαδου» (6) , από 1 έως 9 Μαΐου , η έκθεση «Άνθη και Ποιήματα από το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων» (7), και από 12 έως 18 Μαΐου 2020, η έκθεση «Μορφές Ιατρών σε καιρούς πανδημίας» (8). Στην πρώτη, οι επισκέπτες-followers είδαν λεπτομέρειες από τις εικόνες της Συλλογής Κολυβά, στη δεύτερη, ανθογραφίες από το λεύκωμα του Αναστασίου Σάρτζιντ (1826-1882) μαζί με στίχους των Ποιητών μας, Δ. Σολωμού & Α. Κάλβου, ενώ στην τρίτη, η οποία αποτέλεσε και τη συμμετοχή του Μουσείου στον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Μουσείων 2020, γνώρισαν τους Γιατρούς του Μουσείου, με το αισιόδοξο μήνυμα ότι η ανθρωπότητα παρ’ όλο που κατά καιρούς δοκιμάζεται από ασθένειες και λοιμούς, βρίσκει πάντα το δρόμο της, χάρις την άοκνη εργασία των υπηρετών του Ασκληπιού.

2. Περπατώντας στο 2021. Επιφανείς Ζακυνθινοί στο σύγχρονο Ελληνικό Κράτος.
Κάπως έτσι μπήκαμε στο 2021 με το Μουσείο πότε να ανοίγει και πότε να κλείνει ανάλογα με το χρώμα (πράσινο – πορτοκαλί ή κόκκινο), που χαρακτηριζόταν από επιδημιολογική άποψη το νησί. Αφορμώμενοι από την Επιτροπή «Ελλάδα 1821-2021» και από έναν από τους τέσσερις θεματικούς άξονες των δράσεών της και συγκεκριμένα από τη δράση «Έλληνες που αφήνουν το αποτύπωμά τους στο κόσμο» (9) , σχεδιάστηκε η δράση «Επιφανείς Ζακυνθινοί στο σύγχρονο Ελληνικό Κράτος» (10) . Mε τη δράση αυτή περπατήσαμε όλο το 2021 και είχαμε την ευκαιρία να αναδείξουμε σημαντικές προσωπικότητες, των οποίων τα πορτραίτα ή το αρχείο, φυλάσσονται στο Μουσείο.

2.1 Γρηγόριος Ξενόπουλος: 70 χρόνια από το θάνατό του (11)
Με αφορμή την επέτειο των 70 χρόνων από το θάνατο του μεγάλου θεατρικού συγγραφέα, από 18 έως 26 Ιανουαρίου, σε όλες τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης του Μουσείου, αναρτήθηκαν φωτογραφίες από τα αντικείμενα που εκτίθενται στην προθήκη του συγγραφέα και προέρχονται από τις δωρεές της αδελφής του Χαρίκλειας Ξενοπούλου (1968) και της κόρης του Ευθαλίας Ξενοπούλου – Νάτσιου (1981, 1982).

2.2 Δημήτρης Λάγιος: Απρίλιος, μήνας αφιερωμένος στη μνήμη του (12)
Με αφορμή την ημέρα γέννησης του Δημήτρη Λάγιου (7 Απριλίου 1952) και την συμπλήρωση τριάντα χρόνων από την ημέρα θανάτου του (11 Απριλίου 1991), παρουσιάστηκαν χειρόγραφες παρτιτούρες από το αρχείο του, καθώς και το μαντολίνο του, τα οποία δώρισαν στο Μουσείο η Πέγκυ και η Υακίνθη Λάγιου (2014).

2.3 Παύλος Καρρέρ: Ιούνιος, μήνας αφιερωμένος στο συνθέτη της Επανάστασης (13)
Μέσα στον μήνα Ιούνιο, μήνα θανάτου του Παύλου Καρρέρ (1829-1896) και μήνα που εορτάζεται η Ευρωπαϊκή Ημέρα Μουσικής (21 Ιουνίου), δημοσιεύτηκαν σε όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του Μουσείου, εκθέματα από την προθήκη του Καρρέρ και παρτιτούρες από το Αρχείο του Μουσείου. Ειδικότερα στο αφιέρωμα παρουσιάστηκαν: η παρτιτούρα της όπερας «Μάρκος Μπότσαρης» και το αργυρό στεφάνι που απονεμήθηκε στον Καρρέρ από το πατραϊκό κοινό (1/6), την ημέρα θανάτου του παρουσιάστηκε το πορτραίτο του (7/6), την Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων το χειρόγραφο σπαρτίτο του μελοποιημένου ποιήματος του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη «Ο γερο -Δήμος» (9/6) και την Ευρωπαϊκή Ημέρα Μουσικής (21/6), το πιάνο του.

3. Σημαντικοί ιστορικοί σταθμοί
Ακολουθώντας τον άξονα «η Ελλάδα στην πορεία των 200 χρόνων» (14), της Επιτροπής «Ελλάδα 1821-2021», προσπαθήσαμε να αναδείξουμε σημαντικούς σταθμούς στην ιστορία της Επτανήσου.

3.1 157η επέτειος Ένωσης Επτανήσου με την Ελλάδα: 21/5/1864-2021 (15)
Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 157 χρόνων από την Ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα, προτρέψαμε τους διαδικτυακούς επισκέπτες να επισκεφτούν τη σελίδα του Μουσείου και να γνωρίσουν αυτή την ιδιαίτερη στιγμή της ιστορίας μας (16).

3.2 Καταστροφή των Ψαρών: 20/6/1824 (17)
Στις 20 Ιουνίου, επέτειο της καταστροφής των Ψαρών, την οποία ο Δ. Σολωμός απαθανάτισε στο γνωστό επίγραμμα, παρουσιάστηκαν στο site του Μουσείου το στεφάνι των Ψαριανών και το κύπελο με το χώμα από την ολόμαυρη ράχη, που ήρθαν στη Ζάκυνθο στις γιορτές που οργανώθηκαν το 1902, μαζί με τη μελοποίηση του επιγράμματος από τον Ιωάννη Τσακασιάνο.

3.3 Τα γεγονότα του Υψόλιθου στη Ζάκυνθο: 12/10/202 (18)
Τιμώντας την επέτειο των γεγονότων στον Υψόλιθο, μιας ιδιαίτερης στιγμής της τοπικής ιστορίας, στην οποία έγινε φανερή η σκληρή πολιτική της δήθεν «Προστασίας» των Επτανήσων, αλλά και ο διακαής πόθος των Ζακυνθινών να συνδράμουν με κάθε τρόπο στην ελληνική υπόθεση, το Μ.Σ.&Ε.Ζ. δημοσίευσε το σχέδιο του Χρήστου Ρουσέα, που παρουσιάζει τα γεγονότα, που έλαβαν χώρα στις 12 Οκτωβρίου 1821 και τα οποία δώρισε στο Αρχείο του Μουσείου η κόρη του, ζωγράφος Μαρία Ρουσέα.

4. Σημαντικές επέτειοι.

4.1 Επέτειος γέννησης (8/4/1798) (19) και θανάτου (9/2/1857) Διον. Σολωμού (20)
Με αφορμή τις ημέρες γέννησης και θανάτου του εθνικού Ποιητή, οι σχετικές αναρτήσεις προέτρεπαν να περιηγηθεί με ένα κλικ ο επισκέπτης στην ιστοσελίδα του Μουσείου και να ανακαλύψει τις πληροφορίες που σχετίζονται με τη γέννηση, την οικογένεια, τους γονείς, τα παιδικά χρόνια στη Ζάκυνθο, τα χρόνια στην Ιταλία, τα χρόνια πίσω στη Ζάκυνθο, τα χρόνια στην Κέρκυρα μέχρι και την ημέρα του θανάτου του.

4.2 Ημέρα Θανάτου Λόρδου Μπάιρον (19/4/1824) (21)
Με την ευκαιρία της ημέρας θανάτου του Λόρδου Μπάιρον (Μεσολόγγι 7/19.4.1824), ανέβηκε στο site του Μουσείου το χειρόγραφο του Διονυσίου Σολωμού «Εις τον Θάνατον του Λορδ Μπάιρον», μαζί με πληροφορίες για την σύνθεση του ποιήματος. Η ανάρτηση προέτρεπε τον επισκέπτη της ιστοσελίδας να ξεφυλλίσει τις χειρόγραφες σελίδες του ποιήματος με ένα κλικ.

4.3 Ημέρα Θανάτου Μάρκου Μπότσαρη (9/8/1823).
Με την ευκαιρία της ημέρας θανάτου του ήρωα Μάρκου Μπότσαρη, ο επισκέπτης της ιστοσελίδας είχε την ευκαιρία να γνωρίσει το έργο του Δ. Σολωμού «Εις Μάρκο Μπότσαρη» (Χειρόγραφο Ζακύνθου αρ.12,φφ 34β-35α) (22) και το μελόδραμα του Παύλου Καρρέρ «Μάρκος Μπότσαρης», στο οποίο είχε γίνει αναφορά και στο αφιέρωμα του Ιουνίου για το συνθέτη (23).

4.4 Η πρώτη έκδοση του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν» (1825) (24)
Ο Ύμνος γράφτηκε το 1823 στη Ζάκυνθο. Το 1825 το ποίημα τυπώνεται μέσα στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, μαζί με μια πεζή ιταλική μετάφραση, την οποία υπογράφει ο φίλος του Σολωμού Γκαετάνο Γκρασέτι. Το Μουσείο, ψηφιοποίησε και παρουσίασε την πρώτη έκδοση του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν», ενώ για πρώτη φορά δόθηκε η δυνατότητα του ψηφιακού ξεφυλλίσματος του ποιήματος. Το ιστορικό αυτό αντίτυπο εκτίθεται στη προθήκη με τη βιβλιοθήκη του εθνικού Ποιητή, μαζί με άλλα προσωπικά αντικείμενά του.

4.5 Καθιέρωση «Ύμνου εις την Ελευθερίαν» ως Εθνικού Ύμνου της Ελλάδας (4/8/1825) (25)
Με αφορμή την επέτειο της καθιέρωσης των δύο πρώτων στροφών του «Ύμνου», στις 4 Αυγούστου 1865, από το βασιλιά Γεώργιο Α΄, ως «επισήμου εθνικού άσματος», προτρέψαμε τους επισκέπτες της ιστοσελίδας να ξεφυλλίσουν την πρώτη έκδοσή του.

4.6 Πρώτη δημοσίευση του Ύμνου εις την Ελευθερίαν (21/10/1825) (26)
Στις 21 Οκτωβρίου 1825, δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη «Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος» ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν». Το Μουσείο με ανάρτησή του φρόντισε να το υπενθυμίσει.

5. Σημαντικές Ημέρες

5.1 Ημέρα Μνήμης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος: Αφιέρωμα στο Μητροπολίτη Ζακύνθου Χρυσόστομο Α΄ και στο Δήμαρχο Λουκά Καρρέρ (27/1) (27)

Με την ευκαιρία της Ημέρας Μνήμης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος (27 Ιανουαρίου), το Μουσείο πραγματοποίησε ολοήμερο ψηφιακό αφιέρωμα για το Μητροπολίτη Ζακύνθου Χρυσόστομο Α΄ και το Δήμαρχο Λουκά Καρρέρ, ο οποίος υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Σωματείου Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων. Η συμβολή τους στη διάσωση των Εβραίων που ζούσαν στη Ζάκυνθο, υπήρξε καθοριστική, έτσι που η παγκόσμια κοινότητα αναγνώρισε τη Ζάκυνθο ως «το νησί των Δικαίων». Το ψηφιακό υλικό για το αφιέρωμα αντλήθηκε από το σπάνιο βιβλίο του Διονυσίου Χ. Στραβόλεμου, Η Ζάκυνθος στα χρόνια της σκλαβιάς (1 Μαΐου 1941-27 Μαρτίου 1945), το οποίο εικονογράφησε ο ζωγράφος Χρήστος Ρουσέας και βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη του Μουσείου. Επίσης παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το πορτραίτο του Χρυσοστόμου Α΄, που φιλοτέχνησε η ζωγράφος Μαρία Ρουσέα και ανήκει στη συλλογή του Μουσείου.

5.2 Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου (13/2) (28)
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου στις 13 Φεβρουαρίου, αναδείχθηκε η σχέση δύο επιφανών Ζακυνθινών, που κατέχουν εξέχουσα θέση στη συλλογή του Μουσείου, με το ραδιόφωνο. Πρόκειται για το θεατρικό συγγραφέα, βουλευτή Ζακύνθου και διευθυντή του θεατρικού τμήματος του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (1950), διευθυντή εκπομπών και προγράμματος Ε.Ι.Ρ. (1954-1958) και ιδρυτή του Τρίτου Προγράμματος (1954) Διονύση Ρώμα, και για το διευθυντή του μουσικού προγράμματος του Ραδιοφωνικού Σταθμού Ενόπλων Δυνάμεων Βορείου Ελλάδος (1948-1955), ιδρυτή της ραδιοφωνικής συμφωνικής ορχήστρας (1958-1962) και διευθυντή του Ραδιοφωνικού Σταθμού Ενόπλων Δυνάμεων Αθηνών, συνθέτη Διονύσιο Βισβάρδη.

Σε συνέχεια του ίδιου αφιερώματος, παρουσιάστηκε το podcast της ραδιοφωνικής ομάδας ΡΑΔΙΟΔΙΑΔΡΟΜΕΣ, του 2ου Γυμνάσιου Ζακύνθου, το οποίο δημιουργήθηκε ως μαθητική εργασία μετά την παρακολούθηση του προγράμματος «Η Ελληνική Επανάσταση στο Μουσείο Σολωμού». Πρόκειται για ένα θεατρικό δρώμενο 16 λεπτών, το οποίο, με συνδετικό κρίκο τον Σιορ Διονύσιο (Σολωμό), παρουσίαζε όλη την ιστορία του νησιού από το 1628 μέχρι το 1826 (29). Στην ιστορία των παιδιών, πρωταγωνιστές, εκτός από τον Καραγκιόζη, ήταν το Κολλητήρι ,η Αγλαΐα, η Ζαμπέλα, η Ελισάβετ Μουτζά-Μαρτινέγκου, ο Διονύσιος Σολωμός, ο Ιερέας Άνθιμος Αργυρόπουλος και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Η ιστορία διαδραματιζόταν στο σαλόνι της Ελισάβετ Μουτζά-Μαρτινέγκου, η οποία είχε προσκαλέσει τον Διονύσιο Σολωμό, τον κληρικό Άνθιμο Αργυρόπουλο και τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, για συζήτηση σχετικά με την πορεία της Ζακύνθου πριν και κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821. Συνδετικός κρίκος Καραγκιόζη-Ζακυνθινών ο Σιόρ Διονύσιος.

5.3 Παγκόσμια Ημέρα Υγείας (7/4) (30)

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, στις 7 Απριλίου, ξαναπροβλήθηκε το αφιέρωμα του 2020 «Μορφές Ζακυνθινών Ιατρών σε καιρούς πανδημίας», στο οποίο έχει ήδη γίνει αναφορά. Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στον ιατροχειρούργο Σπυρίδωνα Καρβελλά (1803-1878) λόγω της σχέσης του με τον Ιωάννη Καποδίστρια, ο οποίος του εμπιστεύτηκε μυστική αλληλογραφία με τον Πρέσβη της Ρωσίας Μοντσενίγο, ενώ αργότερα τον προσκάλεσε στο Ναύπλιο, ως ιδιαίτερο γιατρό του και του ανέθεσε το αξίωμα του κυβερνητικού αρχιάτρου. Ο Καρβελλάς κατά τη δολοφονία του Κυβερνήτη είχε το δυσάρεστο έργο να πραγματοποιήσει την νεκροψία, να ταριχεύσει το σώμα του και να συντάξει την ιατροδικαστική έκθεση. Γι’ αυτό έλαβε, από τον αδελφό του Αυγουστίνο, το ρολόι και τα ματωμένα του γάντια.

5.4 Διεθνής Ημέρα Μουσείων 2021 (18/5) (31)

Το Μουσείο Σολωμού, συμμετείχε στις 18 Μαΐου στον εορτασμό της εφετινής Παγκόσμιας Ημέρας Μουσείων, που είχε ως θέμα: «Το Μέλλον των Μουσείων: Αναστοχασμός και Επανεκκίνηση», με την ψηφιακή εκστρατεία με τίτλο: «Τα πορτραίτα του Μουσείου μιλούν: Ρήσεις από λογοτεχνικά – ποιητικά κείμενα Ζακυνθινών Δημιουργών, που ανορθώνουν την ψυχή μας». Η δράση απευθυνόταν σε μαθητές της Πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και στόχευε στην γνωριμία των παιδιών με τα έργα σπουδαίων δημιουργών του πνεύματος (Δ. Σολωμού, Α. Κάλβου, Γρ. Ξενόπουλου, Δ. Ρώμα, Π. Καρρέρ, Ιωάν. Τσακασιάνου), από τα οποία αντλείται δύναμη για να αντιμετωπιστεί η πρωτοφανής κρίση που έπληξε τον πλανήτη μας. Μέσα από την πλατφόρμα WEBEX του Υπουργείου Παιδείας & Θρησκευμάτων, γινόταν παρουσίαση των συγκεκριμένων αποσπασμάτων, στις τάξεις που δήλωσαν συμμετοχή, από 17 έως 21 Μαΐου 2021.

5.5 Παγκόσμια Ημέρα Όπερας (25/10) (32)

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Όπερας, στις 25 Οκτωβρίου, παρουσιάστηκε η χειρόγραφη παρτιτούρα της όπερας «Δέσπω», που βασίζεται στη μυθιστορηματική δράση μιας ηρωίδας, κατά τη διάρκεια των μαχών του Σουλίου. Η «Δέσπω» ανέβηκε στο θέατρο «Απόλλων» στην Πάτρα το 1882. Στο αφιέρωμα έγινε ειδική μνεία στους επτανήσιους συνθέτες, οι οποίοι συμμετέχουν πλουσιοπάροχα στη μουσική κοσμογονία του 19ου αιώνα, με κορυφαίο και πιο σημαντικό συνθέτη όπερας, τον Παύλο Καρρέρ. Το ελληνικό κοινό λάτρεψε τον Καρρέρ αφού έργα του ανέβαιναν τόσο στα Επτάνησα, στην Ελλάδα, αλλά και σε όλες τις ελληνικές παροικίες του εξωτερικού. Πολύ καιρό μετά το θάνατό του (1896), ως το 1930 περίπου, οι όπερές του «Μάρκος Μπότσαρης» και «Κυρά Φροσύνη», αλλά και οι «Ελληνικές μελωδίες» του, με επί κεφαλής τον «Γέρο Δήμο», γνώρισαν μοναδική δημοτικότητα στα χρονικά της μουσικής μας ιστορίας.

6. Σημαντικές πανελλήνιες παραστάσεις – προβολές

6.1 Εθνικό Θέατρο, «Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι» (6/3) (33)

Το Εθνικό Θέατρο παρουσίασε για πρώτη φορά στις 6 Μαρτίου, σε δραματοποιημένη μορφή, ένα από τα κορυφαία έργα του εθνικού μας ποιητή Διον. Σολωμού, σε σκηνοθεσία Θάνου Παπακωνσταντίνου, ο οποίος με την ιδιαίτερη εικαστική ματιά του δημιούργησε μια σκηνική ατμόσφαιρα τελετουργίας θανάτου και ανάστασης. Το Μουσείο Σολωμού πρόβαλε μέσα από την επίσημη ιστοσελίδα του, τη διεύθυνση της live streaming αναμετάδοσης, απευθείας από το Εθνικό Θέατρο – Σκηνή «Ελένη Παπαδάκη», καθώς την περίοδο εκείνη τα θέατρα ήταν κλειστά για το κοινό.

6.2 «Διονύσιος Σολωμός: «Κλείσε στη Ψυχή σου την Ελλάδα» – COSMOTE HISTORY (24/3) (34)

Στις 24 Μαρτίου, προβλήθηκε από το Cosmote History η ταινία-ντοκιμαντέρ του Σταμάτη Τσαρουχά, «Διονύσιος Σολωμός, Κλείσε στη ψυχή σου την Ελλάδα». Το ντοκιμαντέρ μεταδόθηκε δωρεάν, σε παράλληλη προβολή, από το κανάλι της COSMOTE TV στο YouTube. Η ταινία, αναφέρεται στη ζωή και το έργο του Εθνικού Ποιητή. Τα γυρίσματα, πραγματοποιήθηκαν στην Ζάκυνθο, την Κέρκυρα, τη Βενετία, την Κρεμόνα και την Παβία, με επιστημονικό σύμβουλο τον Καθηγητή Νεοελληνική Φιλολογίας και Αντιπρύτανη του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Γιώργο Ανδρειωμένο.

6.3 «Ύμνος εις την Ελευθερίαν: Διονύσιος Σολωμός – Νικόλαος Μάντζαρος» – δραματοποιημένο αφιέρωμα (25/3) (35)

Στις 25 Μαρτίου, στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης του Μουσείου, παρουσιάστηκε η προβολή της εκπομπής – αφιερώματος στον εθνικό ποιητή και στον συνθέτη που μελοποίησε τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν», Κερκυραίο Νικόλαο Χαλικιόπουλο Μάντζαρο, σε σκηνοθεσία Τώνη Λυκουρέση, στην ΕΡΤ2 (1990). Στο δραματοποιημένο αυτό αφιέρωμα αρχείου, υπάρχει εκτενής αναφορά στο Μουσείο και στα χειρόγραφα του ποιητή (36).

6.4 Οι «Τραγουδιστάδες τση Ζάκυθος» στο Μουσείο Σολωμού (19/7) (37)
Στις 19 Ιουλίου, το Μουσείο Σολωμού, με το λαϊκό παραδοσιακό συγκρότημα «Τραγουδιστάδες τση Ζάκυνθος» και το IONIAN TV, συνδιοργάνωσαν συναυλία με μελοποιημένη ποίηση του Δ. Σολωμού, του Α. Κάλβου, του Ιωάν. Τσακασιάνου και παραδοσιακές λαϊκές συνθέσεις. Η συναυλία πραγματοποιήθηκε μέσα στην Αίθουσα Σολωμού και μεταδόθηκε ζωντανά από την τηλεόραση του ΙΟΝΙΑΝ, το ζακυνθινό portal imerazante.gr και από τις κοινωνικές πλατφόρμες του You Tube και του Facebook.

7. Συμμετοχή σε εκθέσεις

7.1 Συμμετοχή του Μουσείου Σολωμού στην έκθεση του ΒΧΜΑ (38)

Στην έκθεση που διοργάνωσε το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών «Ναύπακτος 1571: 450 χρόνια από την μεγαλωτάτη βιτώρια των χριστιανών», το Μουσείο Σολωμού συμμετείχε με τρία εκθέματα από τη μόνιμη συλλογή του: το ξυλόγλυπτο ακρόπρωρο από την γαλέρα Ιουδήθ της οικογένειας των Σιγούρων, το ξυλόγλυπτο ακρόπρωρο από την γαλέρα της οικογένειας των Κομούτων και το σπαθί του σοπρακόμητος Μάρκου Σιγούρου. Η έκθεση εντάχθηκε στο αφιερωματικό πρόγραμμα του Βυζαντινού & Χριστιανικού Μουσείου για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση: «Από την Άλωση στην Παλιγγενεσία 1453-1821».

7.2 Συμμετοχή του Μουσείου Σολωμού στην έκθεση «Μαντώ Μαυρογένη: η ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης, με το βλέμμα του σήμερα» (39)

Η Δημοτική Πινακοθήκη Μυκόνου πραγματοποίησε έκθεση αφιερωμένη στην ηρωίδα της Ελ. Επανάστασης, Μαντώ Μαυρογένους, από 1 έως 30/9/2021, στην Μύκονο και στη συνέχεια στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, στην Τήνο, από 9 έως 31/10/2021, στην οποία το Μουσείο συμμετείχε με το τρίπτυχο φυλαχτό της, το οποίο δώρισε στο Μουσείο η κ. Μαρία – Ζαχαρούλα Λούντζη.

7.3 Συμμετοχή του Μουσείου Σολωμού στην έκθεση «Η Ζάκυνθος από τη Γαλλική στην Ελληνική Επανάσταση 1789-1821. Έκθεση από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους».
Το Μουσείο συμμετείχε στην περιοδική έκθεση που διοργάνωσε η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων στο Μουσείο Ζακύνθου με τις προσωπογραφίες των Κων/νου Δραγώνα και Αντ. Μαρτινέγκου από την συλλογή του, και με αρχειακό υλικό της εποχής από το αρχείο του: το Σύνταγμα του 1817. δημοσίευμα για το Σύνταγμα του 1802 και την προκήρυξη του Maitland και συζήτηση στη Βουλή των Κοινοτήτων.

8.Συμμετοχή σε συνέδρια.
8.1«Γαλλοφωνία και Φιλελληνισμός: Κείμενα Μνήμης» (10/4) (40)

Στον διαδικτυακό Μαραθώνιο Διαλέξεων, που οργάνωσε η Περιφερειακή Δημοτική Εκπαίδευση Ηπείρου, Θεσσαλίας και Ιονίων Νήσων, ως μία από τις δράσεις της για την επέτειο των διακοσίων ετών, στις 10 Απριλίου 2021, με θέμα, «Γαλλοφωνία και Φιλελληνισμός», το Μουσείο συμμετείχε με διάλεξη της διευθύντριας του Μουσείου Κατερίνας Δεμέτη, με τίτλο: «Γαλλοφωνία και Φιλελληνισμός: Οι Ποιητές της Ζακύνθου». Η διάλεξη έχει ανέβει στο site του Μουσείου και είναι προσβάσιμη από όλους.

8.2 «450 χρόνια από τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου: Ελληνισμός και Ευρώπη» (8/10) (41)

Συμμετοχή στις 8 Οκτωβρίου 2021 του Μουσείου στην Επιστημονική Ημερίδα της Κοργιαλενείου Βιβλιοθήκης Αργοστολίου «450 χρόνια από τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου: Ελληνισμός και Ευρώπη», με την εισήγηση της Διευθύντριας του Μουσείου Σολωμού Κατερίνας Δεμέτη, με θέμα: «Απεικονίσεις της Ναυμαχίας Ναυπάκτου από το Αρχείο Διονυσίου Ρώμα στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων». Στο συνέδριο, η Ναυμαχία της Ναυπάκτου εξετάστηκε σαν γεγονός που προοικονόμησε την Ελ. Επανάσταση

9 Άλλες δράσεις

9.1 Ξεναγήσεις στα σχολεία (42)

Σε όλη τη διάρκεια του έτους πραγματοποιούνταν ξεναγήσεις στην ψηφιακή έκθεση «Η Ελληνική Επανάσταση στο Μουσείο Σολωμού», μέσα από την πλατφόρμα WEBEX του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, στα σχολεία της ελληνικής επικράτειας. Ήταν μεγάλη η συγκίνηση της επαφής με τους μαθητές των σχολείων από όλα τα πλάτη και τα μήκη της πατρίδας μας και η ανακάλυψη του ενδιαφέροντός τους για το Διονύσιο Σολωμό.

9.2 Διάθεση βιβλίου για τον Δ. Σολωμό στα σχολεία.

Το Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων συνεχίζοντας τις δράσεις του για τον εορτασμό της Διακοσιετηρίδας από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, προγραμμάτισε την οργάνωση εκπαιδευτικού Σεμιναρίου και εικαστικής Έκθεσης, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της συγγραφέα και εικαστικού κ. Μάριας Μπαχά: «Μια ιστορία για το Διονύσιο Σολωμό», εκδ. Καλειδοσκόπιο, 2021. Το βιβλίο, το οποίο απευθύνεται σε εφήβους, γράφει και “κεντά” με εικόνες μια ιδιαίτερη βιογραφία του Ποιητή και επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα που δημιουργεί συχνά η διδασκαλία του ποιητικού έργου δημιουργών που βρίσκονται χρονικά μακριά από το μαθητικό κοινό.

Ωστόσο λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που διαμορφώθηκαν με την πανδημία, οι οποίες απαγορεύουν την δια ζώσης επικοινωνία των συντελεστών της έκδοσης με την εκπαιδευτική κοινότητα, το Μουσείο προέβη στη διάθεση του βιβλίου στους εκπαιδευτικούς της Ε’ και ΣΤ’ τάξης της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (43) και στους φιλολόγους της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (75) του Νομού, προκειμένου κατ’ αρχήν να το διαβάσουν και να προετοιμαστούν για το προγραμματιζόμενο Σεμινάριο, το οποίο θα πραγματοποιηθεί όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Η διάθεση αυτή έγινε εφικτή με την ευγενική στήριξη της φαρμακευτικής βιομηχανίας ΕΛΠΕΝ Α.Ε.

9.3 Οργάνωση ψηφιακής έκθεσης (43)

Το Μουσείο, υποστηρίζοντας το όραμα του νεοσύστατου Δικτύου Μουσείων Ιονίων Νήσων (ΔιΜΙΝ) και για να συσφίξει ακόμα περισσότερο τις σχέσεις των ανθρώπων που αποτελούν την ψυχή του, οργάνωσε με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, την ψηφιακή περιοδική έκθεση με τίτλο: «Επτανησιακός Πολιτισμός: Από το Χθες στο Σήμερα» past2future.gr», η οποία αποτέλεσε μια συνέργεια του Μουσείου Σολωμού και του πυρήνα του ΔιΜΙΝ, μαζί με έξι σύγχρονους καλλιτέχνες που δραστηριοποιούνται στον ίδιο γεωγραφικό χώρο. Στόχος της έκθεσης ήταν η ανάδειξη και εξερεύνηση της ιδιαίτερης ταυτότητας των Ιονίων Νήσων χωρίς γεωγραφικά και χρονικά εμπόδια, με την ουσιαστική συμβολή νέων μορφών έκφρασης σύγχρονων καλλιτεχνών, που εμπνέονται και παρακινούνται από τις συλλογές των Μουσείων που συμμετέχουν στο Δίκτυο. Στην έκθεση συμμετείχαν με πρωτότυπα έργα τέχνης, που δημιούργησαν ειδικά για την έκθεση, οι εικαστικοί: Αλέξης Αυλάμης, Ελένη Γούναρη και Στεφανία Στρούζα και οι μουσικοί: Μίκης Ζησίου, Πέτρος Κλαμπάνης και Ανδρέας Μνιέστρης.

9.4 Οργάνωση διαδικτυακού Συνεδρίου (44)

Το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, συνεχίζοντας τις δράσεις του, κατέθεσε πρόταση στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού για την πραγματοποίηση διαδικτυακού συνεδρίου στις 29 και 30 Οκτωβρίου 2021 με τίτλο: «Τα Επτάνησα και το 1821: Γεγονότα, Πρόσωπα, Γραφές». Σ’ αυτό εξετάστηκαν διεπιστημονικά οι θεματικές: «Φιλική Εταιρεία και Επτάνησα», «Η Ιστοριογραφία για την Επανάσταση», «Η πολιτική-κοινωνική-πολιτιστική κατάσταση στα Ιόνια Νησιά κατά την Επανάσταση», «Οι Ποιητές και η Επανάσταση», «Η συμβολή των νησιών του Ιονίου», «Το 1821 στην Εκπαίδευση» και «Η Ελληνική Επανάσταση στην Τέχνη». Το έργο που κόσμησε την αφίσα του διημέρου είναι δημιουργία του ζωγράφου Μπάμπη Πυλαρινού, ενώ εκτός από το ΥΠ.ΠΟ.Α. , το Συνέδριο στήριξε και η Περιφερειακή Ενότητα Ζακύνθου.

Είκοσι αναγνωρισμένοι ερευνητές, ιστορικοί, φιλόλογοι, αρχαιολόγοι, ιστορικοί της τέχνης, εκπαιδευτικοί και άνθρωποι των γραμμάτων, προσκλήθηκαν για να φωτίσουν διεπιστημονικά και να δώσουν πρωτότυπα στοιχεία στον τομέα της έρευνας που αφορά σε αυτή την περίοδο της ελληνικής ιστορίας. Το συνέδριο υλοποιήθηκε και ο παρόν τόμος είναι προϊόν αυτής της δράσης. Επιπρόσθετα στο κανάλι του Μουσείου στο You Tube είναι εφικτή η παρακολούθηση του Συνεδρίου οποιαδήποτε στιγμή θελήσει κανείς να το κάνει. Την ολοκλήρωση αυτού του τεχνικά πολύπλοκου υβριδικής μορφής συνεδρίου, είχε η startup εταιρία Istros Production.

Είναι προφανές ότι το περιεχόμενο της συλλογής του Μουσείου Σολωμού, το οποίο είναι πεπερασμένο και θεματικά εντοπισμένο, με τη βοήθεια της τεχνολογίας μπορεί να γίνει προσβάσιμο από όλους. Το εγχείρημα που ακολουθήθηκε την εφετινή χρονιά, που στόχευε στην προβολή των συλλογών του μέσα από το πρίσμα του εορτασμού του διακοσίων χρόνων από την έναρξη της Ελ. Επανάστασης, αλλά κυρίως στην ανάδειξη της συμβολής του έργου του εθνικού Ποιητή σε αυτή, μέσα σε πρωτόγνωρες συνθήκες αποκλεισμού των επισκεπτών από τις αίθουσές του, ήταν πολύ δύσκολο.

Ελπίζουμε ότι η εμπειρία που αποκομίσαμε θα μας κάνει το ίδιο ευφάνταστους και δημιουργικούς και όταν η κατάσταση ομαλοποιηθεί.

1 Άρθρο 2 , ¶ 1& 2 του από 19-2-1973 Καταστατικού του Σωματείου με την επωνυμία Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων.

2 https://zakynthos-museumsolomos.gr/2021.html

3 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021-logo.html

4 Ιωάννης-Πορφύριος Καποδίστριας, Τα λογότυπα της Διακοσιετηρίδας της Ελληνικής Επανάστασης. Αναφορά στην οπτική ταυτότητα των δράσεων για το 1821 του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, ανακοίνωση στον παρόντα τόμο.

5 https://zakynthos-museumsolomos.gr/epanastasi/

6 https://zakynthos-museumsolomos.gr/easter-details-2020.html

7 https://zakynthos-museumsolomos.gr/anthi-poiimata-full.html

8 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zms-imd-2020-full.html

9 https://www.greece2021.gr/oi-4-aksones/200-xronia-ellines-kai-dimiourgia)

10 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos-2021-january.html

11 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021-xenopoulos.html

12 https://zakynthos-museumsolomos.gr/dimitrislagios2021.html

13 https://zakynthos-museumsolomos.gr/2021/pavloscarrer/

14 https://www.greece2021.gr/oi-4-aksones/200-xronia-sygxroni-ellada

15 https://zakynthos-museumsolomos.gr/enosi-2021.html

16 Μια παρατήρηση: αυτή η σημαντική στιγμή για τη νεότερη ιστορία της πατρίδας λείπει από το χρονολόγιο της Επιτροπής…

17 https://zakynthos-museumsolomos.gr/katastrofipsara.html

18 https://zakynthos-museumsolomos.gr/ypsolithos1821.html

19 https://zakynthos-museumsolomos.gr/solomosbirthday2021.html)

20 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021-death-solomos/

21 https://zakynthos-museumsolomos.gr/byron-solomos-2021.html

22 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021/mpotsarissolomos.html

23 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021/mpotsariscarrer.html

24 https://zakynthos-museumsolomos.gr/ymnos1825/

25 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021/kathierwsiymnoy.html

26 https://zakynthos-museumsolomos.gr/proti-dimosieusi-ymnou.html

27 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021-chrisostromos-karrer.html

28 https://zakynthos-museumsolomos.gr/radio2021.html

29 https://zakynthos-museumsolomos.gr/karagkiozis1821/

30 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthinigiatri2021.html και για τον Σπυρίδωνα Καρβελλά εδώ: https://www.zakynthos-museumsolomos.gr/zms-imd-2020-full.html

31 https://zakynthos-museumsolomos.gr/imd2021.html

32 https://zakynthos-museumsolomos.gr/2021/operaday.html

33 https://zakynthos-museumsolomos.gr/eleutheroi-poliorkimenoi-ethniko-theatro-2021.html

34 https://zakynthos-museumsolomos.gr/solomos-cosmotehistory.html

35 https://zakynthos-museumsolomos.gr/ymnos-ert2.html

36 Αποσπάσματα του αφιερώματος αυτού παρουσιάστηκαν στο συνέδριο και σχολιάστηκαν από τον σκηνοθέτη Τώνη Λυκουρέση.

37 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021/tragoudistades.html

38 https://zakynthos-museumsolomos.gr/lepanto2021/

39 https://zakynthos-museumsolomos.gr/fylaxto-mantos.html

40 https://zakynthos-museumsolomos.gr/francophonieetphilhell%C3%A9nisme.html

41 https://zakynthos-museumsolomos.gr/lepantoargostoli2021.html

42 https://www.facebook.com/page/564272173700343/search/?q=%CE%91%CE%BC%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%B1%20%CE%A4%CF%83%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7

43 https://zakynthos-museumsolomos.gr/zakynthos2021/past2future.html

44 https://zakynthos-museumsolomos.gr/eptanisa1821.html/