Χ. Βλαχόπουλου, «Ο Διονύσιος Ρώμας και η Επιτροπή Ζακύνθου στον δρόμο για την εθνική συγκρότηση»

Γράφει ο Νίκος Κ. Κουρκουμέλης

Καθώς η πανδημία θα ανακόψει πρωτοβουλίες και θα μετριάσει δραστηριότητες (παρέχοντας ίσως και άλλοθι για την όποια αδυναμία μας), για την υλοποίηση των εκδηλώσεων εορτασμού της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η επιστημονική έρευνα που θα διαφωτίσει ανεξερεύνητες καταστάσεις, η έκδοση βιβλίων και λευκωμάτων και η ανέγερση μνημείων είναι κατά την γνώμη μου, τα μόνα που μπορούν να μας επιτρέψουν να εορτάσουμε με σεβασμό και σεμνότητα την επέτειο, χωρίς να μας εκθέσουν σε κίνδυνο.
Η Ζακυνθινή κοινωνία μπορεί να αισθάνεται πως είναι πολύ τυχερή καθώς η προαγγελία των εορταστικών εκδηλώσεων γίνηκε αυτές τις ημέρες με τον καλύτερο τρόπο: «αυθόρμητα», χωρίς να χρειαστεί να τις προβλέψει καμιά από τις ήδη πολλές και γνωστές επιτροπές, με την έκδοση δυο εξαιρετικών βιβλίων που την αφορούν.
Πρόκειται για τις μνημειώδεις εκδόσεις:
του Δημήτρη Δ. Αρβανιτάκη Η αγωγή του πολίτη. Η γαλλική παρουσία στο Ιόνιο (1797-1799) και το έθνος των Ελλήνων. Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, 2020 (για το οποίο θα μιλήσουμε σε άλλη ευκαιρία)
– και του ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ Ν. ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ, Ο Διονύσιος Ρώμας και η Επιτροπή Ζακύνθου στον δρόμο για την εθνική συγκρότηση. (Στοχεύσεις, Υπερβάσεις, Επιτεύξεις). Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Φιλοσοφική Σχολή. Βιβλιοθήκη Σ. Σαρίπολου, Αθήνα 2020.
Το βιβλίο του κυρίου Βλαχόπουλου, που αποτελεί την έκδοση της διδακτορικής διατριβής του στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μας είναι γνωστό καθώς τα τέσσερα τελευταία χρόνια όλοι οι μελετητές το επισκεπτόμαστε στο ψηφιακό Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών. ΄Εργο Κύρους, αποτελεί μια από τις σοβαρότερες περιπτώσεις δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας για τον επιφανέστερο Ζακύνθιο του πρώτου τρίτου του 19ου αιώνα.
Συλλέγει και επεξεργάζεται τα τεκμήρια, εκθέτει και αναλύει τα γεγονότα, παραπέμπει στις πηγές και συνδυάζει τις πληροφορίες. Εργασία κοπιαστική που απαιτεί εκπαίδευση, γνώσεις, πειθαρχία και ικανότητες, απαντά σε ερωτήματα χρόνων, παρέχει πληροφορίες και επιτρέπει νέες προοπτικές στην έρευνα.
Ο Διονύσιος κόμης δε Ρώμας, γνήσιο τέκνο του Διαφωτισμού, αν και αριστοκράτης «γεννήθηκε παρακολουθώντας την ωρίμανση των αιτημάτων της αστικής τάξης που συντελούσαν στη σύσταση και στη λειτουργία μιας ευνομούμενης πολιτείας». Ανέπτυξε συλλογική δράση που τον ενέταξε στο περιβάλλον των πνευματικών ζυμώσεων της εποχής και του σώρευσε αξιόλογα πνευματικά κεφάλαια: συνομιλητής του Ρήγα και του περιβάλλοντός του, μέλος της «Ιονικής Ακαδημίας», μεταξύ των ιδρυτών του «Φιλοδραματικού Συλλόγου Ζακύνθου», συνδρομητής του «Λόγιου Ερμή» .
Παράλληλα υπήρξε μέλος της συντακτικής συνέλευσης του πρώτου Κράτους Ελλήνων «Επτάνησος Πολιτεία» , την οποία υπηρέτησε και από τις θέσεις του Πρύτανη της Κέρκυρας και του Γερουσιαστή.
Κατά τον κύριο Βλαχόπουλο, ο Ρώμας συνδύασε τον Διαφωτισμό με την οικουμενικότητα της ανθρώπινης υπόστασης, εργάστηκε για την λειτουργία Τεκτονικών Εργαστηρίων και εντόπισε τα κοινά σημεία Τεκτονισμού (-Διαφωτισμού) και εθνικισμού, μετατρέποντας το ανθρωπιστικό ιδεώδες του Τεκτονισμού–Διαφωτισμού σε εθνικιστικό πρόγραμμα δράσης υπέρ της απελευθέρωσης των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό. Γι’ αυτό και προώθησε προεπαναστατικές εθνικές συσπειρώσεις και υποβοήθησε την ενίσχυση των εθνικών συνειδήσεων έχοντας διαμορφώσει σταδιακά ο ίδιος μια καλά οριοθετημένη και στέρεη εθνική συνείδηση.
Ως επιφανές μέλος της Φιλικής Εταιρείας, εργάστηκε για την εγκατάσταση των εφοριών της στην Περιοχή. Εργάστηκε επίσης, μετά την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, για την υποστήριξή της με την Επιτροπή Ενίσχυσης του Αγώνα που λειτούργησε για: Την κατάρτιση επιμελητείας για την αποστολή τροφίμων, πολεμοφοδίων και άλλου υλικού στην επαναστατημένη Ελλάδα (Ναβαρίνο, Μεσολόγγι) και τη ναύλωση πλοίων για συνεχείς αποστολές εφοδίων. Τη φροντίδα για τα προσωρινά δάνεια και για την εξαργύρωση των συναλλαγματικών του ελληνικού Δημοσίου στη Ζάκυνθο.
Την προστασία των λιμοκτονούντων γυναικοπαίδων και την απελευθέρωση αιχμαλώτων Την κατάπαυση των εμφύλιων συγκρούσεων Την εγκατάσταση ανταπόκρισης με φιλέλληνες αξιωματικούς στο στρατόπεδο του Ιμπραήμ Την αναζήτηση αγγλικής βοήθειας για τη σωτηρία της Επανάστασης με την περίφημη «Αίτηση Προστασίας», (την επονομασθείσα από τους αντιπάλους της «Πράξη Υποτέλειας») ένα αμφιλεγόμενο διπλωματικό έγγραφο με το οποίο οι Έλληνες ζητούσαν (το 1825) τη συμπαράσταση της Μεγάλης Βρετανίας προκειμένου να σώσουν την Επανάστασή τους.
Όπως σημειώνει ο κύριος Βλαχόπουλος, ο Ρώμας, με τη συνολική δράση του, απετέλεσε ένα γνήσιο κάτοπτρο της ιστορικότητας μιας ολόκληρης εποχής· της εποχής της εθνικής μας συγκρότησης στο πλαίσιο της νεωτερικότητας. Γι’ αυτό και παραπέμπει στον Ιωάννη Φιλήμονα, που χαρακτηρίζει τον Ρώμα ότι ήταν: «Νους ευρύχωρος, πνεύμα ενεργόν, καρδία αγνή, ήθος γενναίον και εν γένει συνείδησις καθαρώς ελληνική ουδόλως περιωρίσθη ποτέ εν τω μικρώ κύκλω των πραγμάτων της γενέτειρας αυτού Πατρίδος, αλλά την όλην περιλαμβάνων ιδέαν του Ελληνικού, εργάζετο νέος και γέρων, ιδία και δημοσία, εντός και εκτός της Ελλάδος, υπέρ αυτής και μόνης».


Ο κύριος Βλαχόπουλος δημοσίευσε την διδακτορική διατριβή του και ήδη έχει ολοκληρώσει την έρευνα και την σύνθεση του επόμενου εξίσου σημαντικού έργου του: Την έκδοση του Αρχείου Ρώμα που απόκειται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο. ΄Εχω την ελπίδα ότι οι αυτοδιοικητικές αρχές του νησιού μας θα δείξουν ενδιαφέρον.