Α’ Νεκροταφείο Ζακύνθου: Οι πληγές στην ιστορία του από τον «Ιανό»

Ραγίζουν οι καρδιές κι η θλίψη περισσεύει αντικρίζοντας τις εικόνες των σπασμένων τάφων, των Σταυρών πεσμένων στο χώμα, των κυπαρισσιών που έστεκαν αγέρωχα δείχνοντας το δρόμο στις ψυχές που ανέβαιναν στον ουρανό και τώρα κείτονται «νεκρά». Οι φθορές του χρόνου, μοιάζουν γρατζουνιές, μπροστά σ’ αυτό που προκάλεσε ο «Ιανός». Λες και ζήλεψε την «αίγλη» και την ιστορία του Α΄ Νεκροταφείου της Ζακύνθου, που ξεκινά από τις 26 Νοεμβρίου του 1850. Λες κι η γαλήνη κι η ομορφιά των έργων τέχνης που κοσμεί και συντροφεύει αισθητικά τις ψυχές που «αναπαύονται» στο πέρασμα των χρόνων έπρεπε να «διακοπεί».

Δανείζομαι αποσπάσματα από συνέντευξη στο ΑΠΕ του πρώην αντιδημάρχου και γνώστη της ιστορίας του τόπου, Άκη Λαδικού: «Μουσείο με εντυπωσιακά έργα γλυπτικής σημαντικών καλλιτεχνών. Μπορεί να αποτελέσει μια θαυμάσια υπαίθρια γλυπτοθήκη, επισκέψιμη όχι μόνο για θρησκευτικούς λόγους, αλλά και για πολιτιστικούς. Στο κέντρο του Νεκροταφείου χτίστηκε το εκκλησάκι του Αγίου Θεόφιλου, ένα εκκλησάκι στο όνομα του Τιμίου Σταυρού για τους καθολικούς του νησιού, η κατοικία του επιστάτη και το νεκροτομείο. Τα παραπάνω κτίσματα γκρεμίστηκαν έπειτα από τους σεισμούς του 1953. Ο αρχιτέκτονας Γιάννης Κούτσης κατατάσσει τους τάφους στο Α΄ Νεκροταφείο σε πέντε κατηγορίες: όσους έχουν σταυρούς μαρμάρινους ή σιδερένιους, τις επιτύμβιες μαρμάρινες στήλες με νεκρικές ανάγλυφες παραστάσεις, τους ναόσχημους μαρμάρινους τάφους με ανδριάντες, τους τάφους μαυσωλεία και τα αγάλματα πάνω σε βάθρο. Το πιο εντυπωσιακό από τα ταφικά μνημεία είναι ο τάφος της οικογένειας Καραμπίνη, που παριστάνει ένα είδος σπηλιάς, με μαρμάρινο άγαλμα αγγέλου στην κορυφή και μεγάλη ανάγλυφη παράσταση τριών ανδρών σε λευκό μάρμαρο. Μεγαλοπρεπής είναι και ο τάφος του Ζακυνθινού πολιτικού Κωνσταντίνου Λομβάρδου, που ήδη συντηρείται. Ο Κωνσταντίνος Λομβάρδος πρωτοστάτησε στην ένωση των Ιονίων Νήσων με την Ελλάδα και διετέλεσε πρόεδρος της Βουλής την περίοδο 1870-1871. Η γλυπτή γυναικεία μορφή που δεσπόζει στον τάφο του είναι έργο του σπουδαίου γλύπτη Γεώργιου Δημητριάδη. Στα σπουδαιότερα μνημεία του Α΄ Νεκροταφείου συγκαταλέγεται και ο ναόσχημος τάφος του Άγγλου τραπεζίτη και φιλέλληνα, Σάμουελ Μπαρφ, ο οποίος εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο το 1816 ως το θάνατό του το 1880. Ο Μπαρφ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην Ελληνική Επανάσταση, καθώς διαχειρίστηκε το δάνειο που πήρε η Ελλάδα από την Αγγλία, ενώ υπήρξε στενός φίλος με το λόρδο Βύρωνα».


Κι είναι εκεί θαμμένοι και δικοί μας άνθρωποι, απλοί. Που πέρασαν απ’ αυτή τη ζωή ταπεινά. Που δεν θα τους θυμούνται για κάποιο σπουδαίο επίτευγμα. Που τα βήματά τους άφησαν ένα ελαφρύ αποτύπωμα σ αυτή τη γη, που ήταν διακριτικοί που αγάπησαν και αγαπήθηκαν. Που δεν έχουν κάποιο γλυπτό στον τάφο τους, ή κάποιο πολυτελή σταυρό. Που για μας ήταν σπουδαίοι και που για τον καθένα μας, ήταν μοναδικοί. Κι είναι κι άλλοι που έχουν ξεχαστεί, που η «ρίζα» τους έχει χαθεί στο πέρασμα του χρόνου, που κανείς δεν τους γνώρισε, που έσβησαν οι μνήμες από τα όσα έκαναν, τα όσα πρόσφεραν. Κι η εικόνα που αντικρίζει κάποιος κοιτάζοντας τους τάφους μετά το πέρασμα του «Ιανού», μας θλίβει. Κι είναι η γαλήνη που διαταράχτηκε που όμως θα επανέλθει. Αρκεί να το θέλουν και να το προσπαθήσουν όσοι έχουν τη δύναμη και την εξουσία.

Τάσος Θεοδόσης