ΥΠΟ ΤΟ ΠΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΗΜEΡΑΣ | Τα σύκα, ο συκοφάντης και η συκοφαντία – Γράφει ο Αριδαίος

Τέτοιες μέρες που ο ήλιος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο του, οι λίγοι πλέον «γραφικοί» οπαδοί του δωδεκαθέου γιορτάζουν την κορύφωση του ήλιου και οι Χριστιανοί το γενέθλιο του Προδρόμου, θυμήθηκα τα συκοστάσια στη Ζάκυνθο. Τέτοια, λοιπόν, εποχή προπολεμικά, αλλά και αρκετά χρόνια μετά, ακόμη και μετά τους σεισμούς του ’53, οι συμπατριώτες μας θεωρούσαν σπουδαία διασκέδαση να πάνε ένα βράδυ σε ένα συκοστάσιο και να γευτούν τα όλο μέλι σύκα, έναντι κάποιου μικρού χρηματικού ποσού και να πιούν και ένα ή δύο ποτήρια δροσερό νερό από το πηγάδι. Για τέτοιες σπουδαίες διασκεδάσεις μιλάμε. Να το πρότεινα αυτό σε νέα παιδιά σήμερα; Στη καλύτερη θα γύριζαν τα χέρια τους γύρω από τα μελίγγια τους ως ένδειξη ότι μου έστριψε.

Όμως τα σύκα και τα συκοστάσια με οδήγησαν σε μια άλλη πλευρά του λόφου, στη λέξη συκοφάντης και την εμπλοκή του σύκου στην ετοιμολογία της. Όντως μου έστριψε τώρα πέρα από τα παιδία… Η τρέχουσα σημασία της λέξης συκοφάντης, είναι «αυτός που διαβάλλει κάποιον, που τον κατηγορεί ψευδώς, αποσκοπώντας στη μείωση του κύρους του, και το τσαλάκωμα της δημόσιας εικόνας του». Η λέξη είναι μία από εκείνες τις υπέροχες ελληνικές λέξεις, που χαίρεσαι να τις χρησιμοποιείς και να μαθαίνεις γι’ αυτές. Παράγεται βεβαίως από το σύκο, το γνωστό φρούτο και το «φάντης», το ουσιαστικό που προέρχεται από το ρήμα φαίνω, δηλαδή φανερώνω. Συκοφάντης, είναι, κατά λέξη, αυτός που φανερώνει τα σύκα.

Τώρα, το πώς αυτός που φανερώνει τα σύκα έφτασε να είναι ένας άνθρωπος που θα μπορούσες να του κάνεις ακόμα και μήνυση, είναι μια ωραία ιστορία. Η εκδοχή, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, είναι ότι ο Σόλωνας στην νομοθεσία του είχε προβλέψει εκτός των άλλων την απαγόρευση εξαγωγής από την Αττική γη όλων των αγαθών πλην του ελαιόλαδου, που υπήρχε σε αφθονία, ώστε ο λαός να μην στερείται βασικά αγαθά διατροφής. Εκείνη την εποχή, λοιπόν, τα σύκα και το μέλι ήταν βασικά αγαθά διατροφής για τους Αθηναίους. Πολλοί τότε προσπαθούσαν να κάνουν παράνομη εξαγωγή σύκων και κάποιοι τους «κάρφωναν» πολλές φορές και ψευδώς. Μια άλλη εκδοχή λέει ότι κάποιοι «την έπεφταν» τότε στις συκιές και τις έκλεβαν και κάποιοι άλλοι τους κατέδιδαν. Όπως και ότι κάποιοι, κοιτάζοντας τα σύκα να ωριμάζουν, έσπευδαν, ψευδώς, και πριν την ώρα να το αναγγείλουν στον ιδιοκτήτη. Όποια εκδοχή και να πάρεις τα σύκα είναι μέσα στη λέξη συκοφάντης, συκοφαντία. Και μέχρι τις ημέρες μας, η λέξη αυτή χρησιμοποιείται και γράφεται χωρίς πολλοί από εμάς να γνωρίζουν την προέλευση της. Το θυμήθηκα λόγω εποχής και μήνα των σύκων, χωρίς καμία άλλη συνειρμική διάθεση, για το πόσο αισχρή πράξη είναι η συκοφαντία και το πόσο άδικα έχει ταυτιστεί με μια άλλη σεξουαλική επιλογή των ανδρών. Άλλο πράγμα οι κακεντρεχείς συκοφάντες και άλλο οι ερωτικές επιλογές. Ας απολαύσουμε κανένα ώριμο γλυκό σύκο για φέτος!!!