Η (απρόβλεπτη) επόμενη μέρα της πανδημίας | Γράφει ο Πέτρος Δραγώνας

Οδεύοντας προς τα τέλη Απριλίου και έχοντας ξεπεράσει (φαινομενικά) το πρώτο κύμα της πανδημίας, ο κρατικός μηχανισμός και η κοινωνία αρχίζουν να συγκροτούν σκέψεις και σχέδια για την επόμενη φάση και την επιστροφή σε μια κατάσταση όσο το δυνατόν πλησιέστερη στην κανονικότητα.

Το εγχείρημα είναι πολύ πιο δύσκολο από ότι φαίνεται ωστόσο, γιατί η εξίσωση περιλαμβάνει αρκετές μη προβλέψιμες παραμέτρους, σχετιζόμενες με την συμπεριφορά του ιού, τις μεθόδους διάγνωσης και τον γενικό πληθυσμό, όπως:

•Το αναπάντητο μέχρι στιγμής ερώτημα περί του εάν ο ιός αφήνει μόνιμη ανοσία στα άτομα τα οποία προσβάλλει. Ήδη υπάρχουν καταγραφές, περιορισμένες σε αριθμό αλλά υπαρκτές, ατόμων που νόσησαν και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα και σε επόμενη επαφή με τον ιό νόσησαν εκ νέου.

•Η διαφαινόμενη αναποτελεσματικότητα των υπαρχόντων τεστ γρήγορης ανίχνευσης του ιού, τα οποία μέχρι στιγμής παρουσιάζουν κατώτερο του επιθυμητού, επίπεδο ευαισθησίας (sensitivity) και ειδικότητας (specificity). Η πρώτη παράμετρος αντανακλά την πιθανότητα το τεστ να βρει θετικούς όσους έχουν μία νόσο (το ποσοστό των ασθενών με θετικό εύρημα), ενώ η δεύτερη αφορά την πιθανότητα να βρεθούν αρνητικοί όσοι δεν έχουν τη νόσο (το ποσοστό των υγιών με αρνητικό εύρημα). Με άλλα λόγια, ευαισθησία ενός διαγνωστικού ελέγχου είναι η πιθανότητα σωστής θετικής διάγνωσης, ενώ ειδικότητα είναι η πιθανότητα σωστής αρνητικής διάγνωσης. Όσο μικρότερη ευαισθησία και ειδικότητα έχει ένα τεστ, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να δώσει ψευδή αποτελέσματα.

•Η περίφημη «ανοσία της αγέλης». Η παρατεταμένη καραντίνα σαφώς και εμπόδισε την διασπορά του ιού, με ευεργετικά αποτελέσματα τα οποία απεικονίζονται στους αριθμούς κρουσμάτων και θανάτων, από την άλλη μεριά όμως στην ουσία το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δεν έχει ακόμα αποκτήσει επαφή με τον ιό και ανοσία. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα του τι μέλλει γενέσθαι όταν ο πληθυσμός θα έρθει σε επαφή με τους ασυμπτωματικούς φορείς που κυκλοφορούν και έχουν διαφύγει της καταγραφής σαν «επίσημα» κρούσματα. Υπάρχει ο φόβος του φαινόμενου «ακορντεόν» (από την μείωση σε μια απότομη αύξηση των κρουσμάτων μετά την χαλάρωση των μέτρων), πόσο μάλλον δε όταν υπάρχουν και ειδικές ομάδες πληθυσμού που αποτελούν εν δυνάμει υγειονομικές βόμβες (Ρομά, μετανάστες, κλπ)

Το περίφημο εμβόλιο. Κατ’ αρχάς προ της μαζικής παραγωγής του χρειάζεται μια διαδικασία μακρόχρονης και εξαντλητικής δοκιμής του σε ζώα και κατόπιν σε ανθρώπους. Κατά δεύτερον δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν ο παράγοντας πιθανών μεταλλάξεων του ιού και κατά τρίτον η επιστημονική κοινότητα ενθυμείται ότι απόπειρες παρασκευής εμβολίου κατά άλλων κορωνοϊών στο παρελθόν απέβησαν ανεπιτυχείς. Τα παραπάνω στοιχεία δεν αναφέρονται για να οδηγήσουν σε απαισιόδοξα σενάρια ή συμπεράσματα αλλά για να μας θυμίσουν ότι για την υπόθεση εμβόλιο θα χρειαστεί προσπάθεια και υπομονή.

Τα παραπάνω στοιχεία μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η επόμενη μέρα είναι ακόμα, εν μέρει, αχαρτογράφητη με ότι αυτό συνεπάγεται για την εξέλιξη της κατάστασης σε υγεινομικό αλλά και σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι βασικοί κανόνες όπως η σχολαστική ατομική υγειινή, η αποφυγή συνωστισμών και εν τέλει ότι έχει να κάνει με την πρόληψη, εξακολουθούν ναι είναι απαραίτητοι και επιβεβλημένοι ακόμα και εν όψει χαλάρωσης των μέτρων.

Ο Πέτρος Δραγώνας είναι Ειδικός Παθολόγος με μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στην Επιδημιολογία.