Η αξία της επιβράβευσης

Της Γιώτας Ξένου

«Αν ένας άνθρωπος υπήρξε το αδιαμφισβήτητα αγαπημένο παιδί της μητέρας του, διατηρεί σε όλη του τη ζωή το αίσθημα θριάμβου, την πίστη στην επιτυχία, που συχνά οδηγεί πραγματικά στην επιτυχία».
(Sigmund Freud, 1856-1939, Αυστριακός ψυχίατρος)

«Μπράβο παιδί μου», «Είμαι περήφανος-ή που τα κατάφερες», «Πιστεύω σε εσένα»…. και άλλες παρόμοιες φράσεις που λέμε στα παιδιά μας, για να επιβραβεύσουμε μια επιθυμητή συμπεριφορά ή κάποιο κατόρθωμα τους.
Χρησιμοποιώντας την θετική επιβράβευση, ενισχύουμε την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση των παιδιών, σε αντίθεση με την αρνητική επιβράβευση, η οποία καλλιεργεί τον ανταγωνισμό και μαθαίνει το παιδί να συγκρίνει και να συγκρίνεται. Για παράδειγμα, ο «καλός» και ο «κακός» μαθητής – αθλητής, το «καλό» και το «κακό» παιδί κα.
Ωστόσο, δεν χρειάζεται ένα συνεχές «μπράβο» σε οτιδήποτε κάνει το παιδί ή ενίσχυση μέσω της ανταμοιβής με υλικά αγαθά (πχ. δώρα), γιατί το παιδί μαθαίνει να έχει ως στόχο την κατάκτηση του «βραβείου», χωρίς να εκτιμάται η αξία της μάθησης και του κόπου που χρειάζεται να καταβληθεί, για την επίτευξη των εκάστοτε στόχων.
Επιπλέον, η θετική ενίσχυση αποτελεί έναν αποτελεσματικό τρόπο πειθαρχίας, καθώς μέσω των επιβραβεύσεων, για τις θετικές συμπεριφορές που εκδηλώνουν τα παιδιά καλλιεργείται ο σεβασμός, η εμπιστοσύνη, η αυτοεκτίμηση και αναπτύσσονται υγιής σχέσεις μεταξύ των μελών μιας οικογένειας ή ομάδας.
Μην ξεχνάμε ότι η πειθαρχία είναι ο βασικότερος παράγοντας στην ανατροφή των παιδιών, με θετικά αποτελέσματα, όταν ασκείται ορθά. Όταν αντιμετωπίζουμε θετικά τα παιδιά μας, δείχνουμε ότι τα αποδεχόμαστε και τα κατευθύνουμε προς τη σωστή επιθυμητή συμπεριφορά. Ακόμη και όταν δεν τηρούνται τα όρια και οι κανόνες, η θετική αντιμετώπιση μπορεί να έχει τα αποτελέσματα που επιθυμούμε.
Όμως, αρκετές φορές οι θετικές συμπεριφορές των παιδιών, περνούν απαρατήρητες από τους γονείς, οι οποίοι επικεντρώνονται σε αρνητικές συμπεριφορές, τις οποίες προσπαθούν να διαχειριστούν, καταφεύγοντας στην τιμωρία. Η τιμωρία αποτελεί μια μη αποδεκτή, πλέον, πρακτική για την διαπαιδαγώγηση των παιδιών με αρνητικές συνέπειες, όπως είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος για γνώση, η απουσία αυτοπειθαρχίας, η εμφάνιση συναισθημάτων παραίτησης/θυμού, χαμηλή αυτοπεποίθηση, περιθωριοποίηση του παιδιού και αποκοπή από το σύνολο της ομάδας ή της οικογένειας. Για αυτό η τιμωρία και οι παρεμφερείς πρακτικές της θα πρέπει να αποφεύγονται και να εφαρμόζονται αποτελεσματικότεροι τρόποι διαπαιδαγώγησης, όπως είναι η θετική ενίσχυση – επιβράβευση, που προαναφέραμε.
Να σημειωθεί ότι η πειθαρχία και η επιβράβευση που χρειάζεται ένα παιδί, μπορεί να καλλιεργηθεί και μέσα από τον αθλητισμό και τη συμμετοχή του παιδιού σε αθλητικές ή κοινωνικές δραστηριότητες. Τα παιδιά στα πλαίσια μιας ομάδας μαθαίνουν τον υγιή ανταγωνισμό, την διεκδίκηση, το να μοιράζονται, να υπακούν σε κανόνες, να σέβονται τον συναθλητή τους και να προσπαθούν να πετύχουν τους στόχους τους, αφού πρωτίστως, τους έχουν θέσει , άρα έχουν εξασκήσει την κριτική τους σκέψη. Όλα αυτά τα στοιχεία αποτελούν χαρακτηριστικά μιας υγιούς προσωπικότητας και καλλιεργούνται σε συνδυασμό με την οικογένεια, το σχολείο, τους δασκάλους και τους εκάστοτε εκπαιδευτές.
Συνεπώς, χρειάζεται διαρκής επαφή με τα παιδιά και ουσιαστική επικοινωνία, έτσι ώστε να επεξηγούμε τα όποια λάθη γίνονται, να τους δείχνουμε αποδοχή και εμπιστοσύνη και να συμβάλλουμε ως πρότυπα στην διαμόρφωση της σωστής ανθρώπινης προσωπικότητας.

Η Γιώτα Ξένου είναι Κοινωνική Λειτουργός – Ομάδα Προστασίας Ανηλίκων Δήμου Ζακύνθου

photo: psychologynow