Γιατί όλοι μαζί μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο του βίου μας

Του Διονύση Τσιριγώτης

Με πολλές ελπίδες και προσδοκίες για το μέλλον, καλωσορίζουν οι Ζακυνθινοί τις νέες δημοτικές και περιφερειακές αρχές αναμένοντας μια καθολική αλλαγή του τρόπου αυτοδιοίκησης, με σημείο αναφοράς το κοινό συμφέρον. Στο πλαίσιο αυτό, καλούμαστε όλοι, να συμπαραταχθούμε και να συνεπικουρήσουμε το δημοτικό έργο με αντικειμενικό στόχο την αλλαγή του παρά φύση μοντέλου, άναρχης και ανοργάνωτης ανάπτυξης, στις υποδομές, στον τουρισμό, στον πολιτισμό, στην παιδεία, στην οικονομία, στο περιβάλλον, κ.α. Για να γίνουμε πιο σαφείς και κατανοητοί, απαιτείται μία αμοιβαία επιστασία μεταξύ δήμου και δημοτών για να υπάρξει μια ριζική αναδιάρθρωση στους κεντρικούς τομείς της δημοτικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, γεγονός που επιτάσσει κάποιες αναγκαίες μεταστροφές θέσεων-ρόλων. Από τη μια πλευρά, το δημοτικό συμβούλιο καλείται ν’ αναγνωρίσει και ν’ ασκήσει τον φυσικό του ρόλο, ως εντολοδόχος της βούλησης των δημοτών για την άσκηση έννομης επιστασίας, εξυπηρετώντας τις στοιχειώδεις ανάγκες του δήμου. Από την άλλη πλευρά, όλοι εμείς ως δημότες, καλούμαστε να απεκδυθούμε την ιδιωτεία μας και να ενδυθούμε την πολιτειότητά μας, ασκώντας την ιδιότητα του πολίτη. Γιατί όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο Γιώργος Κοντογιώργης: «Η έννοια του πολίτη, παραπέμπει καταρχήν, σε ένα ανθρωποκεντρικά υποστασιοποιημένο, δηλαδή με όρους κατ’ ελάχιστον ατομικότητας, ανθρώπινο ον. Η ατομικότητα όμως αυτή καθεαυτή δεν επαρκεί για να ενδυθεί ο φορέας της με την ιδιότητα του πολίτη. Ο πολίτης, που κοινωνικά αρκείται στην βίωση της μονοσήμαντης ατομικής ελευθερίας, παραμένει πολιτικά υπήκοος του κράτους/συστήματος. Ο ατελής αυτός πολίτης, για να μεταβεί στο καθεστώς του κατ’ ελάχιστον απλού και εντέλει του πλήρους πολίτη, δηλαδή του εταίρου της πολιτείας, πρέπει επιπλέον να ενδυθεί εν μέρει (όπως στην αντιπροσωπευτική πολιτεία) ή εν όλω (όπως στη δημοκρατία) την ιδιότητα της κοινωνικής και της πολιτικής ελευθερίας».
Τι δύναται όμως ν’ αναμένουμε ως προς τη διάγνωση-ανάλυση και διαχείριση των μείζονων προβλημάτων του νησιού;
Κατά την εκτίμησή μας και σύμφωνα και με τις εξαγγελθείσες στοχοθεσίες της νέας δημοτικής αρχής, το ζητούμενο είναι η επανεκκίνηση του δήμου με υπηρεσίες αναβαθμισμένες-φιλικές προς τον δημότη, κατασκευή και ανακατασκευή των στοιχειωδών υποδομών, δημιουργία προγραμμάτων βιώσιμης ανάπτυξης για το τουριστικό προϊόν, ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα της οικονομικής παραγωγής, διαφάνεια σε όλα τα επίπεδα άσκησης της δημοτικής επιστασίας, άμεση βελτίωση της καθημερινότητας για τον δημότη-επιχειρηματία, ανάδειξη της πολιτισμικής κληρονομίας και δημιουργία αντίστοιχων προγραμμάτων δια βίου μάθησης.
Υπό αυτό το πρίσμα είναι χαρακτηριστική η εικόνα που κατοπτρίζεται στην εναργή περιγραφή της συγκαιρινής πραγματικότητας από τον Σπύρο Καμπιώτη:
«Η αγορά του νησιού είναι υπερπλήρης, η φέρουσα ικανότητα βογκάει, η επαγγελματική παροχή υπηρεσίας σκαλώνει στην αυτονόητη απαίτηση του επισκέπτη, οι υποδομές βούλιαξαν… και τα προαπαιτούμενα, βρίσκονται κρυμμένα κάτω από το χαλί, παραμένοντας εκεί με όποιο κόστος, το οποίο θα κληθεί “να πληρώσει” ο τόπος στο άμεσο μέλλον.
Η διαρκής αύξηση κατατρώει και θα διαλύσει το νησί μια ώρα αρχύτερα, εκτός αν, οι επαγγελματίες σε συνδυασμό με την τοπική αυτοδιοίκηση, αποφασίσουν να κινηθούν στον άξονα των νέων δεδομένων. Το τετράπτυχο είναι μονόδρομος και αφορά σε προγραμματισμένη, επιστημονική, αποτελεσματική και κυρίως δομημένη επαγγελματική αντιμετώπιση των προκλήσεων στη νέα τροχιά που βαδίζει η Ζάκυνθος του 2020.
Αυτό προϋποθέτει συνεννόηση, διάλογο, κοινά σημεία και τέλος εφαρμόσιμες αποφάσεις».
[«Χάος παντού. Μάθαμε στα ακριβά… και τώρα μας ταλαιπωρούν οι καθυστερήσεις του λιμανιού», ΗΜΕΡΑ, 21.8.2019].
Αναλυτικότερα μιλώντας, στα μείζονα προβλήματα του νησιού, που χρήζουν άμεσης προτεραιότητας και αμοιβαίας, μεταξύ δήμου-δημοτών, επιστασίας, δύναται να εγγράψουμε, για ακόμη μία φορά, τα εξής χαρακτηριστικά:
Το φαινόμενο που μαζικού τουρισμού και κυρίως του «φθηνού» τουρισμού αναδεικνύεται στην υπ’ αριθμόν ένα απειλή για το φυσικό-ανθρωπογενές περιβάλλον, δηλαδή για το ίδιο το συμφέρον επιβίωσης της ζακυνθινής κοινωνίας, αντιλαμβανόμενη το πεπερασμένο των πόρων και των δυνατοτήτων του ζωτικού της χώρου. Κατά τούτο καθίσταται επιβεβλημένη ανάγκη, η εκπόνηση μιας λυσιτελούς μελέτης φέρουσας ικανότητας για τον εξορθολογισμό του τουριστικού προϊόντος. Η έννοια της φέρουσας ικανότητας αναφέρεται «στην κλίμακα της δραστηριότητας του τουρισμού που μπορεί να εμφανιστεί σε μια χωρική μονάδα χωρίς να προκαλέσει καμία σοβαρή βλάβη στα φυσικά, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά στοιχεία των προορισμών».
Η εν λόγω μέθοδος, λαμβάνοντας υπόψιν τους περιορισμούς που αναφύονται για το εκάστοτε χωρογεωγραφικό πλαίσιο, αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση μιας αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης, μέσω της ορθολογικοποίησης των τουριστικών πόρων και της βιώσιμης διαχείρισης του φυσικού, ανθρωπογενούς και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Ειδικότερα για το νησί μας, αλλά και γενικότερα για τις νησιωτικές ή τις παράκτιες περιοχές, υπάρχει ένα βέλτιστο όριο τουριστικής ανάπτυξης, το οποίο και οριοθετείται από τους φυσικούς πόρους (έδαφος, νερό), τις υποδομές (υδροδότηση, οδικό δίκτυο, αποχευτικό δίκτυο, λιμάνια, αεροδρόμια, διαχείριση απορριμμάτων), τα δημογραφικά και κοινωνικοπολιτισμικά στοιχεία. Κάθε επιπλέον επένδυση, για την υπέρβαση του βέλτιστου σημείου τουριστικής ανάπτυξης, οδηγεί σε μια αντιστροφή της καμπύλης οικονομικής μεγέθυνσης ή οποία μπορεί να αναστραφεί μόνο με την εισαγωγή νέων προϊόντων ή καινοτόμων εφαρμογών-υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, μία λυσιτελής επιλογή στο πρόβλημα του τουριστικού κορεσμού της Ζακύνθου, είναι ο εναλλακτικός τουρισμός, με προτεραιότητα στην εκλεκτικότητα-ποιότητα τόσο των κοινωνιών υποδοχής όσο και των τουριστών. Αρκεί και μόνο μια συντεταγμένη και ολοκληρωμένη τεχνοκρατική μελέτη στην οποία θα κληθούν να συνδράμουν οι αυτοδιοικητικοί-τοπικοί φορείς και το σύνολο των επιχειρηματιών-εργαζόμενων του τουριστικού κλάδου, αναζητώντας και αξιοποιώντας τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού, μεταξύ των οποίων ο αγροτουρισμός, ο θαλάσσιος, ο ιατρικός, ο συνεδριακός, ο ορειβατικός-περιπατητικός, ο θρησκευτικός, ο χειμερινός τουρισμός κ.α.,
Δεύτερο και συναφές ζήτημα είναι η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των δημοτών, σε συνάρτηση και με την έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Ο.Ο.Σ.Α.) για την Ελλάδα (Μάιος 2018), όπου καταγράφεται η σχετικά χαμηλή βαθμολογία (6,2 στα 10) που αποδίδουν οι Έλληνες στην ποιότητα ζωής τους. Ξεκινώντας από τον δείκτη των προσφερόμενων υπηρεσιών στο τομέα της υγείας, είναι εναργή τα προβλήματα υποστελέχωσης σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό του κατά τ’ άλλα υπερσύγχρονου σε κτιριακές υποδομές και ιατρικό εξοπλισμό, νοσοκομείου Ζακύνθου, με αποτέλεσμα την πλημμελή ή μη λειτουργία μιας σειράς κλινικών-τμημάτων (δερματολογική, παιδιατρική, χειρουργική, οφθαλμολογική, ακτινολογικό τμήμα) και κυρίως την παροπλισμένη και σε κατάσταση αχρησίας, από την έναρξη της λειτουργίας του (Μάιος 2012) Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ). Στο ίδιο μήκος κύματος και ο τομέας της παιδείας, με χρόνια προβλήματα υποστελέχωσης και υλικοτεχνικών υποδομών στην πρωτοβάθμια-δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Όσον αφορά τους δείκτες του χώρου, του φυσικού περιβάλλοντος, των συνθηκών διαβίωσης και της διαθεσιμότητας του χρόνου, αρκεί ένας περίπατος στο κέντρο της πόλης για να έρθουμε αντιμέτωποι με τον κυκεώνα της καθημερινότητας. Δεν είναι μόνο το πρόβλημα της κυκλοφοριακής συμφόρησης και του συγκοινωνιακού χάους που επικρατεί καθ’ όλη την τουριστική περίοδο (και όχι μόνο), αλλά και η δυσχέρεια της πεζής κυκλοφορίας λόγω περιορισμών, επικινδυνότητας και απουσίας των στοιχειωδών κανόνων οδικής συμπεριφοράς. Προς επίρρωση αναφέρουμε την ένταξη του νησιού μας στην «πρώτη “αρνητική” πεντάδα με 6,24% μεταξύ των περιοχών με τα περισσότερα τροχαία ατυχήματα» σύμφωνα με μέτρηση της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος.
Εξίσου σημαίνον ζήτημα και μάλιστα μείζονος υγειονομικής σημασίας είναι η διαχείριση των αστικών (στερεών και υγρών) απορριμμάτων, απόρροια των δομικών προβλημάτων στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου προγράμματος διαχείρισης, γεγονός που αντικατοπτρίζεται στην ρύπανση-μόλυνση του φυσικού περιβάλλοντος, του υδροφόρου ορίζοντα και των ακτών. Είναι νωπές οι μνήμες από την περσινή παρέμβαση της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας της Φύσης για την υποστολή όλων των «γαλάζιων σημαιών» από τις παραλίες του νησιού, ενώ και φέτος η Ζάκυνθος έμεινε εκτός του προγράμματος των «γαλάζιων σημαιών», με την Ελλάδα να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση στην παγκόσμια κατάταξη «με 515 βραβευμένες» παραλίες. Εκτός από τη ρύπανση των ακτών, οφείλουμε να συνυπολογίσουμε την άναρχη-πυκνή δόμηση με τη συσσώρευση πλήθους τουριστικών υποδομών στην ακτογραμμή, αλλοτριώνοντας το γεωλογικό ανάγλυφο και απαλλοτριώνοντας το φυσικό περιβάλλον (απώλεια ειδών της χλωρίδας-πανίδας της παράκτιας ζώνης). Στα αποτελέσματα της εξέλιξης αυτής εγγράφονται η πλημμελής καθαριότητα, οι αυθαίρετες κατασκευές για την εξυπηρέτηση ιδιωτικών επιχειρηματικών συμφερόντων, η καταπάτηση του αιγιαλού και της κοινόχρηστης παραλίας από ιδιώτες και επιχειρήσεις, κ.α.
Αντίστοιχα, καλούμαστε να δώσουμε ιδιάζουσα σημασία στην τεράστια καταστροφή του δασικού μας πλούτου από τις αλλεπάλληλες πυρκαγιές την τελευταία διετία χωρίς να υπάρχει κάποια μελέτη για αναδάσωση, ενώ η παρελθούσα εμπειρία καταδεικνύει τον αποχαρακτηρισμό τους ή το μη χαρακτηρισμό τους ως αναδασωτέων και τη μετατροπή τους σε φωτοβολταϊκά πάρκα, τουριστικές μονάδες, βοσκοτόπια, κ.α., δημιουργώντας μια αλγεινή εικόνα.
Εν ολίγοις και επειδή μία εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις, καθίσταται επιβεβλημένη η άμεση επίλυση των μείζονων προβλημάτων που υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής, τόσο των κατοίκων του νησιού όσο και των παραθεριστών. Ο καθένας μας οφείλει να αφήσει τον ιδιωτικό του μικρόκοσμο, να κινητοποιηθεί ως πολίτης και να οργανωθεί με τη σύνολη κοινωνία σε δήμο, συμπράττοντας με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης για την ταχεία αναδιαμόρφωση της βιτρίνας της πόλης μας, αλλά και την αναβάθμιση των όμορων δημοτικών και τοπικών κοινοτήτων με τη δημιουργία λειτουργικών υποδομών για την πλήρωση των στοιχειωδών αναγκών της ζακυνθινής κοινωνίας.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι Επίκουρος Καθηγητής, Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων & Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών.