Ταξίδι στο χρόνο 12 Αυγούστου 1953

Πρόσφατα, έτυχε να γνωρίσω μια εξαίρετη οικογένεια από τη Ζάκυνθο. Κουβεντιάζοντας μαζί της ενημερώθηκα για τα επιτεύγματα και την οικονομική πρόοδο του νησιού. Χάρηκα δε ιδιαίτερα που συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πιο ελκυστικούς τουριστικούς προορισμούς της χώρας.
Στο άκουσμα Ζάκυνθος, το ρολόι του χρόνου γυρίζει πίσω, στο μακρινό παρελθόν, στις 12 Αυγούστου του 1953. Τότε, ένας μεγάλος σεισμός, 7,2 ρίχτερ, συγκλόνισε συθέμελα την πρωτεύουσα του νησιού. Τίποτα δεν άφησε όρθιο. Η καταστροφή ήταν βιβλική, συνοδεύθηκε δε και με ανθρώπινες απώλειες. Η φωτιά που επακολούθησε, αποδόθηκε στις πολλαπλές εκρήξεις πετρογκάζ, ολοκλήρωσε το πιο εφιαλτικό σκηνικό. Πανικόβλητοι οι κάτοικοι έτρεχαν να σωθούν ανάμεσα από τα συντρίμμια και τις φωτιές. Για μέρες πολλοί αναζητούσαν προσφιλή πρόσωπα που είχαν θαφτεί ή παγιδευτεί κάτω από σωρούς ερειπίων.
Θρήνοι και μοιρολόγια αντηχούσαν στη νεκρή πόλη, που μαζί με τα μαύρα σύννεφα καπνού από τα τελευταία αποκαΐδια, προσέδιδαν διαστάσεις θρίλερ στην ανθρώπινη τραγωδία.
Αποφράδα ημέρα απεκάλεσαν οι σεισμόπληκτοι την 12η Αυγούστου, γιατί βίωσαν ό,τι χειρότερο και τραγικό μπορούσε να τους συμβεί.
Μέσα σε λίγες ώρες, έχασαν τα πάντα, έμειναν στο δρόμο, μόνο με τα ρούχα που φορούσαν, χωρίς άλλα εφόδια. Άστεγοι, διψασμένοι, πεινασμένοι, χωρίς τηλέφωνα ή ηλεκτρικό ρεύμα. Μέσα στο σκοτάδι οι νύχτες γίνονταν πιο εφιαλτικές. Άντεξαν όμως ψυχολογικά σε αυτή τη σκληρή δοκιμασία, γιατί πίστευαν πως ο προστάτης τους, ο «Άγιος Διονύσιος», θα κάνει το θαύμα του και θα έχουν το γρηγορότερο τη βοήθεια που χρειάζονταν.
Πολλούς απ’ τους σεισμόπληκτους συναντήσαμε στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο μόλο. Μια από τις δύο εκκλησίες, η άλλη ήταν του Αγίου Γεωργίου που αντιστάθηκαν στο πέρασμα του Εγκέλαδου. Κατέφυγαν εκεί, όπως μας είπαν όταν γνωρισθήκαμε για δύο λόγους: Πρώτον για να προστατευθούν και δεύτερο για να εκπέμψουν SOS στα διερχόμενα πλοία.
Η ίδια, μαζί με την ομάδα μου, φθάσαμε στο νησί, στις 16 Αυγούστου, τα ξημερώματα. Σύννεφα ακόμα καπνού, σκέπαζαν την ερειπωμένη πόλη. Πριν συνεχίσω τη δυσάρεστη αφήγησή μου, που βασίζεται σε μαρτυρίες και βιώματα σεισμόπληκτων, αισθάνομαι την ανάγκη ή υποχρέωση να αυτοσυστηθώ και να αιτιολογήσω την τότε παρουσία μου στο νησί.
Ήμουν μια από τις πολλές εθελόντριες, που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα για βοήθεια και συμπαράσταση στους σεισμοπαθείς. Ήμασταν μια ομάδα από δέκα απόφοιτες της Σχολής Επισκεπτριών Αδελφών του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας. Η απονομή των πτυχίων μας είχε αναβληθεί, προκειμένου να συμμετέχουμε στην αποστολή βοήθειας που προανέφερα.
Συνταξιδέψαμε με οκτώ Επόπτες Υγείας και δέκα γιατρούς, εκ των οποίων οι επτά ήταν γενικής ιατρικής, δύο παιδίατροι και ένας μαιευτήρας. Όλοι τους είχαν αποσπασθεί προσωρινά από διάφορα νοσοκομεία των Αθηνών.
Μαζί μας μεταφέραμε εμβόλια, φάρμακα και αναλώσιμο υλικό, ειδικά για την συγκεκριμένη αποστολή, αλλά και μεγάλο αριθμό σκηνών και ισάριθμων κλινοσκεπασμάτων. Φθάνοντας στο νησί, μας περίμεναν εκπρόσωποι του Ε.Ε.Σ., του Στρατού, άλλων προνοιακών φορέων και τοπικοί παράγοντες, αρχικά να γνωρισθούμε και στη συνέχεια να επακολουθήσει σύσκεψη, με σκοπό το συντονισμό των παρεχόμενων υπηρεσιών. Κοινή προσπάθεια η αποτελεσματικότερη κάλυψη των αναγκών των σεισμόπληκτων, μετά από την ιεράρχησή τους.

Ο Στρατός είχε ήδη προηγηθεί, στην προσφορά βοήθεια, για την αποκατάσταση των ζημιών στις υποδομές, ύδρευσης, ηλεκτρικού ρεύματος και τηλεφωνικών γραμμών. Ακόμη είχε προβεί και στη διανομή και στο στήσιμο των πρώτων σκηνών. Οι ανάγκες όμως ήταν εκτεταμένες κι ανέλαβε εξολοκλήρου την ευθύνη ν’ αποστείλει άμεσα τον αναγκαίο αριθμό σκηνών και κλινοσκεπασμάτων το δικό μας Υπουργείο Πρόνοιας και Υγείας. Το πρόβλημα σίτισης αντιμετωπίστηκε αρχικά με διανομή (ξηράς τροφής) τροφίμων και στη συνέχεια με μαγειρεμένο φαγητό, την παρασκευή του οποίου ανέλαβε ο Στρατός.
Τις ανάγκες για ρουχισμό και παπούτσια ανέλαβαν άλλοι προνοιακοί φορείς, καθώς και για την αποστολή βρεφικών τροφών.
Με τη συνεργασία στη συνέχεια των γιατρών του Στρατού, του Ε.Ε.Σ. και του Υπουργείου μας, λειτούργησαν ιατρεία ανάμεσα στα συγκροτήματα σκηνών, όπου γίνονταν οι εμβολιασμοί, προσφέροντας πρώτες βοήθειες, παρακολουθούνταν οι πάσχοντες από χρόνια νοσήματα, στους οποίους χορηγούντο και δωρεάν φάρμακα.
Ακόμη, οι επισκέπτριες αδελφές παρείχαν συμβουλές και για την ιδιαίτερη φροντίδα των βρεφών, των παιδιών των ηλικιωμένων και των εγκύων, λόγω ζέστης και συνθηκών διαβίωσης υπήρχε κίνδυνος και για αφυδατώσεις αλλά και άλλες αρρώστιες, που έπρεπε να προληφθούν για να μην πάρουν διαστάσεις επιδημίας.
Για την προστασία επίσης της δημόσιας υγείας, οι επόπτες με τη συνεργασία του Δήμου και του Στρατού, κατασκεύασαν αποχωρητήρια σε απόσταση από κάθε συγκρότημα που για να πληρούν τους όρους υγιεινής.
–Τα συγκροτήματα σκηνών, σημειώνω, ότι ήταν αριθμημένα.
Οι ίδιοι είχαν αναλάβει την ευθύνη για τον καθημερινό έλεγχο του νερού ύδρευσης προς αποφυγήν επίσης επιδημιών.
Παράλληλα οι σεισμόπληκτοι είχαν ψυχολογική στήριξη, σε ατομικό, οικογενειακό και ομαδικό επίπεδο, κυρίως από εθελόντριες Αδελφές του Ε.Ε.Σ. και επισκέπτριες Αδελφές.
Την ψυχολογική στήριξη των παιδιών και των εφήβων κρίθηκε σκόπιμο να την αναλάβει το τοπικό τμήμα προσκόπων, γιατί γνώριζαν καλύτερα την ψυχοσύνθεση και τα ενδιαφέροντας τους. Με τα προγράμματα απασχόλησης που από κοινού και με τη συμμετοχή του Δήμου καταρτίσαμε, δικαιωθήκαμε γι’ αυτή μας την επιλογή.
Παρόλο που και οι ίδιοι ήταν σεισμοπαθείς, έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους για να φύγει ο φόβος κα η θλιμμένη έκφραση από τα παιδικά κι εφηβικά πρόσωπα. Συμμετείχαν πρόθυμα στα ομαδικά παιχνίδια, στη ζωγραφική, αλλά και στα διαβάσματα διηγημάτων και ποιημάτων, κατά προτίμηση ζακυνθινών πεζογράφων και ποιητών.

Για το ποδόσφαιρο είχαν κοινό ενδιαφέρον. Περιττό να αναφερθώ ότι σ’ όλη αυτή την προσπάθεια είχαμε τη συνδρομή του Δήμου, αλλά κυρίως του Στρατού.
Ανέλαβε και τη διαμόρφωση απλών γηπέδων και την κατασκευή τραπεζιών, πάγκων και ραφιών και ό,τι άλλο χρειαστεί για την απασχόληση των παιδιών σε κλειστούς χώρους.
Η ψυχολογική υποστήριξη επεκτάθηκε και στην προσχολική ηλικία. Την απασχόλησή τους ανέλαβαν σεισμόπληκτες νηπιαγωγοί και οδηγοί. Με τα παραμύθια, τα τραγούδια, τις προσευχές και τα ομαδικά παιχνίδια, ένιωθαν κάθε μέρα και λιγότερο φοβισμένα. Ξανάρχισαν δε όπως πριν, από τα δυσάρεστα γεγονότα να νιώθουν ξέγνοιαστα και να ονειρεύονται βασιλοπούλες, βασιλιάδες, πρίγκιπες και πριγκίπισσες.
Δίπλα από την ερειπωμένη πόλη είχε δημιουργηθεί ένα εργοτάξιο, στο οποίο συμμετείχαν και πολλοί σεισμόπληκτοι. Στόχος η απαρχή κοινών προσπαθειών με τους αρμόδιους κρατικούς και μη φορείς, για να επανέλθει η ζωή τους προοδευτικά στους φυσιολογικούς ρυθμούς της.
Μετά το σοκ, ξαναβρήκαν το κουράγιο και τη δύναμη να σταθούν στα πόδια τους, να εργαστούν και να αγωνισθούν για να ξανακτιστεί η πόλη τους με αντισεισμικές προδιαγραφές και με την προοπτική, η ανοικοδομήσή της να μην είναι ξένη προς το φυσικό της περιβάλλον. Ακόμα να σεβαστεί την αρχιτεκτονική που ταιριάζει στο δικό της νησιώτικο τοπίο.
Μετά από 40 ημέρες παραμονής, κοντά στους σεισμόπληκτους του νησιού έφτασε και η ώρα του αποχαιρετισμού. Όλο αυτό το χρονικό διάστημα μοιραστήκαμε την καθημερινότητά τους, τις δυσκολίες και τους προβληματισμούς τους για το παρόν και το μέλλον.
Αυτό το μοίρασμα βιωμάτων, μας έφερε πιο κοντά τους. Δημιουργήθηκε μεταξύ μας μια ζεστή ανθρώπινη σχέση. Μας αποχαιρέτησαν με αυθόρμητες εκδηλώσεις αγάπης κι ευγνωμοσύνης. Εκείνο που μας εξέπληξε ιδιαίτερα ήταν το κάλεσμα να περάσουμε τις διακοπές μας μαζί τους το επόμενο καλοκαίρι.

Πριν αποπλεύσει το πλοίο, δέχθηκα ένα αναμνηστικό δώρο από τους προσκόπους που είχα συνεργαστεί στενά, ένα βιβλίο, με αναφορά στην ιστορική, πνευματική και πολιτιστική διαδρομή της Ζακύνθου. Το διάβασμα στη διάρκεια του ταξιδιού μετά το θαυμασμό γι’ αυτή την πλούσια και μοναδική στο είδος της κληρονομιά, προβληματίσθηκα για τη διάσωσή της – αργότερα πληροφορήθηκα ότι το μεγαλύτερο μέρος της είχε διασωθεί κι ένιωσα γι’ αυτό ιδιαίτερη χαρά.
Με την επιστροφή μας στη Σχολή, εισπράξαμε πολλά μπράβο για την εθελοντική μας προσφορά, μας έδωσαν χρόνο για ξεκούραση και επιτάχυναν την απονομή των πτυχίων μας.
Επακολούθησε και δεύτερος αποχαιρετισμός, στον οποίο κυριάρχησαν ανάμικτα συναισθήματα λύπης, γιατί αποχωριζόμασταν μετά από τρία ολόκληρα χρόνια συμβίωσης, συνυφασμένης με βιώματα, εμπειρίες και κοινές προσπάθειες για πρόοδο συλλογική, αλλαγές στο πρόγραμμα εκπαίδευσης κ.ά.
Διπλής χαράς: Απόκτηση πτυχίου και συγχρόνως και προσφορά εργασίας, της δική μας επιλογής.
Η ίδια εργάστηκα σε προνοιακό φορέα στην Ήπειρο και στη συνέχεια μετατάχθηκα στον κλάδο των κοινωνικών λειτουργών. Η διπλή ιδιότητα μου άνοιξε το δρόμο για μεγαλύτερη κοινωνική προσφορά.

Ελένη Καραλιώτα
Έτος 1953, 30 Σεπτεμβρίου
Εθελόντρια επισκέπτρια Αδελφή



Τελευταία άρθρα