Η διοικητική-αυτοδιοικητική διαίρεση της Ζακύνθου μετά την Ένωση

Του Άκη Λαδικού

Μετά την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, με το Βασιλικό Διάταγμα της 19ης Ιανουαρίου 1866, ο Νομός Ζακύνθου διακρίθηκε σε δέκα Δήμους. Επικεφαλής της ομάδας εργασίας που έδωσε την ονοματοδοσία των δήμων του νησιού ήταν ο γυμνασιάρχης Πετρής. Έτσι την περίοδο 1866-1912 στο νησί λειτούργησαν οι εξής Δήμοι: Ζακυνθίων (Δήμος Α’ τάξης), Αρκαδίων, Αρτεμισίων, Ελατίων, Λιθακιωτών, Μεσογαίων, Ναφθίων, Οπιταιδών, Ύριαίων και Ψωφίδος (όλοι δήμοι Β’ τάξης). Ας σημειωθεί ότι η παραπάνω διαίρεση ήταν διαφορετική απ’ αυτή που είχε αρχικά συζητηθεί. Η επικρατούσα ονοματοδοσία σαφώς και είχε σχέση με την αρχαία ιστορία του νησιού. Αυτό γίνεται εύκολα αντιληπτό και από την απεικόνιση των εμβλημάτων – σφραγίδων των Δήμων.
Στο έμβλημα του Δήμου Ζακυνθίων απεικονίζεται “νέος καθήμενος γυμνός επί βράχου, δια δε της αριστεράς κρατάει λύρα τετράχορδον και προσερεδειομένη επί του γόνατος” (ΒΔ 8/1866,ΦΕΚ 9). Στην έκδοση του Ελληνικού Λαογραφικού Ιστορικού Αρχείου με τίτλο «Συλλογή Σφραγίδων «στο έμβλημα απεικονίζεται: Ο Ζάκυνθος πρώτος οικιστής της νήσου «ενώ η λύρα δηλώνει» το ηδύφωνον και φιλαρμονικόν αρχαίων τε και νεωτέρων Ζακυνθίων». Στο έμβλημα του Δήμου Αρκαδίων υπάρχει απεικόνιση του Θεού Ερμή εν μέσω των λέξεων «Δήμος Αρκαδίων”. Ως έμβλημα του Δήμου Αρτεμισίων χρησιμοποιήθηκε απεικόνιση της Θεάς Άρτεμης από αρχαίο νόμισμα που περιβάλλεται από την επιγραφή «Δήμος Αρτεμισίων». Ο Δήμος Ελατίων είχε ως έμβλημα Πήγασο και γύρω απ’ αυτόν τις λέξεις Δήμος Ελατίων. Το έμβλημα του Δήμου Λιθακιωτών ήταν απεικόνιση από αρχαίο νόμισμα με την εικόνα γυμνού νέου του οποίου τα πόδια ήταν ξαπλωμένα στο έδαφος και με το αριστερό χέρι κρατούσε θύρσο και στο δεξί αγγείο γεμάτο σταφύλια. Η Θεά Αθηνά εικονίζεται στο έμβλημα του Δήμου Μεσογαίων. Ως έμβλημα του Δήμου Ναφθίων χρησιμοποιήθηκε απεικόνιση αμφορέα και ολόγυρα η επιγραφή «Δήμος Ναφθίων». Η σφραγίδα του Δήμου Οπιταιδών έφερε φαρέτρα με βέλη. Τετράχορδη λύρα απεικόνιζε το έμβλημα του Δήμου Υριαίων. Ο Δήμος Ψωφίδος χρησιμοποίησε ως έμβλημα τον Ερμή κρατώντας κηρύκειο με το δεξί χέρι και με το αριστερό Βάκχο – παιδί. Αν θέλουμε να κάνουμε και μια σύγκριση μεγεθών καλό θα είναι να αναγράψουμε και τα πληθυσμιακά στοιχεία του 1870 για τους τότε Δήμους του νησιού. Ζακυνθίων, 20.480 κάτοικοι. Αρκαδίων, 3.166 κάτοικοι. Αρτεμισίων, 2.215 κάτοικοι. Ελατίων, 2.764 κάτοικοι. Λιθακιωτών,3.201 κάτοικοι. Μεσογαίων, 2.194 κάτοικοι. Ναφθίων, 2519 κάτοικοι. Οπιταιδών, 2316 κάτοικοι. Υριαίων, 2027 κάτοικοι. Ψωφίδος, 3675 κάτοικοι. Όλα αυτά βέβαια αποτελούν παρελθόν και από το 2010 το νησί αποτελεί ένα Δήμο. Η ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης όμως πρέπει να καταγραφεί και να ερμηνευτεί!