Η Σεξουαλική Παρενόχληση Γυναικών στο Χώρο Εργασίας

Η σεξουαλική παρενόχληση των γυναικών στον χώρο της εργασίας είναι ένα πολύ σημαντικό ζήτημα που έχει έρθει στην επιφάνεια έντονα το τελευταίο διάστημα μετά το «τσουνάμι» αποκαλύψεων εναντίον του κινηματογραφικού παραγωγού Χάρβι Ουάινσταιν που όπως φαίνεται «άνοιξε τον ασκό του Αιόλου» στο Hollywood. Με αφορμή αυτό το περιστατικό ήρθαμε σε επαφή με το Συμβουλευτικό Κέντρο Γυναικών Ζακύνθου ώστε να ενημερωθούμε και να συμβάλουμε και εμείς στην πρόληψη του φαινομένου. Αυτή την Παρασκευή σας παρουσιάζουμε το πρώτο μέρος της συνέντευξης που μας παραχώρησαν τα μέλη του Σ.Κ.Γ.Δ Ζακύνθου.

1. Τι ορίζουμε ως σεξουαλική παρενόχληση κυρίως στον εργασιακό τομέα και ποια είναι τα σημάδια αυτά τα οποία μαρτυρούν μια τέτοια πρόθεση από τον θύτη;

Σύμφωνα με την νομικό κ.Πέττα Κ. του Σ.Κ.Δ. Ζακύνθου το άρθρο 2 του Ν. 3896/2010, ως «σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας» νοείται η εκδήλωση οποιασδήποτε μορφής ανεπιθύμητης λεκτικής, μη λεκτικής ή σωματικής συμπεριφοράς σεξουαλικού χαρακτήρα με σκοπό ή αποτέλεσμα την προσβολή της αξιοπρέπειας ενός προσώπου, ιδίως με τη δημιουργία εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος.Οι ενδεικτικοί τρόποι εκδήλωσης της ανωτέρω ανεπιθύμητης συμπεριφοράς είναι οι εξής:

•Η εκφραζόμενη με πράξεις, όπως περιττά αγγίγματα, χάδια ή τσιμπήματα στο σώμα της εργαζόμενης, με στόχο την επίθεση ή την πίεση για σύναψη σεξουαλικών σχέσεων.
•Η εκφραζόμενη με λόγια, όπως πίεση για σεξουαλική επαφή, ενοχλητικό φλερτ, άσεμνες παρατηρήσεις, πρόστυχα σχόλια.
•Η μη εκφραζόμενη με λόγια, όπως επίδειξη πορνογραφικών περιοδικών ή άσεμνων εικόνων, αντικειμένων ή γραπτού υλικού, πονηρά βλέμματα, σφύριγμα ή πρόστυχες χειρονομίες.
•Η συμπεριφορά που βασίζεται στη διαφορά του φύλου, όπως ταπεινωτικές προσβολές ή υβριστικές πράξεις που συνδέονται με το φύλο και ενοχλητικά σχόλια σχετικά με την εμφάνιση ή το ντύσιμο.

2. Ποια είναι τα ποσοστά σεξουαλικών παρενοχλήσεων στον εργασιακό τομέα στην Ελλάδα και αν έχουν παρατηρηθεί περιστατικά στην Ζάκυνθο;

Στην Ελλάδα oι έρευνες ανέδειξαν τη γυναικεία αποσιωπημένη οπτική σε σχέση με το εξωτερικό και τις λιγοστές έρευνες που έχουν γίνει. Από αυτές τις έρευνες υπάρχουν τρεις παράμετροι που είναι σημαντικοί για την εξάπλωση της ΣΠ σε μια δεδομένη κοινωνία: η Ιεραρχία στον εργασιακό χώρο, η Κοινωνική Δύναμη των δύο φύλων και η ύπαρξη ή μη αποτελεσματικής Νομοθεσίας και γραπτών πρακτικώνπου να τιμωρούν τους παραβάτες. Πιο συγκεκριμένα η πρώτη μεγάλη πανελλαδική έρευνα που διεξήχθη το 2003 από το ΚΕΘΙ σε δείγμα 1.200 εργαζομένων γυναικών στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, αναφέρει ότι:

•Το ποσοστό που βίωσε προσωπική σεξουαλική παρενόχληση από έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους άνδρες ήταν 10%.
•Το 63% των παρενοχλήσεων προερχόταν από ανώτερους και το 30% από συναδέλφους ή πελάτες.
•Το 5,8% απ’ αυτές είχαν υποστεί απόπειρα βιασμού.
•Το 70% των γυναικών που παρενοχλείται στην ίδια έρευνα μιλά για τη σεξουαλική παρενόχληση με την οικογένεια και φίλους του, και μόνο το 20% με συναδέλφους.
•Οι συχνότεροι καταγγελλόμενοι ως δράστες σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία είναι άνδρες, έγγαμοι, ηλικίας έως 45 ετών, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και ιεραρχικά ανώτεροι της γυναίκας – θύματος (διευθυντές, προϊστάμενοι).
•Το 37,5% των γυναικών θυμάτων υπέμειναν τη σεξουαλική παρενόχληση σιωπηλά, ενώ ένα μεγάλο ποσοστό παραιτείται από τη δουλειά, είτε εκούσια ή ακούσια.
•Οι γυναίκες – θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης είναι νεαρής ηλικίας (16-25 ετών) και νέο προσληφθείσες.

Σύμφωνα με την Κοινωνιολόγο του Σ.Κ.Δ. Ζακύνθου κ.Παπαγεώργη Χ. όσον αφορά την Ζάκυνθο, δεν υπάρχουν επίσημα καταγεγραμμένα στοιχεία για περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης.Μας πληροφόρησε όμως ότι στο Σ.Κ.Δ. Ζακύνθου από τον Οκτώβριο του 2013 μέχρι και σήμερα έχουν απευθυνθεί πάνω από 180 γυναίκες και έχουν ικανοποιηθεί πάνω από 303 αιτήματα ψυχολογικής στήριξης, νομικής συμβουλευτικής, κοινωνικής στήριξης, πληροφόρησης, φιλοξενίας και εργασιακής συμβουλευτικής.

3. Ποιοι είναι οι ενδεικτικοί τρόποι και οι καλές πρακτικές αντιμετώπισης μιας τέτοιας προβληματικής κατάστασης βήμα- βήμα;

Όπως μας πληροφόρησε η Νομικός του Σ.Κ.Ζ. η κατεύθυνση για την αντιμετώπιση μιας τέτοιας προβληματικής κατάστασης, είναι η εξής:

•Απέναντι σ’ αυτόν που παρενοχλεί.
•Απέναντι στο χώρο εργασίας.
•Απέναντι σε εξωτερική αρμόδια αρχή.

Ειδικότερα, όταν αναφερόμαστε στην προτεινόμενη δράση της απέναντι σ’ αυτόν που την παρενοχλεί, εννοούμε ότι:

• Δεν πρέπει να προσποιείται ότι δεν συμβαίνει τίποτα και να βρίσκει δικαιολογίες για τη συμπεριφορά του. Αντιθέτως, καλείται να αναλάβει ευθύνη να δράσει για να σταματήσει η παρενόχληση.
• Καθίσταται αναγκαία η οριοθέτησή της απέναντι σε τυχόν προτάσεις να κάνει πράγματα που δεν θέλει και που δεν υπάγονται στις επαγγελματικές της υποχρεώσεις.
• Κρίνεται σκόπιμο να κατονομάσει την παρενοχλητική συμπεριφορά του στον ίδιο και να τον κάνει υπεύθυνο για τις πράξεις του αναφέροντας, ταυτόχρονα, ότι στην Ελλάδα υπάρχει ειδικός νόμος (Ν. 3896/2010) που απαγορεύει την εκδήλωση ενός τέτοιου φαινομένου στον εργασιακό χώρο.
• Συνιστάται στην ίδια να μη ζητά και να μη δέχεται χάρες από τον άνθρωπο που παρενοχλεί για να μη γίνει αργότερα στόχος ότι και η ίδια εκμεταλλεύτηκε την κατάσταση.
• Σε περίπτωσηάσκησης σωματικής βίας εναντίον της κρίνεται απαραίτητη η ιατρική της εξέταση και η χορήγηση γνωμάτευσης που θα κατονομάζει το δράστη της σωματικής επίθεσης.
• Υπό όλες τις συνθήκες είναι απαραίτητη η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων αν επιλέξει να υποβάλει καταγγελία στο Συνήγορο του Πολίτη ή στοΣώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε) ή να προσφύγει δικαστικά για να υποστηρίξει την υπόθεσή της. Προς το σκοπό αυτό είναι σημαντικό να κρατά ημερολόγιο για το τι γίνεται (με ώρα, ημερομηνία και τόπο παρενόχλησης) και να φυλάσσει τυχόν γράμματα, μηνύματα στο τηλέφωνο, γραπτά μηνύματα και ό, τι άλλο αποδεικτικό στοιχείο μπορεί (λ.χ. τυχόν μέρες ασθένειες έπειτα από ορισμένα επεισόδια, μαρτυρίες από άλλες εργαζόμενες που έχουν υποστεί τα ίδια ή ήταν μάρτυρες παρόμοιων επεισοδίων, αν υπάρχουν δυσμενείς εκθέσεις για την ίδια που δεν δικαιολογούνται, γνωματεύσεις από ψυχολόγο).

Εάν, ωστόσο, ο παρενοχλών παρά τις ανωτέρω προσπάθειές της να σταματήσει η παρενόχληση, εξακολουθεί να εκδηλώνει την ίδια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, τότε έχει τη δυνατότητα να δράσει στο χώρο εργασίας ως ακολούθως:

• Καλείται να ενημερώσει πρώτα έναν έμπιστο συνάδελφό της που μπορεί αργότερα, αν χρειαστεί, να δώσει μαρτυρία.
• Αν υπάρχει διαδικασία καταγγελιών μπορεί να υποβάλει μια γραπτή καταγγελία στο αρμόδιο πρόσωπο για τη συμπεριφορά του παρενοχλούντος, κατονομάζοντας συγκεκριμένα τι έχει γίνει, πότε και πού.Συνιστάται στην καταγγέλλουσα εργαζόμενη να κρατήσει την καταγγελία της όσο το δυνατόν πιο αντικειμενική για να μην κατηγορηθεί για αναξιοπιστία, υστερία ή εκδικητικότητα.
• Καλή πρακτική, ομοίως, συνιστά η δυνατότητά της να απευθυνθεί στον ανώτερο του παρενοχλούντος (προϊσταμένου ή συναδέλφου της), ο οποίος πρέπει να είναι της εμπιστοσύνης της, να μην έχει διασυνδέσεις με τον παρενοχλούντα και να δεσμευθεί για εχεμύθεια στην υπόθεσή της παίρνοντας κατά τη συζήτηση μαζί της κι ένα άλλο έμπιστό της πρόσωπο ώστε να υπάρχει μάρτυρας στο τι ειπώθηκε.

Εάν η εργαζόμενη που βιώνει την παρενόχληση αισθάνεται ότι δεν μπορεί εν τέλει να διευθετήσει το πρόβλημα μόνη της ακριβώς επειδή δεν υπάρχει πρόσωπο εμπιστοσύνης στο χώρο εργασίας με αποτέλεσμα να φοβάται ότι θα χειροτερέψει η κατάστασή της με το να μιλήσει «εντός των τειχών», τότε έχει τη δυνατότητα να απευθυνθεί σε εξωτερική αρμόδια αρχή, ως εξής:

• Εάν πρόκειται για εργαζόμενη σε ιδιωτική επιχείρηση μπορεί να απευθυνθεί στο Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε) με γραπτή έκθεση στην οποία θα αναφέρεται ακριβώς ό, τι συνέβη. Αντιθέτως, η εργαζόμενη στο Δημόσιο μπορεί να αποστείλει γραπτή καταγγελία στο τμήμα ‘’Κύκλος Ισότητας Φύλων’’ στο γραφείο του Συνηγόρου του Πολίτη με λεπτομέρειες για την παρενόχληση ώστε να ανοίξει φάκελος για την υπόθεση γιατί μια προφορική καταγγελία άνευ λεπτομερειών είναι πιθανόν να αρχειοθετηθεί αν δεν θεωρηθεί πιθανολογημένη.
• Μπορεί να συμβουλευτεί δικηγόρο για το πώς θα προχωρήσει δικαστικά, εάν επιθυμεί μια δίκη ή απλώς μια εξώδικη προειδοποίηση του παρενοχλούντος, εφόσον διαθέτει αποδεικτικά στοιχεία ικανά να υποστηρίξουν την υπόθεσή της, όπως αυτά που ενδεικτικώς προαναφέρθηκαν.

Το Συμβουλευτικό Κέντρο Γυναικών Ζακύνθου συνεχίζει τις δράσεις και σε συνεργασία με τον Σύλλογο Εργαζομένων Δήμου Ζακύνθου την Πέμπτη 8 Μαρτίου και ώρα 18:30 μ.μ καλεί όλους εμάς στον Κόκκινο Βράχο για να γιορτάσουμε την Ημέρα της Γυναίκας.

Ευχαριστούμε θερμά τις κυρίες Πέττα Κ. (Νομικό) , Παπαγεώργη Χ. (Κοινωνιολόγο), Κλαμπάνη Μ. (Ψυχολόγο) για τη συνέντευξη που παραχώρησαν στην Αγάπη Κ.Πατήρη.