ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ | Η ιδιαίτερη ηθική βάση μιας Χρεοκοπημένης Κοινωνίας

Γράφει ο Σπύρος Ξένος,
Κοινωνιολόγος

«…Στις συνθήκες αυτές δεν υπάρχει θέση για τη βιομηχανία, επειδή οι καρποί της είναι αβέβαιοι. Κατά συνέπεια δεν μπορεί να υπάρξει ούτε καλλιέργεια της γης, ούτε ναυτιλία, ούτε εισαγωγικό εμπόριο… ούτε χαρτογράφηση της γης, ούτε προγραμματισμός του χρόνου, ούτε τέχνες, ούτε γράμματα, ούτε κοινωνία. Αλλά το χειρότερο απ’ όλα είναι ο διαρκής φόβος και ο κίνδυνος ενός βίαιου θανάτου. Και η ζωή του ανθρώπου μοναχική, φτωχή, βρώμικη, βάναυση, σύντομη…».
Hobbes

Μέσα σε μια ατμόσφαιρα διάχυτης ανησυχίας, φόβου και κακής προαίσθησης για τα μελλούμενα, είμαι αναγκασμένος να τοποθετηθώ για όλα όσα συνέβησαν αυτό το καλοκαίρι (βλ. Τα Μυστήρια της Ζακύνθου) και, κυρίως, να αντισταθώ στην επιχειρούμενη μεταμφίεση και παραποίηση των πραγματικών γεγονότων, με σκοπό την οικοδόμηση ψευδών εντυπώσεων (βλ. διαχείριση εντυπώσεων).
Και εξηγούμαι:
Τα ιδιαίτερα «συμπτώματα» και οι «κακοί σχηματισμοί αντίδρασης», που ζήσαμε αυτό το καλοκαίρι στη Ζάκυνθο (βλ. εμπρησμοί, φυσικές καταστροφές, δολοφονίες, αυτοκτονίες, ανατινάξεις, ληστείες, λαθρεμπόριο κ.α.), μαρτυρούν και αποδεικνύουν πως, παρά την οικονομική άνθιση που επέφερε, τα τελευταία χρόνια, στην τοπική κοινωνία το μοντέλο «εισαγόμενης ευημερίας» του τουρισμού, εντούτοις, ο ρυθμός μεταβολής και κοινωνικής ανάπτυξης της τοπικής κοινότητας, παρέμεινε, προκλητικά, πολύ χαμηλός (βλ. πολιτισμικό χάσμα).
Και αυτό συνέβη επειδή οι ειδικοί περιοριστικοί παράγοντες της αγραμματοσύνης, της καταπίεσης, της μιζέριας, της καθυστέρησης της υπαίθρου, του βίαιου ξεριζωμού του αστικού πληθυσμού (βλ. Σεισμοπυρκαγιά του 1953) κ.α., διατήρησαν, παρά την θεαματική αλλαγή στην οικονομική βάση, αμετάβλητη την ιδιαίτερη ηθική της τοπικής κοινότητας. Δηλαδή, την «πλειβιακή κουλτούρα» και την πολιτισμική δομή του οικογενειακού αμοραλισμού.
Υπό αυτό το πρίσμα, η «τρέλα των γεγονότων» του καλοκαιριού που πέρασε (βλ. έκρηξη εγκληματικότητας), στα δικά μου μάτια εμφανίστηκε ως αυτό- εκπληρούμενη προφητεία, αναδεικνύοντας, ουσιαστικά, έναν «πόλεμο όλων εναντίον όλων», εκεί όπου ο καθένας αγωνίζεται σκληρά και διεκδικεί με κάθε τρόπο το ιδιοτελές ατομικό του συμφέρον, δηλώνοντας έτοιμος να πουλήσει ακόμα και την ψυχή του, με σκοπό την υφαρπαγή και λαφυραγωγία εμβλημάτων κύρους και αναγνώρισης.
Κοντολογίς, θα έλεγα πως μακριά και πέρα από συγκινησιακά φορτισμένες Συναναστροφές και Θεωρίες Συνομωσίας, αξίζει να κρατήσουμε κάπου εδώ ότι: η βάση της κακοδαιμονίας και όλων των εγκληματικών συμπεριφορών στη Ζάκυνθο (βλ. διαφθορά στη διοίκηση, οργανωμένο έγκλημα, ανομία, καταπατήσεις κ.α.) είναι η απληστία, η ιδιοτέλεια, ο εγωισμός και η απάθεια- αδιαφορία των πολιτών της τοπικής κοινότητας απέναντι σε οποιοδήποτε ζήτημα γενικού συμφέροντος.
Έτσι, σε αυτό το γενικότερο κλίμα μεταξίωσης, η μνησικακία και ο φθόνος (βλ. ζήλια, χαιρεκακία, καχυποψία, φιλεκδίκηση, μίσος κ.α.) μοιάζουν να αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά της πολιτισμικής ταυτότητας του νεόπλουτου ζακυνθινού, εκφράζοντας μια μεταμφιεσμένη (ταξική) εκδικητικότητα, που οδηγεί στην αυτοκαταστροφή.
Όπως αναφέρει και ο Elster, στην δική μας περίπτωση δεν ισχύει το «Θέλω ότι αυτός έχει» αλλά το «Θέλω να μην έχει ότι έχει».