Πρόσωπα και γραφές | Μνημονεύοντας τον Σπύρο Αλ. Καββαδία (1937 – 2002)

Από αριστερά: Γιάννης Παν. Αγαλιανός, Πρόεδρος της Λέσχης Ο Ζάκυθος, Στέλιος Καμήλος, εγγονός του Σπύρου Καββαδία – γιος της κόρης του Κωνσταντίνας (Νάντιας), συμβολαιογράφου, Διονύσης Φλεμοτόμος, λογοτέχνης – ποιητής, Λιλιάνα Ιω. Βίτσου, φιλόλοος, Νίκος Κακολύρης, μαθηματικός, Διονύσης Σέρρας, φιλόλογος – λογοτέχνης (στη σάλα της Λέσχης Ο Ζάκυνθος, Πλατεία Αγίου Μάρκου, Κυριακή 2.4.2017)

Αποσπάσματα μιας ομιλίας*

[…] Με τη βιοσωματική του πορεία να ξεκινάει στα χρόνια του Μεσοπολέμου από το χωριό Αργυράδες της Κέρκυρας και να τελειώνει στη Ζάκυνθο, στο κατώφλι του 21ου αιώνα, ο Σπύρος Καββαδίας εντάσσεται κατ’ αρχήν στη χορεία όσων συνδέουν διαχρονικά τα δύο νησιά, όπως ο Ευγένιος Βούλγαρης, ο Ανδρέας Κάλβος, ο Διονύσιος Σολωμός, ο Σπυρ. Δεβιάζης και άλλοι, φτάνοντας ώς τις μέρες μας, με την παρουσία στο νησί των Φαιάκων αρκετών Ζακυνθινών για τη συμμετοχή τους σε συνέδρια και ημερίδες ή για την καθηγεσία ορισμένων στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο κλπ. Το αντίστροφο συμβαίνει σε μικρότερο βαθμό εδώ, αναφέροντας ότι άλλοτε στη Ζάκυνθο υπήρχαν ενενήντα οικογένειες κερκυραϊκής καταγωγής, σύμφωνα με το διασωστικό Λεξικό του Λεωνίδα Χ. Ζώη (1865 – 1956), του οποίου (σημειωτέον, χωρίς σχόλια) προτομή από έγκριτο γλύπτη δεν κοσμεί κάποιον δημόσιο χώρο μας, ενώ υπάρχουν αυτέ του Ουσακόφ και του Κομφούκιου!

Ο Σπύρος Καββαδίας, με τη «φωνή» του εύληπτη και με «ήχους» από τα δύο με πολιτιστικούς δεσμούς νησιά του Ιονίου, μοίρασε τις γραφές του ανάμεσά τους (ανισομερώς), αριθμώντας εκατό περίπου κείμενά του σχετικά με τη Ζάκυνθο και σαράντα σχεδόν για τη γενέτειρά του, χωρίς αποκλειστικά και μόνο να παρελθοντολογεί αλλά γράφοντας και για σύγχρονους συγγραφείς και λογοτέχνες, επαινετικά και ενθαρρυντικά, όταν άλλοι σιωπούσαν ή αδιαφορούσαν για τη νεότερη πνευματική μας παραγωγή.
Λαϊκής (αγροτικής) καταγωγής, με φιλελεύθερες του Κέντρου αντιλήψεις, ο αξέχαστος Σπύρος Καββαδίας, ξεφεύγοντας αποφασιστικά από τα στενά όρια του περιοριστικού επαρχιωτισμού, της τυπικής εκπαιδευτικής υπηρεσίας και της απλής τοπικής λογιοσύνης, επιδόθηκε νωρίς στην έρευνα και τη μελέτη της δημοτικής γλώσσας, του λαϊκού πνευματικού πολιτισμού και του καινοτόμου λυρικοστοχαστικού σολωμικού Λόγου, για να δώσει, συνδυαστικά, με αναλυτική και συνθετική μέθοδο τη διατριβή του με θέμα «Η λαϊκή ζωή και γλώσσα στο ελληνόγλωσσο έργο του Διονυσίου Σολωμού» (εκδόσεις Περίπλους, Αθήνα 1987, σ.σ. 300), πόνημα ξεχωριστό και μοναδικό στο είδος του για τα τοπικά (και όχι μόνο) δεδομένα, που ήρθε πριν από τριάντα ακριβώς χρόνια για να συμπληρώσει ένα σημαντικό βιβλιογραφικό κενό […].
Ο διορισμός του στην πατρίδα του εθνικού μας ποιητή, όπου δημιούργησε και οικογένεια, λειτούργησε θετικά για τον Σπύρο Καββαδία και τιμητικά ή παραδειγματικά, ώς ένα βαθμό, για την εδώ χωρίς ξεχωριστή «φωνή» φιλολογική κοινότητα, με τον ίδιο να ξεπερνά το πλαίσιο του επιβαλλόμενου διδακτικού έργου, με ομιλίες ή διαλέξεις και αξιόλογες δημοσιεύσεις είτε με άλλη σοβαρή πολιτιστική δραστηριότητα αλλά κυρίως με την τόλμη του για παράλληλη εκπόνηση μιας απαιτητικής και χρονοβόρας διατριβής, δείχνοντας έτσι έναν άλλο δρόμο επιστημονικής πνευματικής προσφοράς και καταξίωσης ευρύτερης […].
Θεωρούμενος ως καθαρά Νεοελληνιστής (και κυρίως σολωμιστής – καλβιστής), ο Σπύρος Καββαδίας υπήρξε ολιγογράφος, με γύρω στα 150 καταγραμμένα δημοσιεύματά του (και με άλλα να λανθάνουν), χωρίς να ενδιαφέρεται για την αυτοτελή έκδοσή έργων του (εκτός από δύο, ένα για τον Σολωμό και ένα για τον Κάλβο), αποφεύγοντας την αυτοπροβολή ή την περιαυτολογία και δίχως (σ)τάση ματαιοδοξίας ή έγνοια για την υστεροφημία του κλπ.
Παραλείποντας άλλα σχετικά στοιχεία, σημειώνουμε μόνο την καίρια συμβολή του για να έρθουν στη Ζάκυνθο τα κατάλοιπα του δημοσιογράφου, ποιητή του λογίου Νίκου Γρυπάρη (1913 – 1976), μαζί με ένα μέρος από το αρχείο του Λεωνίδα Χ. Ζώη, χωρίς και αυτά – όπως άλλα – να καταλήξουν αλλού […].

Διονύσης Σέρρας

(* Η ομιλία, με τίτλο και θέμα «Ο ‘περών’ και σήμερα Σπύρος Αλ. Καββαδίας», έγινε στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε από τη «Λέσχη ο Ζάκυνθος», την Κυριακή 2 Απριλίου 2017. Τα εδώ αποσπάσματα δημοσιεύονται με ορισμένες μικροαλλαγές)