Σπάνια εκθέματα της Ελληνικής Επανάστασης στο Μουσείο Σολωμού

Το Μουσείο Σολωμού, Κάλβου και Επιφανών Ζακυνθίων φέτος υλοποιεί ένα ιδιαίτερο εκπαιδευτικό πρόγραμμα ξεναγήσεων για μαθητές κάθε ηλικίας, με τίτλο «Η Ελληνική Επανάσταση στο Μουσείο Σολωμού». Στόχος του προγράμματος είναι να τους φέρει σε επαφή με συγκεκριμένα, σπάνια εκθέματά του τα οποία σχετίζονται με την Ελληνική Επανάσταση και τη συμβολή του Εθνικού Ποιητή και της Φιλικής Εταιρείας, στην οποία ήταν μυημένος, στην Εθνική Παλιγγενεσία. Η πρωτοβουλία για την εκπόνηση αυτού του προγράμματος που έχει ως επίκεντρο τα παιδιά, ανήκει στη Διευθύντρια του Μουσείου, Κατερίνα Δεμέτη την οποία ευχαριστούμε θερμά για την καθοριστική συμβολή της στην ολοκλήρωση του άρθρου. Το Μουσείο Σολωμού λαμβάνει μέρος σε ένα πλήθος από προγράμματα του Υπουργείου Πολιτισμού αλλά υλοποιεί και δικά του, με στόχο την προσέγγιση των σπάνιων και ιστορικών του εκθεμάτων από τα παιδιά, ξεκινώντας πάντοτε από τις μικρές ηλικίες. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα προβάλλει και αναδεικνύει εκθέματα του Μουσείου που σχετίζονται άμεσα με την Ελληνική Επανάσταση και όσα προηγήθηκαν της έναρξής της.
Το πρόγραμμα διαρκεί ολόκληρο το Μάρτιο και, ασφαλώς, δεν αφορά μόνο μαθητές. Είναι εντυπωσιακό το πόσο σπάνια εκθέματα μπορεί κανείς να θαυμάσει στο Μουσείο Σολωμού -μικροί θησαυροί ιστορίας, τέχνης και πολιτισμού.
Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων»
Τηλ.: 26950-48982
E-mail: [email protected]

Το φυλαχτό της Μαντώς Μαυρογένους
Η σπανιότατη έγχρωμη λιθογραφία, έργο του Δανού καλλιτέχνη και φιλέλληνα, Ανταμ Φρίντελ ανήκει σε ένα σύνολο 24 παρόμοιων έγχρωμων λιθογραφιών, μέσα από τα οποία προσπάθησε να απεικονίσει σημαντικές μορφές της Ελληνικής Επανάστασης. Στο έργο που παριστά τη Μαντώ Μαυρογένους εμφανίζεται το τρίπτυχο φυλακτό της το οποίο η Ηρωίδα φορούσε μέχρι και την ημέρα του θανάτου της. Η Μαντώ Μαυρογένους σχετιζόταν με την ιστορική ζακυνθινή Οικογένεια Λούντζη και η δωρεά της λιθογραφίας αλλά και του ιστορικού φυλακτού στο Μουσείο Σολωμού έγινε από τη Μαρία-Ζαχαρούλα Λούντζη, στη μνήμη της μητέρας της.


Πίνακας των εν Ζακύνθω μελών της Φιλικής Εταιρείας
Πρόκειται για ένα κατάλογο με τα ονόματα των Ζακυνθινών μελών της Φιλικής Εταιρείας, από το 1819 μέχρι και το 1821. Το 6ο από το τέλος της δεύτερης στήλης μέλος που μπορεί να εντοπίσει κανείς στον Πίνακα αυτό είναι του Διονυσίου Σολωμού. Το έργο έχει τη μορφή του Πίνακα Πρόθεσης που τοποθετείται σε Ορθόδοξους ναούς και αναγράφονται εγχάρακτα επάνω του τα ονόματα των μελών, σε τρεις στήλες. Το έκθεμα αυτό είναι ένα ακόμη στοιχείο που αποδεικνύει το γεγονός ότι ο Εθνικός Ποιητής ήταν από τους πρώτους Φιλικούς.

Ορκωμοσία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη ως Φιλικού
Ο ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης ορκίστηκε Φιλικός στη Ζάκυνθο, στο ναό του Αγίου Γεωργίου των Φιλικών, στο Ψήλωμα. Ο ορκωμοσία του έγινε από τον ηπειρώτη ιερωμένο, Άνθιμο Αργυρόπουλο ο οποίος όρκισε ένα πλήθος Ζακυνθινών στα ιδανικά της Εταιρείας. Ο πίνακας φιλοτεχνήθηκε από το ζωγράφο Χρήστο Ρουσσέα και παριστά τον Κολοκοτρώνη, να γονατίζει μπροστά στον ιερέα, φορώντας τη φουστανέλα του και ακουμπώντας το χέρι του στο Ευαγγέλιο, ορκιζόμενος να υπηρετεί τα Ιερά και τα Οσια της Ελληνικής Επανάστασης.

Τα μελανοδοχεία του Εθνικού Ποιητή
Το Μουσείο Σολωμού διαθέτει μια σπάνια συλλογή από προσωπικά αντικείμενα του Ποιητή. Σε αυτά ανήκει και η συλλογή των μελανοδοχείων που χρησιμοποιούσε. Ο Διονύσιος Σολωμός πολέμησε με την πένα του και έδωσε πνοή στον Αγώνα. Η μάχη που έδωσε έγινε μέσα από τις λέξεις των ποιημάτων του. Το έκθεμα αυτό συνδυάζεται σε όλες τις παρουσιάσεις του Μουσείου Σολωμού με το χειρόγραφο του Ποιητή, τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους». Σπάνια εκθέματα, που δεν θα μπορούσαν να λείπουν από τις προθήκες του Μουσείου και που ακόμη και τώρα συγκινούν βαθιά κάθε επισκέπτη, κάθε ηλικίας και κάθε εθνικότητας.

1η Εκδοση του Υμνου εις την Ελευθερία”
Σπανιότατο ιστορικό κειμήλιο, ένα από τα εκθέματα που λαμπρύνουν τη συλλογή του Μουσείου Σολωμού. Το πρώτο αντίτυπο του Υμνου εις την Ελευθερία εκδόθηκε στο Μεσολόγγι, το 1823 και περιλαμβάνει ασφαλώς και τις 158 στροφές του Υμνου. Το 1856 ο βασιλιάς της Ελλάδας Γεώργιος ο Α΄ έλαβε την απόφαση οι δυο πρώτες στροφές του Ποιήματος να αποτελέσουν τον Εθνικό Υμνο της Ελλάδας. Ωστόσο, κάθε στροφή ολόκληρου του Υμνου διαπνέεται από το ιδανικό της Ελευθερίας, την οποία ο Διονύσιος Σολωμός επικαλείται ως πνεύμα που κατοικεί στην Ελλάδα από τα πανάρχαια χρόνια. Αναφέρονται οι μάχες για την Ελευθερία που έκαναν οι Ελληνες ανά τους αιώνες, στέκεται όμως στις μεγάλες μάχες που έδωσαν την εποχή που έζησε ο Σολωμός, όπως τη μάχη της Τριπολιτσάς. Μάχες που τελικά έγιναν για να ανακτηθεί το υπέρτατο αγαθό, μετά από τέσσερις αιώνες σκλαβιάς και υποταγής.

Το Δίπλωμα του Φιλικού και η πρόσοψη του Αγίου Γεωργίου των Φιλικών
Στο μικρό ναό του Αγίου Γεωργίου του Λατίνου, στο Ψήλωμα, γίνονταν οι ορκωμοσίες των νέων μελών της Φιλικής Εταιρείας –γι’ αυτό μετονομάστηκε ανεπίσημα σε Αϊ-Γιώργης των Φιλικών. Κάθε μέλος λάμβανε ένα Δίπλωμα με το οποίο πιστοποιούταν η συμμετοχή του στην Εταιρεία. Μέσα από τον όρκο πίστης που έδιναν τα μέλη μυούνταν στα ιδανικά της Εταιρείας και πλέον επικοινωνούσαν μεταξύ τους με μυστικούς κώδικες, όπως ψευδώνυμα, συνθηματικές λέξεις και φράσεις και κωδικοποιημένες ονομασίες ενεργειών και τοποθεσιών. Γίνονταν κοινωνοί των επαναστατικών ιδεών και είχαν ως στόχο να μυήσουν ολοένα και περισσότερα μέλη, για την επίτευξη του ύψιστου στόχου που ήταν η οργάνωση της Επανάστασης. Μαζί με το έκθεμα τούτο παρουσιάζεται και μια απεικόνιση της πρόσοψης του ναού του Αγίου Γεωργίου, πριν από τους αλλεπάλληλους ισχυρούς σεισμούς που τον ισοπέδωσαν.

Τα πορτρέτα των 3 πρωταγωνιστών της Επιτροπής Ζακύνθου της Φιλικής Εταιρείας
Πρόκειται για τους Διονύσιο Ρώμα, Κωνσταντίνο Δραγώνα και Παναγιώτη Στεφάνου. Τα τρία αυτά σημαίνοντα πρόσωπα συγκρότησαν την Επιτροπή Ζακύνθου (διακρίνονται στην κορυφή της κατάστασης των ονομάτων στον Πίνακα Μελών της εν Ζακύνθω Φιλικής Εταιρείας). Οι μυητές αυτοί επικοινωνούσαν με μέλη της Φιλικής Εταιρείας τα οποία είχαν μυήσει οι ίδιοι καθώς μόνον έτσι γινόταν η επικοινωνία, ώστε να διασφαλιστεί η μυστικότητα της λειτουργίας και των ενεργειών της. Ετσι άλλωστε κατάφερε να παραμείνει αλώβητη και να συνεχίσει το έργο της στα χρόνια που προηγηθήκαν της Ελληνικής Επανάστασης αλλά και σε αυτά της διάρκειάς της.

Αγιος Γεώργιος των Φιλικών
Στο Ψήλωμα, λίγα μέτρα από τον κεντρικό δρόμο που ανηφορίζει από την πόλη της Ζακύνθου προς τη Μπόχαλη, δίπλα ακριβώς από το Εβραϊκό Κοιμητήριο, βρίσκεται ο μικρός, ιστορικός Ναός του Αγίου Γεωργίου του Λατίνου ή των Φιλικών. Εδώ, γινόταν η ορκωμοσία των μελών που μυούνταν στα ιδανικά της Εταιρείας με αιχμή την οργάνωση και υλοποίηση της Ελληνικής Επανάστασης. Ο Ναός ανήκει πλέον στην Ιστορική Εδρα του Δήμου Ζακυνθίων, στη Μπόχαλη. Χτίστηκε από το Γεώργιο Λατίνο, το 17ο αιώνα και αποτελεί ένα από τα ιστορικότερα σημεία όλης της Ελλάδας, καθώς εδώ, εκτός από την ορκωμοσία αναρίθμητων μελών, ορκίστηκε και ο ίδιος ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Η προτομή του βρίσκεται άλλωστε στον προαύλιο χώρο του Ναού. Οι απανωτοί ισχυρότατοι σεισμοί που πλήττουν τη Ζάκυνθο δεν άφησαν αλώβητο το ναό. Κατέρρευσε πρώτη φορά στο μεγάλο σεισμό του 1893, ξαναχτίστηκε αλλά γκρεμίστηκε και πάλι στους σεισμούς του Αυγούστου του 1953 και βέβαια ανοικοδομήθηκε εκ νέου. Οι Φιλικοί ορκίζονταν από τον ηπειρώτη ιερωμένο Ανθιμο Αργυρόπουλο μπροστά στο «Τρίμορφο», την εικόνα του Χριστού που τότε βρισκόταν σε κελί χτισμένο μερικά μέτρα πιο μακριά και που επίσης κατέρρευσε το 1953 κι δεν ανοικοδομήθη εκ νέου. Σήμερα το εικόνισμα φυλάσσεται και εκτίθεται στο Μεταβυζαντινό Μουσείο της πόλης.

Λόφος του Στράνη
Ανηφορίζοντας το Ψήλωμα προς τη Μπόχαλη, σε ένα λόφο με σπάνια θέα στον κάμπο της Ζακύνθου ο Διονύσιος Σολωμός εμπνεύστηκε και έγραψε τον «Υμνο εις την Ελευθερία» και το αριστούργημά του, τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους». Είναι ο Λόφος του Στράνη, σημείο ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας που συγκινεί όποιον τον επισκέπτεται, ακριβώς λόγω της διττής αυτής συναρπαστικής ιδιότητας: η σπάνια ομορφιά και γαλήνη του ζακυνθινού τοπίου συνδυάζεται με τη συγκίνηση της αίσθησης ότι εδώ, ο Ποιητής μέσα στην απόλυτη σιγαλιά, ακούγοντας τους κανονιοβολισμούς από το μακρινό Μεσολόγγι που πολιορκούταν, εμπνεύστηκε τα δύο σπουδαία έργα του. Κάποτε, στην κορυφή του Λόφου, στο σημείο που τώρα βρίσκεται μια μικρή, περιποιημένη πλατεία με πρασινάδα και παρτέρια, υψωνόταν ένα ψηλό, φουντωτό πουρνάρι, κάτω από τη σκιά του οποίου καθόταν ο Διονύσιος Σολωμός και έγραφε. Τώρα, στη θέση του υψώνεται το μνημείο που είναι αφιερωμένο στον Εθνικό Ποιητή και στη βάση του μπορεί κανείς να διαβάσει στίχους από τα εμβληματικά του ποιήματα. Το αρχοντικό της οικογένειάς του βρισκότν λίγα μέτρα πιο μακριά, όμως ο ίδιος προτιμούσε να γράφει στο ύπαιθρο, κάτω από τον γαλανό ουρανό και αντικρίζοντας το θαυμαστό θέαμα του νησιού που ξεδιπλωνόταν στα πόδια του. Στη μνημειακή στήλη, σχεδιασμένη από το Χρήστο Ρουσσέα, απεικονίζεται μπρούτζινο γλυπτό που παριστά την Ελευθερία που κρατά σπαθί στο δεξί της χέρι και κινείται μαχητικά μπροστά, με το φόρεμά της να ανεμίζει.
Οσο για το γέρικο πουρνάρι του Ποιητή, το μεγαλύτερο μέρος του κορμού του εκτίθεται στην είσοδο του Μουσείου Σολωμού, ένα άλλο κομμάτι του βρίσκεται στη Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη του νησιού και ένα τρίτο, μικρότερο, στο Πολεμικό Μουσείο στην Αθήνα.