ΚΑΛΗ ΦΩΤΙΣΗ | Τα μοναδικά έθιμα των Θεοφανείων στη Ζάκυνθο | Δείτε σε τι διαφέρουν…

“Σήμερα τα Φώτα και οι Φωτισμοί και χαρά μεγάλη και οι Αγιασμοί”, έτσι θριαμβευτικά και ελπιδοφόρα, τα Θεοφάνεια ή Φώτα κλείνουν το Δωδεκαήμερο, που άνοιξε την παραμονή των Χριστουγέννων και γιορτάστηκε πανηγυρικά μέσα από διάφορα ήθη και έθιμα. Στο νησί της Ζακύνθου παραμονή των Φώτων, στις 8 το βράδυ και με το τέλος του όρθρου, ο οποίος τελείται το απόγευμα, με ειδική πομπή, στην οποία προηγείται η μπάντα, ο κλήρος, οι αρχές και ο λαός του νησιού μεταφέρουν τον Επίσκοπό τους από τον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων στο Μητροπολιτικό Μέγαρο.

Τα “φώτα” και Ευχές
Εκεί πολυμελής χορωδία του λέει τα “Φώτα” (κάλαντα) και αυτός από το μπαλκόνι απευθύνει στον κόσμο εορταστικό χαιρετισμό. Είναι η πρώτη για τη χρονιά και σε ανοιχτό χώρο –όχι από άμβωνος- επίκαιρη Ομιλία του προς τους πιστούς. Μετά όλοι ανεβαίνουν να του ευχηθούν και εκείνος τους κερνά γλυκίσματα. Αυτό είδε, πιθανόν κάποιος ξένος περιηγητής και έγραψε πως οι Ζακυνθινοί λιτανεύουν όλους τους Αγίους τους και όταν αυτοί τελειώσουν, λιτανεύουν και τον δεσπότη τους! Ακριβώς τα μεσάνυχτα, σύμφωνα με μια παλιά Ζακυνθινή παράδοση, ανοίγουν οι ουρανοί. Όποιος προλάβει και κάνει μιά ευχή, γίνεται.

Στην Προκυμαία
Ο Σταυρός στη Ζάκυνθο, κατά την τελετή του αγιασμού των υδάτων, την ημέρα των Φώτων, δεν πετιέται στην θάλασσα, όπως αλλού, αλλά «βαπτίζεται» από τον τοπικό Επίσκοπο, τοποθετημένος επάνω σε ένα μακρύ κοντάρι. Πιστοί οι Τζαντιώτες στα έθιμά τους και τις πολλαπλές ιδιαιτερότητες του νησιού τους, δεν δέχονται εύκολα αλλαγές. Έτσι όταν κάποια φορά ο πρώτος μη Επτανήσιος δεσπότης, ο Χρυσόστομος Δημητρίου, θέλησε να αλλάξει το έθιμο και μη ακούγοντας (σαν δεσπότης) κανέναν πέταξε το Σταυρό στη θάλασσα με κορδελάκι, όλοι οι Ζακυνθινοί του φώναζαν κοροϊδευτικά: «Τσιμπάει, δεσπότη; Τσιμπάει;». Μια και η εικόνα τους θύμιζε ψάρεμα. Από τότε το έθιμο επανήλθε και η ιδιαιτερότητα συνεχίζεται.
Πολλοί τα βουτούν και στην θάλασσα, μετά την Βάπτιση. Επίσης εκεί βουτούν και ένα μαντήλι, δεμένο σε κλωστή, με το οποίο πλένουν τα μάτια τους, για να μην πάθουν κάποια ασθένεια.

Στα σπίτια
Παραμονή των Φώτων και από πολύ ενωρίς το πρωί ο Εφημέριος της ενορίας με την αγιαστούρα στο χέρι που έχει κατασκευαστεί με μοναδική τέχνη και μαεστρία στολισμένη με άνθη και φυτά περνά από όλα τα σπίτια και αγιάζει

Οι στολισμοί
Παλιά συνήθεια της Ζακύνθου για την γιορτή του Φωτώνε, είναι να στολίζονται οι εικόνες στο εικονοστάσι του σπιτιού με νερατζόφυλλα. Στην κεντρική εικόνα βάζουν και ένα νεράντζι, το οποίο μένει εκεί μέχρι το πρωί της Καθαρής Δευτέρας. Τότε το βγάζουν και πίνουν τον χυμό του, για τον πονόλαιμο. Με νεραντζόφυλλα και νεράντζια στολίζονται και οι εκκλησίες. Στην γιορτή των Φώτων, οι Ζακυνθινοί, που πηγαίνουν στην εκκλησία για τον μεγάλο αγιασμό, παίρνουν κοντά τους μια «τσούφα» (δεσμη) πορτοκάλια, τα οποία βουτούν στο αγιασμένο νερό, για να ευλογηθούν. Επιστρέφοντας παίρνουν και αγιασμό που φυλάνε ευλαβικά όλη τη χρονιά στο εικονοστάσι!