Η Ελληνική Επανάσταση και η Ζάκυνθος


Διονύσιος Τσόκος, «Ο όρκος των Φιλικών»,1849

Οι Ζακυνθινοί αγκάλιασαν, από την πρώτη στιγμή, τις ιδέες της Φιλικής Εταιρείας και αγωνίστηκαν στο πλευρό των μαχόμενων Ελλήνων για την Εθνική Ανεξαρτησία.
Ιδιαίτερο ρόλο στη στάση τους αυτή διαδραμάτισε ο ενστερνισμός των ιδεών για ελευθερία και δημοκρατία, καθώς και η παρουσία στο νησί σημαντικών αγωνιστών του αγωνιζόμενου έθνους μας, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Νικηταράς, οι Πετιμεζάδες, ο Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας, οι Πλαπούτες, ο Γρίβας, που ανοίγουν το δρόμο για τον πρώτο πυρήνα της Φιλικής Εταιρείας στο νησί μας, στην οποία συμμετέχουν, βοηθώντας δυναμικά τους Έλληνες, οι Διονύσιος Ρώμας, Αναστάσιος Φλαμπουριάρης, οι οποίοι καταδιώκονται από τους Άγγλους και καταφεύγουν στη Βενετία, καθώς και οι Φραγκίσκος Καρβελάς, Νικόλαος Κολυβάς, Αντώνιος Μαρτελάος, Διονύσιος Σολωμός, Κωνσταντίνος Δραγώνας, Ιωάννης και Παναγιώτης Στεφάνου, τον οποίο τίμησε η Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας για τις υπηρεσίες του στο Έθνος μας.
Οι Ζακυνθινοί, οι οποίοι ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας, μεριμνούν για την αποστολή πολεμοφοδίων, τροφίμων και χρημάτων στην Πελοπόννησο, ενώ αναλαμβάνουν τη φροντίδα των προσφύγων από την Πελοπόννησο και συγκεντρώνουν χρήματα για την ίδρυση νοσοκομείου στο Ναύπλιο.
Όπως είναι γνωστό, η μύηση ενός ολόκληρου πλήθους από ξένους και ντόπιους (κατοπινούς αγωνιστές της Εθνεγερσίας) στη Φιλική Εταιρεία, που άρχισε στη Ζάκυνθο από την 1η Δεκεμβρίου1818, με πρώτη του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη από τον Παναγιώτη Παπαγεωργίου ή Αναγνωσταρά, και συνεχίστηκε αδιάλειπτα και θαυμαστά ως τη στιγμή της έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης, αποτελεί τη λαμπρότερη σελίδα της ιστορίας του νησιού.
Η μύηση αυτή, των ξένων και ντόπιων αγωνιστών, στη Φιλική Εταιρεία, γινόταν από τον ιερωμένο Άνθιμο Αργυρόπουλο, στο κελί της εκκλησίας του Άγιου Γεώργιου των Λατίνων (αργότερα Φιλικών) και συνοδεύεται χρονικά από την εκδήλωση μιας γενικότερης εξέγερσης του νησιού ενάντια στην «Αγγλική Προστασία». Οι αλυσιδωτές εξελίξεις, μέσα στη διετία 1819-1820, ανοίγουν αποφασιστικά το δρόμο στην εθνικο-επαναστατική δράση των ντόπιων.

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν
Ο Εθνικός Ποιητής της Ελλάδας γεννήθηκε στην πόλη της Ζακύνθου στις 8 Απριλίου 1798 και πέθανε στην Κέρκυρα στις 9 Φεβρουαρίου 1857. Κάτω από τα δέντρα αυτά, στο λόφο του Στράνη, πάνω από τη θάλασσα του Ιονίου, με φόντο τα βουνά της Κεφαλονιάς, πάνω από την κοιλάδα των χρωμάτων του κάμπου του νησιού, μέσα στις ευωδιές της υπαίθρου και τους ήχους από τα κανόνια του Μεσολογγίου, ο Διονύσιος Σολωμός εμπνεύστηκε και έγραψε τον Ύμνον εις την Ελευθερίαν το Μάιο του 1823.

Η Παναγία Πικριδιώτισσα και ο Γέρος του Μοριά
Ο Γεώργιος Τερτσέτης, στον οποίο υπαγόρευσε τα απομνημονεύματά του ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, μαρτυρά ότι ο Γέρος του Μοριά συνήθιζε να ανεβαίνει στην εκκλησία της Πικριδιώτισσας, για να αντικρίζει τα βουνά της Πελοποννήσου, καθώς και ότι εδώ έλαβε την απόφαση να φύγει από τη Ζάκυνθο και να αγωνιστεί για την ελευθερία των Ελλήνων.

Ο Πύργος του Δομενεγίνη και η βοήθεια στους αγωνιζόμενους
Εδώ συνεδρίαζαν κρυφά ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και οι οπλαρχηγοί από τη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο, καθώς και Ζακυνθινοί αγωνιστές.
Από εδώ έφυγε ένα βράδυ για την Πελοπόννησο, ο Γέρος του Μοριά, προκειμένου να ξεκινήσει τον αγώνα για την ελευθερία των Ελλήνων.
Εδώ γίνονταν τα πολεμικά σχέδια για την ανεξαρτησία και από εδώ έφευγαν εφόδια για τους αγωνιζόμενους Έλληνες.
Οι Ζακυνθινοί ονόμαζαν τον πύργο του Δομενεγίνη «Διαολόσπιτο», γιατί οι Φιλικοί, προκειμένου να προστατευτούν από τις διώξεις των Άγγλων και τυχόν προδοσία των κινήσεών τους, σκέφτηκαν να εκμεταλλευτούν τις δεισιδαιμονίες των ζακυνθινών και έβαζαν δικούς τους ανθρώπους να πετούν πέτρες, κρυμμένοι τη νύχτα, σε τυχόν περαστικούς, ώστε να πιστέψουν ότι πρόκειται για στοιχειωμένη περιοχή και να μην πλησιάζουν και έτσι να μην δημιουργούν προβλήματα στο έργο τους.