Χρ. Μερκούρη: “SOS για Μουσείο, Κάστρο και Εφορεία”

Η Ζάκυνθος ονομάστηκε «Άνθος της Ανατολής» για το φυσικός της κάλλος αλλά και για την πλούσια και πολύτιμη προσφορά της στη διαμόρφωση των νεοελληνικών Γραμμάτων και Τεχνών. Για το λόγο αυτό, η Πολιτεία έχει χρέος να συνδράμει την Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ζακύνθου κ. Χριστίνα Μερκούρη στις προσπάθειες που καταβάλλει για τη διάσωση του Κάστρου και του Μουσείου και της Εφορείας.
Η κ. Μερκούρη, άνθρωπος δραστήριος, με γνώσεις, μεράκι και απέραντη αγάπη για τη Ζάκυνθο και την ιστορία της, παρέλαβε ουσιαστικά μια διαλυμένη Υπηρεσία, με τεράστια προβλήματα στελέχωσης και χρηματοδότησης (η νέα Εφορεία ιδρύθηκε στις 28 Αυγούστου 2014 και η κ. Μερκούρη ορίστηκε Προϊσταμένη στις 31 Οκτωβρίου 2014). Για το λόγο αυτό, επισκέφθηκε το Υπουργείο Πολιτισμού, προσπαθώντας, σε αυτή την εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία, να περισώσει ό,τι μπορεί να διασωθεί. Αρωγοί στην προσπάθειά της στέκονται ο Δήμαρχος Παύλος Κολοκοτσάς, ο Αντιπεριφερειάρχης Λευτέρης Νιοτόπουλος και ο Βουλευτής Σταύρος Κοντονής, ο οποίος έχει θέσει ήδη τα προβλήματα της Εφορείας στους αρμοδίους του Υπουργείου.
Στη μίνι συνέντευξη που ακολουθεί, η κ. Μερκούρη μιλά στην εφημερίδα μας για τις επείγουσες ανάγκες σε προσωπικό της Εφορείας, για τις άμεσες παρεμβάσεις στο Κάστρο και το Μουσείο, καθώς και για την αποκατάσταση του Πύργου του Δομενεγίνη και του ναού του Αγίου Νικολάου του Μεγαλομάτη.

ΕΡ.: Ποιες οι επείγουσες ανάγκες σε προσωπικό της ΕΦΑ Ζακύνθου;
ΑΠ.:
Η ΕΦΑ Ζακύνθου, πριν την εφαρμογή του Π.Δ. 104/2014, ως πρώην 20ή ΕΒΑ, με έδρα τη Ζάκυνθο, είχε στην αρμοδιότητά της τις βυζαντινές αρχαιότητες δύο νησιωτικών νομών, Ζακύνθου και Κεφαλληνίας και Ιθάκης, ενώ τις ίδιες περιοχές ήλεγχε, ως προς τις προϊστορικές και κλασικές αρχαιότητες, η ΛΕ΄ ΕΠΚΑ, με έδρα το Αργοστόλι. Παρά το γεγονός ότι μετά την έναρξη ισχύος του νέου οργανογράμματος, η χωρική αρμοδιότητα της Εφορείας μας περιορίστηκε, καθώς πλέον περιλαμβάνει μόνο το νησί της Ζακύνθου, το αντικείμενό της διευρύνθηκε με την προσθήκη του Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, το οποίο δεν έχει ενεργοποιηθεί, λόγω της έλλειψης τμηματάρχη και αρχαιολόγου με τη συγκεκριμένη εξειδίκευση.
Το οξύτατο πρόβλημα έλλειψης προσωπικού δεν επιτρέπει την εύρυθμη λειτουργία, τόσο του γραφείου της Εφορείας, όσο και των αρχαιολογικών χώρων αρμοδιότητάς της. Στο γραφείο της Εφορείας υπηρετούν, μόλις τρεις μόνιμοι υπάλληλοι και συγκεκριμένα μια υπάλληλος του κλάδου ΠΕ Αρχαιολόγων με ειδικότητα Βυζαντινών – Μεταβυζαντινών, – η οποία θα απουσιάζει από το Μάιο με άδεια κύησης και ανατροφής τέκνου, με αποτέλεσμα από τον Μάιο να μην υπηρετεί, πλέον, κανείς αρχαιολόγος στην Εφορεία -και δύο υπάλληλοι του κλάδου ΠΕ Διοικητικού, οι οποίοι δεν είναι δυνατό να ανταποκριθούν στον καθημερινό εργασιακό φόρτο.
Την τελευταία εξαετία οι διαδοχικές συνταξιοδοτήσεις αποψίλωσαν την Υπηρεσία και από τις ειδικότητες των φυλάκων και των συντηρητών αρχαιοτήτων.
Το εργαστήριο συντήρησης της Εφορείας έχει πάψει να λειτουργεί από το 2012, καθώς δεν υπηρετεί, πλέον, προσωπικό της συγκεκριμένης ειδικότητας.
Ακόμη, το Μουσείο Ζακύνθου, το οποίο στεγάζει ένα από τα σημαντικότερα σύνολα μεταβυζαντινής ζωγραφικής στην Ελλάδα, κατά την τελευταία τριετία παραμένει κλειστό, κατά μέσο όρο οκτώ μήνες, ανά έτος, ή υπολειτουργεί με εποχιακούς φύλακες, λόγω έλλειψης μόνιμου φυλακτικού προσωπικού.
Τέλος, ο αρχαιολογικός χώρος του Κάστρου Ζακύνθου λειτουργεί στοιχειωδώς με ένα φύλακα ημέρας και ευκαιριακά με τη συνδρομή μελών της Ομάδας Εθελοντών Ζακύνθου.

ΕΡ.: Ποια έργα πρέπει να γίνουν επειγόντως για τη στερέωση της ενετικής οχύρωσης του Κάστρου;
ΑΠ.:
Δεδομένης της επαναλαμβανόμενης σεισμικής δραστηριότητας, των έντονων καιρικών φαινομένων και της διαπιστωμένης αστάθειας των πρανών του λόφου, όπου βρίσκεται το Κάστρο Ζακύνθου, πολλά σημεία της περιμέτρου του οχυρωματικού περιβόλου έχουν καταστεί ετοιμόρροπα.
Η περιοχή αυτή των πρανών του λόφου έχει αποδυναμωθεί την τελευταία εικοσαετία από αυθαίρετες επεμβάσεις (εκσκαφές ιδιωτών, διάνοιξη οδού). Το πλέον ευάλωτο από αυτά βρίσκεται στη ΒΑ πλευρά της οχύρωσης και αφορά στη θεμελίωση του προμαχώνα Minotto. Επισημαίνεται ότι η στερέωση του περιβόλου του κάστρου και κυρίως του προμαχώνα Minotto, πέρα από την διάσωση ενός χαρακτηριστικού γνωρίσματος του σπουδαιότερου αρχαιολογικού χώρου του νησιού, άπτεται και της προστασίας της περιουσίας και της ζωής των περιοίκων, καθώς στην περίπτωση κατάρρευσης των τειχών, είναι πιθανό αυτά να καταλήξουν στις κατοικίες στους πρόποδες του λόφου του Κάστρου.

ΕΡ.: Ποια τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το Μουσείο;
ΑΠ.:
Το κτήριο οικοδομήθηκε τη διετία 1958 -1960 κι έκτοτε έχει δεχτεί μικρής έκτασης επισκευές. Η έλλειψη κλιματισμού, η αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων σιδερένιων κουφωμάτων και η στεγανοποίηση του δώματος αποτελούν τα σημαντικότερη προβλήματά του.
Η αποκατάσταση του τελευταίου είναι εξαιρετικά επείγουσα, καθώς η εισροή ομβρίων στο μεγάλο αποθηκευτικό χώρο που βρίσκεται στον όροφο του Μουσείου, όπου και φυλάσσονται μέλη ξυλόγλυπτων τέμπλων και φορητές εικόνες, παρατηρείται κάθε φορά που σημειώνεται ισχυρή βροχόπτωση. Η επιβεβλημένη κτηριακή αναβάθμιση του Μουσείου θα δημιουργούσε τις απαραίτητες συνθήκες για την εκπόνηση μουσειολογικής μελέτης και την υλοποίηση επανέκθεσης, σύμφωνα με τις σύγχρονες μουσειολογικές αντιλήψεις.
Επειδή η επίλυση των παραπάνω ζητημάτων είναι δαπανηρή, θεωρούμε ότι στη δύσκολη οικονομική συγκυρία που βρίσκεται σήμερα η χώρα, η ένταξη των προαναφερθέντων έργων στην επόμενη προγραμματική σύμβαση 2014-2020 με την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων θα αποτελούσε την πλέον ρεαλιστική λύση.

ΕΡ.: Σε ποιο στάδιο βρίσκονται οι εργασίες στο ναό του Αγίου Νικολάου του Μεγαλομάτη;
ΑΠ.:
Το έργο «Στερέωση, αποκατάσταση, ανάδειξη βυζαντινού ναού Αγίου Νικολάου Μεγαλομάτη στο Σκοπό Ζακύνθου», ενταγμένο στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Δυτικής Ελλάδας-Πελοποννήσου-Ιονίων Νήσων 2007-2013», προϋπολογισμού 710.000 ευρώ, αφορά στη στερέωση και ανάδειξη ενός από τα ελάχιστα μεσοβυζαντινά μνημεία που σώζονται στο νησί της Ζακύνθου.
Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου Μεγαλομάτη βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του Σκοπού και οι προβλεπόμενες εργασίες αφορούν κυρίως εργασίες ενίσχυσης, αντιστήριξης, ανάκτησης τοιχοποιιών, συντήρησης σπαραγμάτων τοιχογραφιών και ψηφιδωτού δαπέδου. Πρόκειται για ένα απαιτητικό και σύνθετο εγχείρημα, λόγω των πολλαπλών στατικών προβλημάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν, αλλά και της δεδομένης προβληματικής πρόσβασης στο χώρο, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο. Λόγω της κακής κατάστασης διατήρησης της τοιχοποιίας του μνημείου, υπήρξε εξαιρετικά επείγουσα η προσωρινή αντιστήριξή της με ξυλεία, μέχρις ότου ολοκληρωθεί η διερεύνηση των θεμελίων και του περιβάλλοντος χώρου του ναού. Κατά την έναρξη των εργασιών, το οικοδομικό υλικό, που προερχόταν από το ναό και βρισκόταν διάσπαρτο στο χώρο, περισυλλέχθηκε με προσοχή. Τα λίθινα λαξευτά αρχιτεκτονικά μέλη, που αποτελούσαν τα τοξωτά ανώφλια των ανοιγμάτων του ναού, αριθμήθηκαν ώστε να είναι εφικτή η τοποθέτηση στην αρχική τους θέση, κατά τη διάρκεια των εργασιών στερέωσης της τοιχοποιίας. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε αφαίρεση των επιχώσεων που είχαν καλύψει τη χαμηλότερη στάθμη του ναού. Η ανασκαφική έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι στιγμής περιμετρικά του ναού και που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, έχει αποδώσει πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία και τις διάφορες οικοδομικές φάσεις του μνημείου.

ΕΡ.: Ποιες εργασίες πραγματοποιούνται στον πύργο Δομενεγίνη;
ΑΠ.:
Ο πύργος Δομενεγίνη, η άλλοτε εξοχική κατοικία της ομώνυμης αρχοντικής οικογένειας που βρίσκεται στην παραλία του Αργασίου, αποτελεί ένα μοναδικό δείγμα κοσμικής αρχιτεκτονικής από την Ενετοκρατία. Το κτήριο είχε δεχτεί ορισμένες στερεωτικές επεμβάσεις κατά τη δεκαετία του 1990, οι οποίες, ωστόσο, δεν είχαν ολοκληρωθεί. Στο πλαίσιο του έργου «Στερέωση, ανάδειξη, λειτουργική αποκατάσταση Πύργου Δομενεγίνη Ζακύνθου», ενταγμένου στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Δυτικής Ελλάδας –Πελοποννήσου -Ιονίων Νήσων 2007-2013», με προϋπολογισμό 380.000 ευρώ, προγραμματίζονται εργασίες καθαρισμού και αρμολογήματος λιθοδομής, κατασκευή πατώματος ισογείου και ορόφου, κατασκευή ξύλινης κλίμακας και οροφής, διαμόρφωση περιβάλλοντα χώρου γύρω από την ενετική κρήνη, ηλεκτροφωτισμός ανάδειξης.
Μέχρι στιγμής, έχουν πραγματοποιηθεί διερευνητικές εργασίες που αποκάλυψαν την αρχική στάθμη του εσωτερικού του κτηρίου και το παλαιό του δάπεδο. Επίσης, η διερεύνηση του περιβάλλοντος χώρου οδήγησε στην αποκάλυψη του συνόλου της ενετικής κρήνης, που βρίσκεται στα βορειοδυτικά του Πύργου. Ως προς την στερέωση του μνημείου, έχει ολοκληρωθεί η ενίσχυση της τοιχοποιίας, μετά τον καθαρισμό της με υδροβολή και την εφαρμογή ενεμάτωνομογενοποίησης. Η στέγη και το διακοσμητικό γείσο της επισκευάστηκαν και συντηρήθηκαν τα ξύλινα κουφώματα των παραθύρων.



Τελευταία άρθρα