Ζαμάν φου και χαρακίρι

Από τον Μπάμπη Πυλαρινό
Ο Άρης έμενε σε ένα κτίριο του 1748, στην rue Nicolas Flamel, στο Παρίσι, κάτι συνηθισμένο σ’ αυτή την πόλη που τα περισσότερα σπίτια είναι παλιά και οι άνθρωποι αρέσκονται να συμβιώνουν με το παρελθόν. Μόλις είχε ανεβεί τους έξι ορόφους, για να φτάσει στο διαμέρισμα που συγκατοικεί μαζί με άλλους τρεις ομότεχνούς του• καλοκαίρι γαρ και είχε ιδροκοπήσει, γιατί φυσικά τα σπίτια τού 18ου αιώνα δεν έχουν ανελκυστήρα.
Το διαμέρισμα μύριζε παλιό σπίτι με ξύλινα πατώματα. Η οσμή που βγάζει το παλιό ξύλο σε ένα υγρό περιβάλλον, μου είναι πολύ οικεία από τα δικά μας μετασεισμικά ξύλινα λυόμενα• μ’ άρεσε πολύ η ανάμνηση αυτής της οσμής.
Η σκάλα μέχρι τον έκτο, όλη ξύλινη και να τρίζει φυσικά, όταν ανεβαίνεις. Όλοι ξέρουν πότε φεύγεις, πότε έρχεσαι, με πόσους, με ποιους. Γιατί ο τρόπος που πατάει κανείς τα σκαλιά είναι, θα έλεγα, μοναδικός και αποκαλυπτικός και του χαρακτήρα του, μα και της διαθέσεως της στιγμής.
Τα ταβάνια διακοσμημένα και η επίπλωση βαριά.
Φιλοξενήθηκα, κάποια βράδια, σ’ αυτό το σπίτι. Θυμήθηκα και νοστάλγησα τα δικά μας παλιά Ζακυνθινά αρχοντικά. Κάπως έτσι θα έπρεπε να ήτανε, σκεφτόμουνα, ξαπλωμένος στο κρεβάτι το βράδυ, και κοιτώντας το ζωγραφισμένο και φθαρμένο ταβάνι, στο σκοτεινό δωμάτιο, την ώρα που ο Παρισινός αέρας φούσκωνε τις λεπτές λευκές κουρτίνες του παραθύρου.
Θα γελάσετε που έγραψα για νοσταλγία. Πώς γίνεται να νοσταλγήσεις κάτι που δεν έχεις ζήσει ποτέ; Μπορεί να είναι μόνο από τις φωτογραφίες, που έχω δει από τα παλιά Ζακυνθινά αρχοντικά. Ίσως, ακόμα να υπάρχει στα γονίδια η εμπειρία των προγόνων. Τράβηξα αρκετές φωτογραφίες, το πρωί, πριν φύγω από το σπίτι, για να κλέψω το κλίμα του που τόσο μου άρεσε.
Στο σπίτι αυτό, λοιπόν, έμενε τότε ο Άρης, βιολοντσελίστας της πάλαι ποτέ σπουδαίας Ορχήστρας των Χρωμάτων του Μάνου Χατζιδάκι. Μας είχε κάνει την τιμή να παίξει με την πιανίστα συμβία του, Ελισάβετ, πριν λίγα χρόνια, Μεγάλη Δευτέρα, στον Άγιο Νικόλαο του Μώλου.
Επίσης, στο ίδιο σπίτι, έμενε και σπούδαζε το ίδιο στρουμέντο, ο Γιαπωνέζος φίλος του, ο Χακίμο.
Ο Άρης είχε τα νεύρα του, σερνόταν από το πρωί σε διάφορες υπηρεσίες, δεν έβγαζε άκρη και ήταν έξω φρενών με την παγερή αδιαφορία των Γάλλων υπαλλήλων. Η απάντηση που εισέπραττε στο πρόβλημά του ήταν, είτε «c’est pas mon problem» («δικό σας πρόβλημα») ή το παγκοσμίως γνωστό «je m’en fous» (ζαμάν φού, «δεν με ενδιαφέρει»). Όταν γύρισε, τα είπαμε, τον παρηγόρησα, λέγοντάς του ότι «αυτό δεν υπήρχε περίπτωση να σου συμβεί στην Ελλάδα, κάποιος υπάλληλος θα σε λυπόταν και θα σε βοηθούσε», πράγμα που τον έκανε να σκάσει απ’ το κακό του ακόμα πιο πολύ.
Ο Χακίμο μιλούσε στο κινητό. Τα ’χε φτιάξει με μια Γαλλιδούλα, ο μπαγάσας, και της έπαιζε βιολοντσέλο, όταν δεν έκαναν έρωτα. Δεν είχαν μάθει να κάνουν κάτι άλλο μαζί: ή έπαιζε με το δοξάρι το στρουμέντο και η Γαλλιδούλα άκουγε ή το άφηνε και έπαιζε η άλλη ορχήστρα. Τώρα, βέβαια, τον έχει περιλάβει στο κινητό και του έλεγε ότι είναι γουρούνι, «tu est un cochon», ακουγόταν από το κινητό του σε όλο το διαμέρισμα. Κάποτε τελείωσε και το τηλεφώνημα και ήμαστε στο σαλόνι, ο ένας λιώμα που απεκλήθη «tu est un cochon», ο άλλος τα ίδια, γιατί ο υπάλληλος του είπε «je m’en fous» και εγώ, με ένα χαμόγελο του ηλιθίου, επειδή απλά ήμουνα εκεί, σ’ αυτή την πόλη, σ’ αυτό το σπίτι, μ’ αυτούς τους ανθρώπους.
Οι Γιαπωνέζοι δεν το ‘χουν στον πολιτισμό τους να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Εμείς, όμως, νομίζω ότι είμαστε οι καλύτεροι και, μάλιστα, οι Επτανήσιοι, πρώτοι από τους καλύτερους.

Οπότε, ο Λευκαδίτης μαέστρος ξεκίνησε να βρίζει οτιδήποτε γαλλικό για ό,τι του συνέβη στις πολιτισμένες υπηρεσίες του γαλλικού κράτους. Ο Χακίμο τον άκουγε με πολλή προσοχή και φαινόταν πολύ εντυπωσιασμένος από την τόσο αδιάφορη συμπεριφορά του υπαλλήλου. Όσο η ώρα περνούσε με την οργή του Έλληνος να ξεθυμαίνει, με κάποιο αδιόρατο τρόπο, η προσοχή απομακρυνόταν από τα έντονα συναισθήματα οργής και επικεντρωνόταν στην τόσο έντονη έκφραση έκπληξης του Χακίμο, χωρίς ακόμα ο άνθρωπος να εκφράσει κάτι έλλογα. Αυτό μας έκανε και τους δυο, με κάποιο τρόπο, να κρεμόμαστε από τις εκφράσεις απορίας και εντυπωσιασμού του.
Σε ένα άλλο κλίμα, λοιπόν, από αυτό που επικρατούσε, πριν λίγο, με τους έντονους τηλεφωνικούς διαλόγους υποβάθμισης του Ανατολίτη από την δυτικοθρεμμένη, μας διηγείται την εξής ιστορία ο Ιάπων.
Μια μεγάλη γιαπωνέζικη βιομηχανία, υλοποιώντας ένα πρόγραμμα «εξυγίανσης», όπως λέγεται, υπό της νέας αργκό, αποφασίζει να πραγματοποιήσει κάποιες απολύσεις, κυρίως του διοικητικού προσωπικού της. Απολύει λοιπόν και τη Μασίτο, μητέρα δυο παιδιών, διαζευγμένη. Η κοπέλα ζητάει να συναντηθεί με το διευθυντή του τμήματος που εργάζεται. Ο διευθυντής την δέχεται και η Μασίτο του ζητάει κάποια καλύτερη μεταχείριση ή κάποια παράταση χρόνου, μια και θα βρεθεί σε ένα μεγάλο αδιέξοδο με το μεγάλωμα των δυο παιδιών της. Ο διευθυντής της, χαλαρός και σίγουρος, δίνει την παροιμιώδη απάντηση «δεν είναι δικό μου πρόβλημα».
Τότε, ο Χακίμο σηκώνεται όρθιος, λες και ξεκίνησε να παίζεται ο εθνικός ύμνος της Ιαπωνίας και μας λέει: «Ξέρετε, για την γιαπωνέζικη ηθική, ο διευθυντής είναι υποχρεωμένος να κάνει χαρακίρι». Δηλαδή, όποιος έχει την αντίληψη ότι το αδιέξοδο ενός ανθρώπου είναι μόνο δικό του πρόβλημα, ζει με έναν, θα έλεγα, πολύ επικίνδυνο, τοξικό, όπως λέγεται, από την ίδια αργκό, και αδιέξοδο τρόπο, στον οποίον στηρίχτηκε, βέβαια, όλος ο δυτικός πολιτισμός ή ο καπιταλισμός, αν σας αρέσει καλύτερα• και ό,τι γευόμαστε, τα τελευταία χρόνια, δεν είναι μόνο ελληνικά αδιέξοδα, αλλά αδιέξοδα όλου του συστήματος αξιών του λεγόμενου δυτικού πολιτισμού.
Η άποψή μου για την αναγκαιότητα της παραίτησης από τη φιλοσοφία «τι με νοιάζει εμένα, δικό σου πρόβλημα» δεν στηρίζεται καθόλου σε μια ηθική, με την άποψη της τήρησης κανόνων ή ανθρωπιστική ή φιλάνθρωπη αντίληψη ή όπως θέλετε πείτε το, άλλα καθαρά σε πρακτικούς λόγους. Το να πιστεύεις ότι, όταν καίγεται το σπίτι του άλλου, δεν σε αφορά, είναι απλά βλακώδες, γιατί αργά ή γρήγορα θα αντιστραφούν οι ρόλοι• θα καίγεται το δικό σου σπίτι και αυτό δεν θα αφορά κανέναν ή, όπως λένε, «όπως έστρωσες θα κοιμηθείς».

Περισσότερες φωτογραφίες από το παλιό σπίτι στο Παρίσι μπορείτε να δείτε στο http://pilarinos.blogspot.gr/2012/11/an-old-house-in-paris.html