Ο Δημήτρης Λάγιος και το Μουσικό Ασκηταριό του

Σε αυτός το τεύχος των «Στιγμών» τιμάμε ένα αστέρι, το οποίο χάρισε το φως της αγάπης του στη Ζάκυνθό του και τον ήλιο του στην Ελλάδα και την Κύπρο. Ο αγαπημένος μας Δημήτρης Λάγιος έμεινε κοντά μας μόνο 39 χρόνια («έφυγε» στις 11 Απριλίου 1991), κι όμως προσέφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες στην «Γιακίνθη» του, όντας ευαίσθητος δημιουργός, τρυφερός οραματιστής και λάτρης της παράδοσης του τόπου του, συμβάλλοντας, καθοριστικά, στην καταγραφή και διάσωση των λαϊκών τραγουδιών και της μουσικής του.
Από το πλούσιο έργο και την ανυπέρβλητη προσφορά τού Δήμου μας (έτσι τον αποκαλούσαν οι δικοί του άνθρωποι) επιλέγουμε το Μουσικό Ασκηταριό και τις Γιορτές Λόγου και Τέχνης «Ζακύνθεια», που διοργάνωσε στη γενέτειρά του, δημιουργώντας, για πρώτη φορά φεστιβάλ, στα οποία συμμετείχαν όλοι οι παλιοί λαϊκοί τραγουδιστές και μουσικοί, αποτυπώνοντας, με το δικό του μοναδικό τρόπο, τα ίχνη του παρελθόντος στο παρόν.
Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι το Διοικητικό Συμβούλιο του Ασκηταριού αποτελείτο από τους: Δημήτρη Λάγιο Πρόεδρο, Γιάννη Γρυπάρη Αντιπρόεδρο, Νίκο Κεφαλληνό Γραμματέα, Νίκο Χιώνη Ταμία, και μέλη τους Μαρία Ρουσέα, Δημήτρη Σταμίρη και Νίκο Ζαχαρόπουλο, οι οποίοι περιέβαλαν τον Δημήτρη Λάγιο με άπειρο σεβασμό και αγάπη και στήριξαν, όπως όλοι οι συνεργάτες του, κάθε προσπάθειά του για την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Στο πρώτο μέρος του αφιερώματός μας, ο Δημήτρης Λάγιος μιλά για το Ασκηταριό του, καθώς και Πέγκυ Λάγιου, σύντροφος της ζωής του και μητέρα της κόρης του, Υακίνθης, την οποία και ευχαριστούμε πολύ για την πολύτιμη βοήθειά της.

Καρπός μιας Αγάπης με πόνους και λαβωματιές
γεναμένος από λίγα χορτάρια έλαβε τώρα πνοή
Γλυκό ειν’ το πρόσωπό μας και οι χορδές της φωνής
σαΐτες αγγέλων στα «Λαϊκά Τραγούδια τση Ζάκυνθος».
Δυο ήλιοι, δυο φεγγάρια οι χτύποι της καρδιάς
των εφήβων – εραστών- μοσκοβολάει το στόμα.
Ω πατέρα ουρανέ, σημαδεύεις πως ο ήλιος προβαίνει•
ας πάμε νέοι, ανθεί και λουλουδίζει ο ήχος.
Κι όρκο σας κάνω, τα πανιά αντέχουν κι είναι άσπρα,
το αγέρι φυσάει στον Αιγιαλό, η «Γιακίνθη» αρμενίζει!

Δημήτρης Λάγιος


Aσκηταριό της Ζάκυνθος*
Του Δημήτρη Λάγιου

Το Ασκηταριό της Ζάκυνθος γεννήθηκε τα Χριστούγεννα του 1981 από μια ιδέα μου, το ’θρεψε ένα άξιος πυρήνας συνεργατών και βαφτίστηκε (συγκροτήθηκε σε σώμα) το Μάρτη του ’82. Φέτος, μπαίνει στον τρίτο χρόνο ζωής.
Το δυναμικό του αποτελείται από:
–Την Εικαστική ομάδα που έχει αναλάβει η ζωγράφος Μαρία Ρουσέα.
–Τα δύο χορευτικά τμήματα «Ο Ζάκυνθος» που δημιούργησαν και διδάσκουν οι καθηγητές Πηγή και Νίκος Κεφαλληνός.
–Τη Θεατρική Ομάδα που φτιάχτηκε φέτος και λειτουργεί για πρώτη φορά. Την επιμέλεια έχει ο αγρότης Τάσης Μουζάκης.
–Τα Μουσικά συγκροτήματα: Ορχήστρα, Μικτή Χορωδία, Μαντολινάτα, Παιδική Χορωδία, Λαϊκούς Οργανοπαίχτες και Τραγουδιστάδες.
–Τη Λογοτεχνική Ομάδα που έχουν αναλάβει οι φιλόλογοι Διονύσης Σέρρας, ποιητής, και Σπύρος Καββαδίας, λαογράφος.
Έχει προγραμματίσει ώς τώρα:
– Τις «Γιορτές Τέχνης ’82, στις 8 – 9 – 10 Αυγούστου, με συμμετοχή 120 ερασιτεχνών, ντόπιων καλλιτεχνών και συλλόγων.
–Τον Απρίλη του ’83, έφτιαξε ένα δεκαήμερο με συναυλίες, διάλεξη, έκθεση ζωγραφικής, σε συνεργασία με το Δήμο Ζακύνθου.
–Στις 28 – 29 – 30 – 31 Ιουλίου, δημιούργησε τα «ΖΑΚΥΝΘΕΙΑ ’83», παντρεύοντας ερασιτέχνες με σπουδαγμένους Ζακυνθινούς καλλιτέχνες.
–Διοργανώσαμε οδοιπορικά, κάνοντας «σερενάδες» στα καντούνια μεσ’ στη νύχτα. Με τις παραδοσιακές άμαξες, μας καλησπέρισαν πολλά μπαλκόνια και η αυγή. Ένα φορτηγό αυτοκίνητο, φορτωμένο με πιάνο, μουσικούς, τραγουδιστές και λουλούδια, μας σεργιάνισε στη χώρα και τα χωριά. Δεκάδες κοπέλες και αγόρια με μυρτιές στα χέρια έγιναν μια κατανυκτική χορωδία. Άλλες μαγικές στιγμές ήταν μέσα στα γεμάτα φώτα και όργανα καΐκια με τις «βαρκαρόλες»…

Κι όταν το εσπέριον άστρον
ο ουρανός ανάπτη
και πλέωσι γέμοντα έρωτος
και φανών μουσικών
θαλάσσια ξύλα

–Τον Οκτώβρη του ’83, έδωσε συναυλία η Μαντολινάτα και η Χορωδία, στο Ορφανοτροφείο και στο Γηροκομείο Ζακύνθου.
–Την Πρωτομαγιά του’ 84, ξαναζωντάνεψαν τα πιο πάνω τμήματα του Ασκηταριού ένα παλιό έθιμο, ψάλλοντας στο Νοσοκομείο, σε άλλα ιδρύματα και σε πλατείες του νησιού, τα Ζακυνθινά Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα.
–Στις 13 -1 – 84, μαζί με τους Τραγουδιστάδες του Ασκηταριού, μπήκαμε στο Studio της Αγίας Παρασκευής του Γ΄ Προγράμματος για την ηχογράφηση του πρώτου μέρους ενός δίσκου (του μοναδικού ώς τώρα) με Παραδοσιακά Λαϊκά Ζακυνθινά τραγούδια «Αρέκιες».
–Στις 28 – 1 – 84, το ένα από τα χορευτικά τμήματα χόρεψε προς τιμή των Κυπρίων Φοιτητών – Αγωνιστών και έλαβε μέρος σε πορεία διαμαρτυρίας στο Λόφο του Στράνη.
–Στις 11 – 2 – 84, προσκαλεσμένος με τους Τραγουδιστάδες στη Σπάρτη, δώσαμε συναυλία.
–Οι Γιορτές και τα τμήματα του Ασκηταριού καλύφθηκαν τηλεοπτικά εφτά φορές και έως τώρα και δύο φορές από το Γ΄ Πρόγραμμα της Ραδιοφωνίας.
–Το ΥΠΠΕ βοήθησε υλικά και ηθικά το Ασκηταριό, χωρίς αυτή τη βοήθεια πολλά δε θα ‘χαν γίνει για το νησί μας, και αισθανόμαστε την ανάγκη να το ευχαριστήσουμε θερμά.
–Ένα μέρος των «ΖΑΚΥΝΘΕΙΩΝ ’84», που διοργανώνει το «ΑΣΚΗΤΑΡΙΟ ΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΣ», σε συνεργασία και με άλλους φορείς, είναι η αποψινή «ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΖΑΚΥΝΘΙΝΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ», η οποία περιλαμβάνει:
1.Παραδοσιακούς ζακυνθινούς χορούς.
2.Διαφάνειες έργων Αναγεννησιακών Ζακυνθινών Ζωγράφων.
3.«Ομιλία» Λαϊκό Θέατρο του ζακυνθινού συγγραφέα Διονυσίου Σταυράκη – Μποτζέζου.
4.Προσολωμικά και μετασολωμικά τραγούδια Ζακύνθου «Αρέκιες», καθώς και σημερινά Ζακυνθινά τραγούδια, σε ποίηση Διονυσίου Σολωμού, Ανδρέα Κάλβου και των νεότερων ντόπιων Μάχης Μουζάκη, Τάλμποτ Κεφαλλινού, Διονύση Σέρρα.
–Η πρώτη παράσταση είναι, στις 7 Ιουλίου ’84, στο Μέγαρο Πλακεντίας, στα πλαίσια των «ΚΡΥΣΤΑΛΛΕΙΩΝ ‘84», η δεύτερη, στις 9 Ιουλίου ’84, στο Αρχαίο Ωδείο της Πάτρας, στις γιορτές του Δήμου.
*Από το πρόγραμμα του Ασκηταριού της Ζάκυνθος, «Παραδοσιακή Ζακυνθινή Παράσταση», 3η περίοδος 1984 – 1985, αφιερωμένη στη μνήμη του ζωγράφου Κώστα Μπάρμπα.

Πέγκυ Λάγιου: «Πάντα με σεβασμό και αναστεναγμό…»!
Ο Δημήτρης Λάγιος γεννήθηκε και μεγάλωσε μέσα στους ήχους της παραδοσιακής μουσικής. Κυρίως της επτανησιακής. Την μελέτησε και την υπηρέτησε, παρόλο που ασχολήθηκε και με άλλα είδη μουσικής. Ως ένα βαθμό, οι κλασσικές σπουδές του τον βοήθησαν στην ανάλυση και την ερμηνεία της.
Στο ερευνητικό έργο και στη σημασία της συμβολής του στην καταγραφή της μουσικής παράδοσης έχουν αναφερθεί εξέχοντες μουσικολόγοι και ειδικοί ερευνητές, όπως ο Μάρκος Δραγούμης, ο Λάμπρος Λιάβας, ο Γιώργος Τσαγκάρης και ορισμένοι σοβαρά εντριφύσαντες, όπως ο ζακυνθινός Νίκος Λούντζης. Ενδιαφέρουσα είναι, επίσης, η εμμονή του στο αξίωμα ότι… «αγαπώντας την Παράδοση, αγαπούμε το μέλλον μας». Έτσι, λοιπόν, ακόμη και στις αιχμές της δικής του πρότυπης μουσικής δημιουργίας, επιστρέφει στη βαθειά πηγή της έμπνευσής του, στις ρίζες της επτανησιακής ταυτότητάς του.
Η προσφορά του ξεκινά με το «Μουσικό Ασκηταριό», ακολουθούν οι «Γιορτές Τέχνης και Λόγου», το «Κάλβειο Κέντρο Μουσικών Μελετών», οι «Τραγουδιστάδες της Ζάκυθος». Ο χρόνος και η προσπάθεια γενναιόδωρη, διότι συνοδεύεται από αίσθημα σκοπού, επιδίωξης μιας εσωτερικής ολοκλήρωσης και περηφάνιας.
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στην ηθική και αισθητική προσέγγισή του που αξίζει να προσεχθεί, ιδιαίτερα στις μέρες μας. Αναφέρομαι στην αποστροφή του προς κάθε τι γυαλιστερό, επιφανειακό, προς τους εντυπωσιασμούς που θαμπώνουν την ουσία και που αντιστρατεύονται την αρχή της απλότητας, για να υπηρετήσουν το πρόσκαιρα διάσημο και διακεκριμένο. Θέση καρδιάς αλλά και πολιτική θέση, στάση ζωής.
Μοναχικός και, κατά κάποιον τρόπο, εσωστρεφής, επιλέγει να μοιράζεται, να δοκιμάζει τις ιδέες του με φίλους αυστηρούς που μπορούν να επιχειρηματολογήσουν, να αγκαλιάσουν πνευματικά και να εμψυχώσουν το εγχείρημα. Και βλέπουμε ότι δικαιώνεται, καθώς τίποτα από αυτό δεν χάνεται. Έρχονται στιγμές που αλληλουχίες σκοπιμοτήτων, της αγοράς ή της ευτελούς πλευράς της πολιτικής, του lifestyle, και δεν ξέρω τι άλλο, ανοίγουν «δρόμους» στο εύκολο, το συγκυριακό που κάνει μπούγιο, βγάζει συνθήματα και τίτλους, αλλά αυτό που έχει ρίζες, αίμα και πόνο, αυτό που μας εμψυχώνει, μένει. Διακριτικά και σταθερά.
Αναφέρθηκα στους αυστηρούς τους φίλους, διότι κανείς από μόνος του δεν έχει όλη τη γνώση και διότι χωρίς συνέργειες, χωρίς πνευματική ομπρέλα, είναι εύκολο να χαθούν τα πράγματα. Επιζητά, λοιπόν, την πνευματική ομπρέλα και μαζί επιζητά, έτσι κρυφά, συνωμοτώντας με την ψυχή του, την επιβεβαίωση ότι το έργο θα υποστηρίζεται και τώρα και μετά, με την αφοσίωση των αυστηρών που υιοθετούν το όνειρο.
Ονειρεύτηκε, μεταμεσονύκτιες σερενάδες, βαρκαρόλες, εκθέσεις ζωγραφικής, λαϊκό θέατρο, χορό. Τέχνες στο συγκερασμό τους. Για καιρό, τα σκεφτόταν και μου τα μελέταγε, με τον ενθουσιασμό μικρού παιδιού.
Όταν προσκάλεσε φίλους στο πατρικό του, θυμάμαι, πόσο και πώς, αγκάλιασαν τις σκέψεις του, και ακόμα εκείνοι ήταν που αποτέλεσαν την ειδική παράμετρο.
Προθυμοποιήθηκαν και χάρισαν όλοι τους από τον πολύτιμο χρόνο τους και τις ιδέες τους, ενισχύοντάς τον με τον ενθουσιασμό και την προσωπική τους «μαγεία». Εκεί θα πρωτοσυναντήσω κι εγώ την αποκαλυπτική και καθοριστική συγκρότηση των πραγματικά ωραίων φίλων που με γοήτευσαν και όχι μόνον, με επηρέασαν. Έκτοτε, πολλοί νομίζουν ότι είμαι κι εγώ Ζακυνθινιά, βεβαίωσης σπεύδω να τους διορθώσω…

Γεννήθηκε, λοιπόν, ένα πολιτιστικό ρεύμα, με όραμα στις ρίζες καταγωγής, όπου κατάλαβα, πόσο νοιάζονταν για λαϊκή σύμπραξη και ανθρώπινη ανάταση, μέσα από την ανάδειξη της ξεχασμένης και ίσως απαξιωμένης ιστορικής παράδοσης. Η κίνηση αυτή έγινε ο συνεκτικός ιστός, ανάμεσα στους λόγιους και χειρώνακτες καλλιτέχνες, για τους οποίους ο Λάγιος έτρεφε απεριόριστο θαυμασμό. Αυτή η αλληλέγγυα σχέση τροφοδότησε μια ιστορική συνέχεια, που, θα έλεγα, πως τελικά έμελε να υποδείξει τη διαχρονική αξία μιας δημιουργικής ζύμωσης, που το αποτέλεσμά της θα συναντήσουμε λίγο μετά. Και θάχει συνέχεια!
Ο Δημήτρης Λάγιος έδινε έμφαση στον όρο «ερασιτέχνης», μέσα από το «Ασκηταριό», στην κατά Μαγιακόφσκυ «ιερότητα και ανιδιοτέλεια της ψυχής, την αίγλη και τη λάμψη της», καθώς ο αυθορμητισμός και η βιωματική εμπειρία έχουν το δικό τους πνευματικό μέγεθος. Έτσι, ο «τελάλης» ήταν πάντα ο προεξάρχων.
Τελικά, όλοι μαζί μετάγγισαν το αίσθημα του «χρέους» στο πάντα γόνιμο υπέδαφος της πολιτιστικής κουλτούρας που έχει η Ζάκυνθος. Η Ζάκυνθος του Σολωμού και του Κάλβου. Μέσα από αυτή, δε, τη συνομιλία προέκυψε και η καταγραφή της παράδοσης. Πολύτιμη παρακαταθήκη, γόνιμο πέρασμα που ο χρόνος δε θα σβήσει … «σαν ακατοίκητο σπίτι», όπως λέει ο ποιητής. Θα εμπνεύσει και θα κινητοποιήσει νέους συνεχιστές, μεταγγίζοντας το ανάλογο ήθος εκείνων, των ωραίων φίλων, στους οποίους προαναφέρθηκα.
Σε συναυλίες, σε εκθέσεις ζωγραφικής, σε συγκεντρώσεις λογίων ανθρώπων ακούω αναφορές στον Λάγιο. Πάντα με σεβασμό και αναστεναγμό. Η κορύφωση της δικαίωσης έρχεται από τους μαθητές του και από τα σημερινά παιδιά στα σχολεία, που αξιοποιούν την παρακαταθήκη του, για να δηλώσουν πάντα κάτι. Κάτι αισιόδοξο, μια κραυγή αντίστασης στην ευτέλεια, μια αγωνιστική αναφορά στο χθες, που υπηρετεί το πιο φωτεινό αύριο. «Με την παράδοση μέσα μας», έλεγε ο Δημήτρης, «θα εξασφαλίσουμε το αλλιώτικο μέλλον».
Ντιάνα, σε ευχαριστώ που μου προκάλεσες όλη αυτή την ανάμνηση. Την κρατώ ως φυλαχτό, με συγκίνηση και περηφάνια, για το τόπο και τους ανθρώπους του. Για την Υακίνθη που ολοκλήρωσε τη διατριβή της στο έργο του πατέρα της, με έμφαση στην περίοδο της μελέτης του για την παράδοση του τόπου του και του δικού της.
Επίτρεψέ μου και μια τελευταία σημείωση: την αγάπη των φίλων του και την τιμή, από το Μουσείο Επιφανών Ζακυνθίων, που επέλεξε να τον συμπεριλάβει στους σημαντικούς, για τον τόπο του, ανθρώπους.