Μικρό Σεργιάνι στην Φλωρεντία της Ανατολής

ΖΑΚΥΝΘΟΣ – Στη Ζάκυνθο όταν κάποιος ρωτήσει τι είναι τα «ρεπάρα», η απάντηση που θα λάβει εξαρτάται άμεσα από την ηλικία του ερωτώμενου. Εάν είναι νέος πιθανόν να μη γνωρίζει τον όρο ή να υποδείξει, ακαθόριστα, τη θαλάσσια περιοχή πίσω από το Πνευματικό Κέντρο.
Εάν, όμως, η τύχη φέρει απέναντί του έναν ηλικιωμένο Ζακυνθινό, τότε θα αρχίσει να ταξιδεύει, νοερά, σε μιαν άλλη εποχή και μια πολιτεία ιδιαίτερα γοητευτική, που μάταια θα αναζητά γύρω του.
Η πόλη αυτή υπάρχει, σήμερα, μόνο στη μνήμη όσων την γνώρισαν και σε παλιές γκραβούρες, σχέδια και φωτογραφίες, δεδομένου ότι την εξαφάνισε ο Εγκέλαδος, πριν από εξήντα χρόνια, στις 12 Αυγούστου 1953.
Στο αλλοτινό Τζάντε, λοιπόν, τα «ρεπάρα» (riparo, δηλαδή καταφύγιο) όφειλαν την ιδιομορφία τους στα λιμανάκια που σχηματίζονταν μπροστά από τα οικήματα της παραλιακής ζώνης του νησιού, με μεγάλους μαρόκους (πέτρες), τοποθετημένους σε κάθετο άξονα, σχηματίζοντας μια θαλασσινή… μεσοτοιχία.
Ο βόρειος αιγιαλός της Χώρας ήταν μια από τις πιο πρωτότυπες και γοητευτικές περιοχές της παλιάς Ζακύνθου. Η περιοχή αυτή, δηλαδή από το σημερινό Ξενία μέχρι το Κρυονέρι ονομαζόταν «Σαμπιονέρα» (Sabbionera, δηλαδή αμμουδιά), σε διάκριση με τη νότια της περιοχής του Άμμου, τη «Σαμπιονέρα γκράντε» (Sabbionera grante).
Με την πάροδο του χρόνου, η «Σαμπιονέρα» επιχώθηκε με μαρόκους και από πίσω υψώθηκαν διάφορα κτήρια, σε όλο το διάστημα μέχρι τον Εσταυρωμένο. Τα πρώτα προς την πόλη είναι τα αρχοντικά που ονομάστηκαν «Ρεπάρα», τα οποία υπήρχαν έως τους σεισμούς του 1953. Στη θέση τους κατασκευάστηκε, κατά την ανοικοδόμηση της πόλης, το 1955, η παραλιακή οδός από την Πλατεία Σολωμού έως το Κρυονέρι.
Στο σημερινό μας ταξίδι στη «Νεράιδα του Ιονίου», το οποίο θα ακολουθήσουν και άλλα δημοσιεύματα, παρουσιάζουμε τα προσεισμικά «Ρεπάρα», δηλαδή τα αρχοντικά από το Ξενία έως τη σημερινή οδό Κολοκοτρώνη.

Μπάνκος
Η οδός «Βεσσαλίου» ήταν μία από τις παλαιότερες ρούγες στην περιοχή της μικρής Σαμπιονέρας, αργότερα περιοχή Μπάνκου – Ιονικής Τράπεζας (μπάνκα, δηλαδή τράπεζα).
Εδώ βγήκε ναυαγός κι ετοιμοθάνατος ο μεγάλος Βέλγος πατέρας της ανατομίας Ανδρέας Βεζάλ, τον Οκτώβριο του 1564.
Ο Βεζάλ ετάφη, σύμφωνα με μαρτυρίες αυτοπτών επισκεπτών του τάφου του, στην εκκλησία της Παναγίας των Χαρίτων.
Στη Ρούγα εκείνη σωζόταν, προσεισμικά, ο Μπάνκος, πρώην αρχοντικό Φωρέστη και κονσουλάτο (προξενείο) της Αγγλίας, το 19ο αιώνα.
Στο προαύλιο – ρεπάρο του Μπάνκου, συναντήθηκε ο Ιωάννης Καποδίστριας με τους οι ναυάρχους της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας για την εκδίωξη του Ιμπραήμ από την Πελοπόννησο.

Αρχοντικό Πλανήτερου
Οικογένεια από το Ναύπλιο, η οποία εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο, περίπου το 1509, μετά την άλωση της πόλης από τους Τούρκους.
Το μέγαρο της οικογένειας Πλανήτερου ήταν εντυπωσιακό, με επιβλητικό εσωτερικό διάκοσμο και ένα ωραίο περιβόλι, το οποίο κατέληγε ανατολικά στο ρεπάρο.

Αρχοντικό Γαήτα – Φωσκάρδη
Η οικογένεια Γαήτα είναι μία από τις αρχαιότερες της Ζακύνθου και καταγόταν από την πόλη Gaeta της Ιταλίας, η οποία εγκαταστάθηκε στο νησί πιθανόν επί Σταυροφόρων. Μέλη της διακρίθηκαν στους ενετοτουρκικούς πολέμους και έλαβαν αξιώματα και τιμάρια, ενώ διέπρεψαν ως νομικοί, διπλωμάτες πολιτικοί και λόγιοι.
Η οικογένεια Γαήτα κληρονόμησε όλη την περιουσία και τους τίτλους της αρχοντικής οικογένειας Φωσκάρδη, όπως και ενός κλάδου της οικογένειας Βαλσάμου, αποκτώντας έτσι μεγάλη κοινωνική επιβολή και δύναμη.
Το αρχοντικό περιείχε αξιόλογους καλλιτεχνικούς θησαυρούς, οι οποίοι έγιναν στάχτη, μέσα σε λίγες ώρες, από τη σεισμοπυρκαγιά του 1953.

Αρχοντικό Λουκά Δ. Καρρέρ
Η οικογένεια Καρρέρ, καταγόμενη από την Κύπρο, εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο, το 1570, ύστερα από την άλωση της μεγαλονήσου από τους Τούρκους.
Η οικογένεια γράφτηκε στη χρυσή βίβλο των ευγενών (libro d’ oro), τo 1597 και πολλά μέλη της διακρίθηκαν στην πολιτική, στα γράμματα, στην εκκλησία και τη μουσική.
Το αρχοντικό ήταν ένα από τα λαμπρότερα του αλλοτινού Τζάντε, ενώ το περιβόλι του επεκτάθηκε στο οικόπεδο που βρισκόταν το σπίτι του Γεωργίου Τερτσέτη.
Διατηρούσε θαυμάσιες ελαιογραφίες, ωραιότατα έπιπλα, αργυρόγλυπτα, πορσελάνες όπλα και σπαθιά, τα οποία σώθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος τους από τη σεισμοπυρκαγιά του 1953.
Μεταξύ αυτών, το εγκόλπιο του Αγίου Διονυσίου, που ανήκε στην οικογένεια Σιγούρου, η οποία το δώρισε στο συγγενή της Λουκά Καρρέρ, ως ενθύμιο από τη μετακομιδή του νεκρού τού Αρχιεπισκόπου Διονυσίου Σιγούρου από τη Ζάκυνθο στα Στροφάδια, την οποία είχε παρακολουθήσει.
Ο Λουκάς Καρρέρ άφησε το εγκόλπιο στους απογόνους του, υπό τον όρο να ονομάζεται πάντοτε ο πρεσβύτερος της οικογένειας Διονύσιος. Μέχρι την εποχή του Αρχιεπισκόπου Λάτα, οι Μητροπολίτες φορούσαν το εγκόλπιο αυτό από το Ιερό Λείψανο του Αγίου Διονυσίου, στο τριήμερο των καλοκαιρινών και χειμερινών εκδηλώσεων προς τιμήν του Προστάτη μας και μετά το επέστεφαν στην οικογένεια Καρρέρ.

Αρχοντικό Ρώμα
Είναι το μόνο από τα παλιά παλάτσα που σώθηκε, τραυματισμένο μεν, από τους σεισμούς του 1953. Οικοδομήθηκε, πίσω από την εκκλησία της Κυρίας των Αγγέλων, στα τέλη του 17ου αιώνα από το μεγαλέμπορο και πρόξενο Jefferys και παραχωρήθηκε, με προικοσύμφωνο, το 1705, στην κόρη του τελευταίου, Κιάρα, η οποία παντρεύτηκε τον Peter Sargint.
Κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας, ήταν Διοικητήριο (Ρεζιντέντσα) και από το μπαλκόνι του απηύθυνε λόγο στους Ζακυνθινούς ο Ουίλιαμ Γλάδστων, κατά την επίσκεψή του στα Ιόνια νησιά.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, το αγόρασε ο Αλέξανδρος Ρώμας, πατέρας του συγγραφέα Διονυσίου Ρώμα.
Σήμερα ανήκει στον Κωνσταντίνο Ρώμα, ο οποίος άνοιξε το περίφημο αυτό στο κοινό, ως μουσείο, δίνοντας την ευκαιρία σε ντόπιους και επισκέπτες να γνωρίσουν πώς ήταν ένα αρχοντικό της χαμένης Ζακύνθου.

Αρχοντικό Σάρτζιντ
Η οικογένεια Σάρτζιντ (Sargint), αγγλικής καταγωγής, εγκαταστάθηκε στη Ζάκυνθο στα μέσα του 17ου αιώνα, στην περιοχή της Αγίας Τριάδας.
Ο Αναστάσιος Σάρτζιντ, πρόξενος της Αμερικής στη Ζάκυνθο, υπήρξε άριστος ζωγράφος και φιλοτέχνησε πολλά σχέδια και μελανογραφίες της Ζακύνθου, ενώ αξιόλογο ταλέντο είχε και ο Ρίτσαρντ Σάρτζιντ.
Επίλεκτα μέλη της ζακυνθινής οικογένειας διακρίθηκαν ως εφοπλιστές, πλοίαρχοι, πρόξενοι και καλλιτέχνες.
Το επιβλητικό αρχοντικό της οικογένειας ήταν πραγματικό στολίδι και ξεχώριζε και για τον αξιοθαύμαστο εσωτερικό του διάκοσμο.
Δυστυχώς, το υπέροχο αυτό κτήριο καταστράφηκε στους σεισμούς του 1953.

Αρχοντικό Σπύρου Καρρέρ
Το αρχοντικό αυτό ανήκε αρχικά στης οικογένειες Βαδοέρ και Κονοφάου, το οποίο περιήλθε αργότερα στην κατοχή του Σπυρίδωνος Καρρέρ και περιείχε σημαντικά έργα τέχνης.
Διέθετε το δικό του λιμανάκι για τις βάρκες, ενώ στο κήπο του υπήρχε η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης.
Το κτήριο, με τις κομψές κολώνες, ήταν κατασκευασμένο από λαξευτό ψαμμίτη του Γέρακα και δεν καταστράφηκε ολοσχερώς από το σεισμό του 1953, αλλά από τις μπουλντόζες για χάρη του νέου σχεδίου της ανοικοδόμησης της πόλης.

Αρχοντικό Βούλτζου
Η οικογένεια Βούλτζου ή Βούλτσου ή Μπούρτου απαντάται στη Ζάκυνθο από το 1503 και από αυτήν προέρχονται σπουδαίοι πολεμιστές, βουλευτές, όπως ο αντιστράτηγος του πυροβολικού και πολιτικός Διονύσιος Κωνσταντίνου Βούλτζου (1885 – 1947).
Το αρχοντικό της οικογένειας ήταν το παλαιότερο και μεγαλύτερο των Ρεπάρων και έδινε την εντύπωση μικρού φρουρίου.
Καταστράφηκε από τη θεομηνία του 1953.

Αρχοντικό Καμπανέλλη
Είναι το ιερότερο και σημαντικότερο αρχοντικό των Ρεπάρων, διότι στο σπίτι αυτό γεννήθηκε ο Άγιος Διονύσιος.
Στις 3 Ιανουαρίου 1545, ο πατέρας του Πολιούχου μας, Νούκιος, έδωσε το προικώο σπίτι του στον Αιγιαλό, που ήταν πλάι στους κλιβάνους και πήρα το προικώο τού άρχοντα Εμμανουήλ Βλαστού, στο ρεπάρο της συνοικίας της Παναγίας των Χαρίτων (Santa Maria delle Grazie).
Αμέσως μετά την ανταλλαγή αυτή, εγκαταστάθηκε η οικογένεια του Αγίου στη νέα κατοικία της.
Εδώ, στο πασίγνωστο, πριν τους σεισμούς του 1953, ζακυνθινό σπίτι είδε το φως της ζωής ο ιεράρχης Διονύσιος, το οποίο ήταν σχεδόν ετοιμόρροπο, στα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα, ενώ το 1820 περίπου
πουλήθηκε στον Ιωάννη Γ. Καμπανέλη, ο οποίος, όταν έκανε την ανακαίνιση, άφησε όπως ήταν αρχικά το δωμάτιο του Αγίου, χωρίς να αλλάξει το παραμικρό σ’ αυτό.
Το σπίτι προήλθε, αργότερα, σαν προίκα, στην κατοχή του Νίκου Γ. Μελισσηνού, ο οποίος στόλισε το δωμάτιο του Αγίου, στο εσωτερικό του, με έργα του Χρήστου Ρουσέα κι εντοίχισε απ’ έξω μαρμάρινη πλάκα με την επιγραφή:
«Οικία ένθα εγεννήθη ο πολιούχος Ζακύνθου Άγιος Διονύσιος».
Δυστυχώς, το σπίτι αυτό ισοπεδώθηκε από τις μπουλντόζες, μετά το σεισμό του 1953, χωρίς κανένας να ενδιαφερθεί γι’ αυτό τον άγιο τόπο.

Βιβλιογραφία
– Robert Sargint, Η Ζάκυνθος κάποτε… Κείμενα Νίκιας Λούντζης. Έκδοση του Σωματείου «Οι Φίλοι του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων».
– Ντίνος Κονόμος, Ζάκυνθος – Πεντακόσια χρόνια, Καστρόλοφος και Αιγιαλός. Αθήνα, 1979.