Τουρισμός – Πυλώνας της ελληνικής οικονομίας!

Βασική προϋπόθεση για την τουριστική ανάπτυξη είναι η αλλαγή νοοτροπίας, η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο η Κυβέρνηση προσεγγίζει τον τουρισμό. Αυτό είναι το κύριο μήνυμα που προκύπτει από τις ομιλίες του Προέδρου του ΣΕΤΕ κ. Νίκου Αγγελόπουλου και του Α’ Αντιπροέδρου, κ. Ανδρέα Ανδρεάδη.
Η αλλαγή αυτή, κατά το 2010, παρατηρήθηκε στην αντίληψη που διαμορφώθηκε στην κοινωνία, κυρίως λόγω της κρίσης. Η κρίση, όπως αυτή εκφράστηκε με τη μείωση της ζήτησης και τις λιγότερες θέσεις απασχόλησης, άγγιξε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας που κατανόησαν τη σημασία του τουρισμού.
Ως προς την αναγκαία αναπτυξιακή και τουριστική πολιτική, η κατάρτιση και υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου παραμένει ζητούμενο. Η μείωση του ΦΠΑ είναι μια θετική εξέλιξη, αλλά πρέπει να εφαρμοστεί στο σύνολο των τουριστικών υπηρεσιών.
Ο Πρόεδρος του ΣΕΤΕ αναφέρθηκε στο αίτημα για αυτόνομο Υπουργείο Τουρισμού, σημειώνοντας ότι δεν είναι βερμπαλιστική διαστροφή των επιχειρηματιών και επαγγελματιών του τουρισμού, αλλά μια στρατηγική και ουσιαστική επιλογή.
Στη συνέχεια, έκανε ιδιαίτερη μνεία στην κρουαζιέρα, όπου υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης στα όσα προτείνει η πολιτεία για το 2012, βέβαια, γιατί το 2011 έχει σχεδόν χαθεί.
Ο κ. Ν. Αγγελόπουλος αναφέρθηκε στον νέο επενδυτικό νόμο, επισημαίνοντας τη διαφωνία του ΣΕΤΕ με την οριζόντια αντιμετώπιση όλων των τομέων της οικονομίας, επισημαίνοντας παράλληλα τα προβλήματα της ρευστότητας και την καθυστέρηση του ειδικού χωροταξικού για τον τουρισμό.
Ο Α΄ Αντιπρόεδρος αναφέρθηκε στην τουριστική κίνηση του 2010, το οποίο κλείνει σχεδόν με τις ίδιες αφίξεις του 2009 (μείωση 0,5%), αλλά με σημαντική μείωση (7%) στα έσοδα. Το 2011, υπό προϋποθέσεις, εκτιμάται ότι μπορεί να σηματοδοτήσει την έναρξη της ανάκαμψης του ελληνικού τουρισμού. Οι προϋποθέσεις, από την πλευρά της προσφοράς, είναι η μείωση του μη μισθολογικού κόστους, η μετάταξη διαφόρων ειδικοτήτων από τα βαρέα και ανθυγιεινά σε χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες, ανάλογα με αυτά που ισχύουν στις υπόλοιπες ανταγωνίστριες χώρες. Από την πλευρά της ζήτησης, μαζί με την αύξηση των αεροπορικών συνδέσεων, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η στοχευμένη προβολή, κυρίως, μέσω του διαδικτύου. Προς την κατεύθυνση αυτή, ο ΣΕΤΕ ετοιμάζει πρότασης συνεργασίας με το Υπουργείο Τουρισμού, ώστε να αποκτήσει η χώρα μας ένα σύγχρονο εργαλείο marketing παρόμοιο με αυτό των προηγμένων τουριστικά χωρών.

Η ομιλία του κ. Νίκου Αγγελόπουλου
Ξεκινώ με μια συνολική, αλλά σύντομη, θεώρηση για το πού βρίσκεται, σήμερα, ο ελληνικός τουρισμός. Το σήμερα των τελευταίων δύο χρόνων και άγνωστο για πόσο ακόμη, είναι μια πρωτόγνωρη κατάσταση στο επίπεδο της οικονομίας και, κατ’ επέκταση, στο κοινωνικό επίπεδο. Στη δύσκολη αυτή συγκυρία το τελικό ζητούμενο είναι η ανάπτυξη. Γιατί τελικό κι όχι αρχικό; Διότι η ανάπτυξη χρειάζεται και προϋποθέσεις, οι περισσότερες των οποίων δεν υπήρχαν και σε πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να μην υπάρχουν. Ιδιαίτερα, δε, σε ό,τι αφορά την τουριστική ανάπτυξη, η βασική προϋπόθεση είναι η αλλαγή νοοτροπίας, η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο η κυβέρνηση προσεγγίζει το τουρισμό. Δυστυχώς, δεν έχει γίνει ακόμη κατανοητό στον ευρύτερο δημόσιο τομέα ότι ο τουρισμός είναι οικονομικό φαινόμενο, είναι μοχλός ανάπτυξης, είναι δημιουργός θέσεων απασχόλησης κι όχι απλά κάτι που κάνουμε με ευχαρίστηση, για μία – δύο βδομάδες το καλοκαίρι. Η αλλαγή αυτής της νοοτροπίας, θα συμβάλλει τα μέγιστα στην διαφορετική αντιμετώπιση του τομέα. Την αλλαγή αυτή, φέτος, την είδαμε σε σημαντικό βαθμό στην αντίληψη που διαμορφώθηκε στην κοινωνία. Η κρίση, όπως αυτή εκφράστηκε με τη μείωση της ζήτησης και τις λιγότερες θέσεις απασχόλησης, άγγιξε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας που κατανόησαν τη σημασία του τουρισμού. Όπου μειώθηκε η τουριστική ζήτηση, μειώθηκε αντίστοιχα η ζήτηση για πολλούς άλλους κλάδους της οικονομίας, με κατάληξη τη μείωση της απασχόλησης. Να θυμίσω ότι σύμφωνα με τα στοιχεία του World Travel and Tourism Council, η απασχόληση στον τουρισμό της Ελλάδας, το 2009, μειώθηκε, κατά 7%, σε σχέση με το 2008.
Υπάρχει, λοιπόν, θετική εξέλιξη σε κοινωνικό επίπεδο που πρέπει απαραίτητα να περάσει και σε επίπεδο λήψης αποφάσεων. Ένα σημαντικό βήμα προς αυτή τη κατεύθυνση έχει γίνει με τη θεσμική αναγνώριση του ΣΕΤΕ, ως κοινωνικού εταίρου. Αυτό έχει, ήδη, ολοκληρωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπου ο ΣΕΤΕ συμμετέχει από τον Οκτώβριο του 2010 στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και – πολύ σύντομα – ολοκληρώνονται οι τυπικές διαδικασίες και για την δική μας ΟΚΕ.
Ως προς τη αναγκαία αναπτυξιακή και τουριστική πολιτική, η κατάρτιση και υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου παραμένει ζητούμενο. Οι καλές προθέσεις είναι αναμφισβήτητες, όμως, τόσο σε επίπεδο του νέου επενδυτικού νόμου, όσο και σε επίπεδο σχεδιασμού της τουριστικής ανάπτυξης, υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, είχαμε μια θετική εξέλιξη, αυτή της μείωσης του ΦΠΑ στα τουριστικά καταλύματα. Σε κάθε περίπτωση, το μέτρο αυτό κρίνεται αναπτυξιακό, αφού δίνει τη δυνατότητα τιμολογιακής ευελιξίας στα τουριστικά καταλύματα και αναμένεται να επηρεάσει θετικά τη ζήτηση. Όμως, η μείωση του ΦΠΑ έπρεπε να γίνει στο σύνολο των τουριστικών υπηρεσιών και προϊόντων και όχι περιοριστικά, όπως έγινε τώρα. Το γεγονός αυτό είναι ενδεικτικό του γεγονότος της μη πλήρους κατανόησης από πλευράς πολιτείας του ρόλου του τουρισμού στο σύνολο της οικονομίας.
Αφού, συνεπώς, τονίζουμε την ανάγκη συνειδητοποίησης του ρόλου του τουρισμού, θα πρέπει να απαντήσουμε και στο ερώτημα που τίθεται κατά καιρούς για την αναγκαιότητα ή μη της ύπαρξης αυτόνομου Υπουργείου Τουρισμού. Κάθε χώρα προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και να τα κάνει ανταγωνιστικά προς όφελος της οικονομίας της συνολικά. Κάποιες χώρες έχουν τη βιομηχανία τους ή άλλους τομείς της οικονομίας. Για εμάς, ανάμεσα στα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα, κυρίαρχη θέση έχει ο τουρισμός. Το αίτημα για αυτόνομο Υπουργείο Τουρισμού δεν είναι βερμπαλιστική διαστροφή των επιχειρηματιών και επαγγελματιών του τουρισμού, αλλά μια στρατηγική και ουσιαστική επιλογή. Συχνά η επιχειρηματολογία κατά του αυτόνομου Υπουργείου Τουρισμού ξεκινά και τελειώνει στο ότι όσες φορές υπήρξε στο παρελθόν αυτόνομο Υπουργείο Τουρισμού, δεν έγιναν σημαντικά βήματα προόδου, τέτοια ώστε να δικαιολογούν τη διατήρησή του. Ναι, βεβαίως, και δεν έγιναν αυτά τα σημαντικά βήματα, διότι ποτέ το Υπουργείο Τουρισμού δεν είχε αρμοδιότητες που να καλύπτουν περισσότερο από το 20% των θεμάτων που το αφορούσαν, αλλά, κύρια, ο τουρισμός ποτέ δεν αποτελούσε προτεραιότητα στην κυβερνητική πολιτική. Ο τουρισμός στη χώρα μας, σήμερα, έχει ένα ευρύτατο φάσμα θεμάτων που πρέπει να είναι αρμοδιότητας του οικείου Υπουργείου και η θεσμοθέτηση αντίστοιχων αρμοδιοτήτων έχει βαρύτητα, που ξεπερνά κατά πολύ τη σημειολογική αξία ίδρυσης ενός αυτόνομου Υπουργείου Τουρισμού. Άρα ο συντονισμός των συναρμόδιων με το Υπουργείο Τουρισμού άλλων υπουργείων είναι το μείζον ζητούμενο και η μοναδική αξιόπιστη λύση είναι ότι αυτό πρέπει να προέρχεται από το Πρωθυπουργικό Γραφείο. Η συμπλήρωση αυτής της δομικής αλλαγής με την θεσμοθέτηση Υφυπουργού ή Γενικό Γραμματέα με πενταετή θητεία θα δημιουργήσει τις αναγκαίες σταθερές βάσεις για την ανάπτυξη του τουρισμού.
Επανέρχομαι στο θέμα της ανάπτυξης, για να κάνω ιδιαίτερη μνεία στο θαλάσσιο τουρισμό. Πολλά προβλήματα στην ακτοπλοΐα, πολλά προβλήματα στο γιώτινγκ, αλλά ας μου επιτρέψουν οι θαλασσινοί συνάδελφοι να κάνω ιδιαίτερη μνεία στην κρουαζιέρα. Μέσα στο 2010, παρατηρήθηκε ιδιαίτερη κινητικότητα, καλή και κακή.
Κακή, λόγω των κινητοποιήσεων που μας διέσυραν διεθνώς, και καλή, διότι η πολιτεία, επιτέλους, ασχολήθηκε. Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης στα όσα προτείνει η πολιτεία, για να προσελκύσει κρουαζιερόπλοια με μη κοινοτικές σημαίες να ξεκινούν κυκλικούς πλόες από ελληνικά λιμάνια, για το 2012 βέβαια, γιατί με τους όρους σχεδιασμού των εταιρειών το 2011 έχει σχεδόν χαθεί ολοκληρωτικά.
Θα ολοκληρώσω κάνοντας ειδική αναφορά σε τρία θέματα: το νέο επενδυτικό νόμο, την ρευστότητα των επιχειρήσεων και το Ειδικό Χωροταξικό για τον τουρισμό.
1. Ως προς το Νέο Επενδυτικό Νόμο, που, όπως γνωρίζετε, δόθηκε στη δημοσιότητα, μόλις την περασμένη εβδομάδα, σημειώνουμε αρχικά τα εξής: Δε συμφωνούμε με την οριζόντια αντιμετώπιση όλων των τομέων και κλάδων της οικονομίας και όλων των δραστηριοτήτων σε όλες τις περιοχές της χώρας. Παρά τη σχετική διαφοροποίηση στην αξιολόγηση των επενδυτικών προτάσεων που αναμένεται να προκύψει μέσα από τα διάφορα «κριτήρια αξιολόγησης», δε διασφαλίζεται ο επιδιωκόμενος στόχος του προσανατολισμού των επενδύσεων, κατά προτεραιότητα σε εξωστρεφείς τομείς που, ταυτόχρονα, αυξάνουν την απασχόληση. Κατά συνέπεια, η προσπάθεια για περιφερειακή σύγκλιση θα αποφέρει λιγότερα από τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Θεωρούμε ότι ο τουρισμός πρέπει να αντιμετωπίζεται στις αξιολογήσεις, μέσα από τα κριτήρια που σχετίζονται με τις ιδιαιτερότητες του αλλά και τους μεσομακροπρόθεσμους στόχους ανάπτυξής του, στη βάση βιώσιμων μοντέλων, αλλά και σε αρμονία με το «Ειδικό Χωροταξικό Τουρισμού» που εισάγει η Υπουργός ΠΕΚΑ.
2. Σημαντικό θέμα, το οποίο απασχολεί όλες τις τουριστικές επιχειρήσεις ανεξάρτητα μεγέθους, κατηγορίας και περιοχής που δραστηριοποιούνται, είναι το πρόβλημα της ρευστότητας, η λύση του οποίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, όχι μόνο για ελάχιστη επενδυτική δραστηριότητα, αλλά και τη βιωσιμότητα των τουριστικών επιχειρήσεων. Μαζί με μια σειρά δράσεων, που κατά καιρούς έχουμε προτείνει προς την Πολιτεία για την άρση της πιστωτικής ασφυξίας των επιχειρήσεων, θεωρούμε ότι η πρόταση για το ΕΤΕΑΝ (Εθνικό Ταμείο Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης) θα μπορούσε να δώσει διεξόδους στο συγκεκριμένο πρόβλημα. Σε κάθε περίπτωση, το πρόβλημα της ρευστότητας είναι έντονο και διαρκές, άρα και η αντιμετώπισή του πρέπει να είναι δυναμική και συνεχής.
3. Εξαιρετικής στρατηγικής σημασίας είναι η ενεργοποίηση του Ειδικού Χωροταξικού για τον τουρισμό, η οποία έχει καθυστερήσει απαράδεκτα. Επιτυχημένες διεθνώς πρακτικές, όπως η ορθή χωροθέτηση των τουριστικών εγκαταστάσεων, η απόσυρση ξεπερασμένων μονάδων, οι επενδύσεις μικτού τύπου δηλαδή τουριστικών κατοικιών σε συνδυασμό με ξενοδοχεία 5 αστέρων, καθυστερούν απαράδεκτα.

Τα κύρια σημεία της παρέμβασης του Α. Ανδρεάδη
Τουριστική κίνηση

Το 2010 κλείνει σχεδόν με τις ίδιες αφίξεις του 2009 (μείωση 0,5%), αλλά με σημαντική μείωση (7%) στα έσοδα. Σε επίπεδο διετίας, η πτώση ανήλθε σχεδόν στο 7,5% στις αφίξεις και στα έσοδα περίπου 18% ή αν το δούμε σε απόλυτους αριθμούς, συνολικά υπήρξε απώλεια 3,3 δισ. ευρώ στα άμεσα τουριστικά έσοδα και περισσότερα από 7 δισ. ευρώ στην ελληνική οικονομία, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 3% του ΑΕΠ.
Το 2011, υπό προϋποθέσεις, εκτιμάται ότι μπορεί να σηματοδοτήσει την έναρξη της ανάκαμψης του ελληνικού τουρισμού. Τα βασικά στοιχεία που οδηγούν σε μία τέτοια εκτίμηση είναι τα εξής:
1. Οι οικονομίες των βασικών χωρών – πηγών του τουρισμού μας εκτιμάται ότι περνούν σε τροχιά ανάπτυξης, π.χ. Αγγλία (+1,8% ), Γερμανία (+2,0%), Γαλλία (+1,4%), ΗΠΑ (+2,3%), Ρωσία (+4,0%), Ευρωζώνη (+1,3%). (Στοιχεία Economist, Δεκέμβριος 2010).
2. Η μείωση του ΦΠΑ στην διαμονή στο 6,5% κάνει το ελληνικό τουριστικό πακέτο πιο ανταγωνιστικό, εξομοιώνοντας περίπου τον επιβαλλόμενο φόρο με το ΦΠΑ των ανταγωνιστών μας.
3. Η αρνητική εικόνα της χώρας, που αποτελούσε διαρκώς πρωτοσέλιδο στα έντυπα μέσα ή πρώτη είδηση στα κανάλια, έχει κάπως αμβλυνθεί, αφενός μεν, γιατί και άλλες χώρες (Ιρλανδία και πιθανόν σύντομα Πορτογαλία κλπ), παρουσιάζουν ή αναμένεται να παρουσιάσουν προβλήματα (άρα το πρόβλημα εμφανίζεται περισσότερο ευρωπαϊκό και λιγότερο ελληνικό), αφετέρου, γιατί η χώρα μας θα περνάει σταδιακά, από την εφαρμογή των σκληρών μέτρων, άρα και από τις ακραίες αντιδράσεις, στη συνειδητοποίηση και θεραπεία, άρα και σε κάποια πρώτα θετικά αποτελέσματα. Αυτή η προοπτική, εφόσον σταδιακά επιβεβαιώνεται, θα δημιουργεί θετικότερο διεθνές κλίμα για τη χώρα μας. Αρκεί, βέβαια, οι υπόλοιπες διαρθρωτικές αλλαγές να προχωρήσουν τάχιστα και οι αντιδράσεις να είναι περιορισμένες.
4. Η διαφαινόμενη αύξηση των αεροπορικών συνδέσεων για το 2011, δημιουργεί, επίσης, συνθήκες βελτίωσης των αφίξεων, διότι, εφόσον η αύξηση της ζήτησης επιβεβαιωθεί, θα υπάρχει το μεταφορικό δυναμικό για να την εξυπηρετήσει.
5. Τα μεμονωμένα περιστατικά, κυρίως, η έκρηξη του ηφαιστείου, πέρυσι τον Απρίλιο και Μάιο, αλλά και τα τραγικά γεγονότα της Αθήνας το Μάιο, που πάγωσαν τις κρατήσεις προς την χώρα μας, αλλά και οδήγησαν σε σοβαρές ακυρώσεις το κρίσιμο αυτό δίμηνο, δεν αναμένεται να επαναληφθούν.
Τα πρώτα στοιχεία των προκρατήσεων από Αγγλία δίνουν ένα μικρό θετικό πρόσημο. Οι εκτιμήσεις και από τις άλλες χώρες, είναι καταρχάς θετικές. Οι αναγκαίες προϋποθέσεις, για να υλοποιηθεί η πορεία της ανάκαμψης, είναι να προχωρήσουν οι διαρθρωτικές αλλαγές και να περιορισθούν οι κοινωνικές αντιδράσεις σε λογικά επίπεδα. Εφόσον αυτό καταστεί εφικτό, μπορούμε να προβλέψουμε θετικό πρόσημο για πρώτη φορά από το 2008, τόσο στις αφίξεις όσο και στα έσοδα, με μεγαλύτερη αύξηση στις αφίξεις παρά στα έσοδα. Και αυτό, παρά το βέβαιο περαιτέρω αρνητικό πρόσημο, που θα προκύψει από τον εσωτερικό τουρισμό. (Μπορεί να περιορισθεί κάπως μέσα από την αύξηση του κοινωνικού τουρισμού).
Μέσα σε ένα τέτοιο γενικό πλαίσιο, μπορούν και πρέπει να γίνουν από την Πολιτεία σοβαρές βελτιωτικές παρεμβάσεις στους εξής τομείς:

Κόστος
Στον τουριστικό τομέα, έγιναν μέχρι σήμερα οι λιγότερες περικοπές θέσεων και, γενικά κρινόμενος, είναι ένας τομέας από τον οποίο μπορεί να ζήσει η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια και μπορεί να δημιουργήσει χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας. Όμως, αυτό που πρέπει να γίνει είναι να μειωθεί δραστικά το μη μισθολογικό κόστος, με τη δραστική μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, που είναι οι υψηλότερες της Ευρωζώνης, και όχι μόνο. Σε πρώτη φάση, προτείνεται η μείωση, κατά 15%, των εισφορών για τις επιχειρήσεις που είναι συνεπείς στην καταβολή των εισφορών τους, ενώ, παράλληλα, πρέπει να προβλεφθεί η μετάταξη διαφόρων ειδικοτήτων από τα βαρέα και ανθυγιεινά σε χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες, ανάλογα με αυτά που ισχύουν στις υπόλοιπες ανταγωνίστριες χώρες. Τέλος, θα πρέπει να συνεχισθεί η κινητροδότηση της διατήρησης και της αύξησης των θέσεων εργασίας και να επεκταθεί σε όλες τις τουριστικές επιχειρήσεις. Όλα τα παραπάνω μέτρα θα κάνουν το ελληνικό τουριστικό προϊόν πιο ανταγωνιστικό και θα βελτιώσουν τα έσοδα του Κράτους, ενθαρρύνοντας τις επιχειρήσεις να είναι συνεπείς στην καταβολή των εισφορών τους και περιορίζοντας την αδήλωτη εργασία.

Προβολή – Διαφήμιση
Μετά την δραστική περικοπή των σχετικών κονδυλίων, οι δυνατότητες παρέμβασης του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού και του ΕΟΤ είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Πρέπει να γίνει βέλτιστη χρήση και του τελευταίου Ευρώ. Προς την κατεύθυνση αυτή ο ΣΕΤΕ εργάζεται στην τελική διαμόρφωση της πρότασης συνεργασίας του Υπουργείου με τον ΣΕΤΕ, ώστε με το βέλτιστο δυνατό τρόπο και, χρησιμοποιώντας κυρίως το διαδίκτυο, να αποκτήσει η χώρα μας ένα σύγχρονο εργαλείο marketing παρόμοιο με αυτό των προηγμένων τουριστικά χωρών. Σοβαρά βήματα προς την κατεύθυνση της σύγχρονης διαμόρφωσης και προβολής του περιφερειακού τουριστικού προϊόντος πρέπει να γίνουν και από τις περιφέρειες στην μετά – Καλλικράτη εποχή.