Μηδενική ανοχή από την Τροχαία στους παραβάτες


Η αξιολόγηση της αστυνόμευσης της οδικής ασφάλειας, δηλαδή ο ρόλος της Τροχαίας και η συμβολή της στη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων είναι το αντικείμενο της έρευνας που διεξήγαγε το Πολυτεχνείο της Κρήτης, με την επιμέλεια του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη
Καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης και Διευθυντή του Εργαστηρίου Συστημάτων Χρηματοοικονομικής Διοίκησης, του Μιχαήλ Νικολαράκη Διδάκτορα του Πολυτεχνείου Κρήτης και του Μιχάλη Δούμπου Επίκουρου Καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης, σύμφωνα με τα οποία πάσχουμε από αστυνόμευση στο οδικό δίκτυο, με αποτέλεσμα να θρηνούμε διαρκώς ανθρώπινα θύματα, που χάνουν άδικα τη ζωή τους στους αιματοβαμμένους δρόμους μας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η Ζάκυνθος κατατάσσεται στην κατηγορία των νομών που έχουν πολλά ατυχήματα, αλλά βεβαιώνονται και πολλές παραβάσεις, ενώ η αυξημένη αστυνόμευση δεν έχει φέρει αποτελέσματα και απαιτούνται άλλες λύσεις, όπως βελτίωση του οδικού δικτύου, των υποδομών, της κυκλοφοριακής αγωγής, καθώς και η συνολική μελέτη επίλυσης του προβλήματος από ειδικούς επιστήμονες.
Επίσης, σύμφωνα με τα διαγράμματα και τους αριθμούς της έρευνας, οι αστυνομικοί πρέπει να είναι αυστηρότεροι με τους οδηγούς και τα όρια ανεκτικότητας να είναι μηδενικά, ενώ πρέπει να ενισχυθεί το ανθρώπινο δυναμικό των υπηρεσιών τροχαίας, οι περιπολίες και να αναβαθμιστεί το προσωπικό, στο οποίο πρέπει να δοθούν κίνητρα για αποδοτικότερη εργασία.

Περίληψη
Με την εφαρμογή της πολυκριτήριας μεθοδολογίας των συστημάτων υποστήριξης αποφάσεων επεξεργάζονται τα στατιστικά στοιχεία που αφορούν τα τροχαία ατυχήματα και τους παθόντες σε κάθε νομό της Ελλάδος κάθε έτος. Για τον εντοπισμό των επικίνδυνων νομών και την κατάταξή τους χρησιμοποιούνται 18 κριτήρια, τα οποία προκύπτουν από το συνδυασμό κάθε είδους ατυχήματος (θανατηφόρα, σοβαρά, ελαφρά) και κατηγορίας παθόντων (νεκροί, σοβαρά, ελαφρά τραυματίες) ενός νομού προς το αντίστοιχο σύνολο της χώρας, σε σχέση με μεταβλητές του νομού, όπως ο πληθυσμός, τα κυκλοφορούντα οχήματα και το μήκος οδικού δικτύου προς τις αντίστοιχες στο σύνολο της χώρας.
Η έρευνα περιλαμβάνει το έτος 2009 και διαπιστώνεται ποιοι νομοί έχουν διαχρονικό πρόβλημα, σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια και αναζητούνται οι παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την αύξηση ή τη μείωση των ατυχημάτων. Έτσι μελετήθηκαν και οι παραβάσεις που έχουν επιβληθεί από τους αστυνομικούς σε κάθε περιοχή και εξακριβώθηκε πώς επηρεάζουν τα ατυχήματα και γίνεται μια συνολική αποτίμηση του έργου της τροχαίας και αξιολόγηση της αστυνόμευσης της οδικής ασφάλειας.

Εισαγωγή
Το θέμα των τροχαίων ατυχημάτων απασχολεί το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας. Η ελληνική πολιτεία έχει δώσει μεγάλο βάρος στον τομέα αυτό και με τα σχέδια «Καθ’ οδόν» που έχει εκπονήσει, έχει θέσει στόχους για τη μείωση των ατυχημάτων και έχει συγκεκριμενοποιήσει κάποιες παραβάσεις στις οποίες θα έπρεπε να επικεντρωθούν οι έλεγχοι των υπηρεσιών τροχαίας, προκειμένου να επιτευχθούν τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Παρατηρούμε, καθημερινά, ότι οι αριθμοί και η στατιστική έχουν εισέλθει σε όλους τους τομείς της ζωής μας, ακόμα και εκεί που πριν λίγο καιρό ήταν αδιανόητο να πιστέψουμε. Υπάρχει, λοιπόν, μια τάση καταμέτρησης και σύγκρισης των πάντων. Τα τροχαία ατυχήματα και οι παθόντες από αυτά, εφόσον αποτυπώνονται σε αριθμούς κάθε έτος, είναι κάτι που μπορεί να μετρηθεί πολύ εύκολα. Μέχρι το 1999, δεν υπήρχε κάποια μέτρηση για την επικινδυνότητα κάθε περιοχής, έτσι στο Εργαστήριο Συστημάτων Χρηματοοικονομικής Διοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης ασχοληθήκαμε με τα δεδομένα των τροχαίων ατυχημάτων και τα μελετήσαμε. Κάθε έτος δημοσιεύουμε τα αποτελέσματα των ερευνών και αναζητούμε τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την αύξηση ή τη μείωση των ατυχημάτων. Έτσι μελετήθηκαν και οι παραβάσεις που έχουν επιβληθεί από τους αστυνομικούς σε κάθε περιοχή, για να εξακριβωθεί πώς η αστυνόμευση επηρεάζει τα ατυχήματα.

Μελέτη ατυχημάτων
Λαμβάνονται τα τροχαία ατυχήματα κάθε έτους, τα οποία αποτελούν ένα αρνητικό στοιχείο για κάθε περιοχή, γιατί σκοπός είναι η κατά το δυνατόν αποτροπή τροχαίων συμβάντων. Συγχρόνως, η μέτρηση αυτή, έμμεσα δείχνει και την προσπάθεια που καταβάλλεται στον τομέα της πρόληψης των τροχαίων ατυχημάτων. Ειδικότερα, εξετάζονται τα ακόλουθα στοιχεία:
1. Τα θανατηφόρα τροχαία ατυχήματα,
2. Τα ατυχήματα σοβαρών σωματικών βλαβών,
3. Τα ατυχήματα ελαφρών σωματικών βλαβών,
4. Οι νεκροί από τροχαία,
5. Οι σοβαρά τραυματίες,
6. Οι ελαφρά τραυματίες

Μεταβλητές
Από έρευνες που έχουν γίνει, κατά το παρελθόν, από ειδικούς επιστήμονες διαπιστώθηκε ότι ορισμένα στοιχεία αποτελούν τους πρωταρχικούς και σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν τα τροχαία ατυχήματα μιας περιοχής. Αυτές οι μεταβλητές είναι:
1.Ο πληθυσμός
2.Τα κυκλοφορούντα αυτοκίνητα (επιβατικά ιχ, φορτηγά ιχφ, φορτηγά δχ, λεωφορεία, αγροτικά μηχανήματα, ενοικιαζόμενα, κλπ.)
3.Τα κυκλοφορούντα δίκυκλα (μοτοσικλέτες ΙΧ και ΔΧ, μοτοποδήλατα).
4.Το μήκος του εθνικού, επαρχιακού και αστικού οδικού δικτύου

Μεθοδολογία
Η μεθοδολογία, η οποία βασίζεται στην πολυκριτήρια ανάλυση αποφάσεων, κατά την οποία γίνεται για κάθε νομό αναγωγή της συμμετοχής κάθε είδους τροχαίου ατυχήματος και παθόντων, σε σχέση με το σύνολο της χώρας και, εν συνεχεία, συσχετισμός με τις παραπάνω μεταβλητές. Από το συνδυασμό δημιουργούνται 18 κριτήρια εκτίμησης και με την εφαρμογή της πολυκριτήριας ανάλυσης αποφάσεων προκύπτουν τα αποτελέσματα, σύμφωνα με τα οποία οι νομοί ταξινομούνται σε τρεις κατηγορίες υψηλής, μέτριας και χαμηλής επικινδυνότητας.

Διαπιστώσεις
Καταγράφηκε μείωση το 2009 σε όλα τα ατυχήματα και τους παθόντες.
Καταγράφηκε μείωση στα θανατηφόρα ατυχήματα και τους νεκρούς, κατά 7,1% και 6,2%, αντίστοιχα (100 λιγότερα ατυχήματα και 96 λιγότεροι νεκροί), σε σχέση με το 2008. Για πρώτη φορά, ο αριθμός των νεκρών βρίσκεται, κάτω από τα 1.500 άτομα, πράγμα που έχει να συμβεί από το 1982. Στους σοβαρά τραυματίες παρατηρήθηκε μείωση, κατά 11,6%, ενώ στους ελαφρά τραυματισθέντες η μείωση ήταν μόνο 2,7%, με τον αριθμό τους, όμως, να παραμένει μεγάλος, 16.683 άτομα. Οι μειώσεις δεν ήταν ομοιόμορφες σε όλες τις περιοχές της Ελλάδος αλλά υπήρχαν και νομοί, όπου διαπιστώθηκαν σημαντικές αυξήσεις είτε των ατυχημάτων είτε των παθόντων.
Σύμφωνα με το Β’ εθνικό στρατηγικό σχέδιο «Καθ’ οδόν 2006 -2010», που εκπονήθηκε για τη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων στην Ελλάδα, ο αριθμός των νεκρών, για το 2009, θα έπρεπε να ήταν 1.120 άτομα, υπάρχει, δηλαδή, αρνητική απόκλιση, κατά 343 άτομα. Το ίδιο συνέβη και το 2008, όπου η απόκλιση ήταν 337 άτομα. Το σχέδιο αυτό δεν εφαρμόσθηκε από τους φορείς της πολιτείας, έτσι ο στόχος των 1.010 νεκρών, για το 2010, έχει εγκαταλειφθεί και επιδιώκεται τώρα η μείωση, κατά 100 ατόμων, κάθε έτος, ώστε να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο, έστω με καθυστέρηση τεσσάρων ετών, το 2014.
Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες της Ε.Ε. των 27 μελών, που δεν έχει πετύχει σημαντικά αποτελέσματα και δεν έχει κάνει ουσιαστική προσπάθεια για την επίτευξη του στόχου της μείωσης των νεκρών από τροχαία ατυχήματα.
Η απόφαση για κατάργηση του μέτρου της απόσυρσης των παλαιών αυτοκινήτων μόνο για βραχυπρόθεσμους οικονομικούς λόγους ήταν εσφαλμένη, γιατί από άποψη οδικής ασφάλειας είναι ολέθρια. Συνεχίζουν να κινούνται στους ελληνικούς δρόμους αυτοκίνητα παλαιάς τεχνολογίας, χωρίς σύγχρονα συστήματα ασφαλείας, κακοσυντηρημένα, ρυπογόνα κλπ. Ένα θανατηφόρο ατύχημα να προκαλέσει μόνο ένα από αυτά, αναλογιστήκατε τι οικονομικές επιπτώσεις θα έχει στο σύστημα υγείας, στις ασφαλιστικές εταιρείες, στις συντάξεις, στις αποζημιώσεις κλπ. Στο εγγύς μέλλον πρέπει να επανεξετασθεί το ζήτημα αυτό και να επανέλθει. Όσον αφορά στο οικονομικό σκέλος θα μπορούσαν να κληθούν να συνδράμουν και οι ασφαλιστικές εταιρείες, που τελικά θα βρεθούν ωφελημένες.
Για να γίνει κατανοητό πώς αντιμετωπίζεται η τόσο παραγκωνισμένη και σε δεύτερη μοίρα οδική ασφάλεια θα αρκούσε μια σύγκριση με τη διαχείριση που έγινε για τον ιό της νέας γρίπης δηλαδή, διαρκή τηλεοπτικά μηνύματα, φυλλάδια, εμβόλια, συζητήσεις εκπομπές με τζίρο εκατομμυρίων ευρώ και τελικό απολογισμό περίπου 130 νεκρούς. Αντίθετα, στην οδική ασφάλεια 1.500 νεκροί και τίποτα από τα παραπάνω. Μήπως θα έπρεπε να δούμε στο μέλλον με τον ίδιο τρόπο και τους θανάτους στην άσφαλτο και με δεδομένο ότι εδώ «εμβόλιο» δεν υπάρχει.

Παραβάσεις
Στο δεύτερο στάδιο επεξεργασίας λαμβάνονται οι παραβάσεις κάθε έτους που έχουν επιβληθεί από τους αστυνομικούς της τροχαίας και αφορούν τον τομέα καταστολής και την προσπάθεια για αύξηση του ποσοστού συμμόρφωσης των οδηγών στους κανόνες του κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Για το σκοπό της έρευνας, οι παραβάσεις χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες:
Επικίνδυνες παραβάσεις
Παραβάσεις αστυνομικής δραστηριότητας
Παραβάσεις των οχημάτων
Επικίνδυνες παραβάσεις: Ένας από τους παράγοντες που συμβάλλει στην εμφάνιση τροχαίων ατυχημάτων είναι ο οδηγός του οχήματος. Ο τρόπος με τον οποίο ο οδηγός του οχήματος προσεγγίζει ζητήματα ασφάλειας κατά την οδήγηση και γενικότερα η συμπεριφορά του στο δρόμο επηρεάζει, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό την πιθανότητα να εμπλακεί σε ατύχημα. Τα άτομα σχετικά νεαρής ηλικίας, π.χ, τείνουν να εμπλέκονται πιο συχνά σε ατυχήματα από ότι άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, πράγμα που πιθανόν να οφείλεται στη μεγαλύτερη συχνότητα, με την οποία τα άτομα αυτά εκδηλώνουν ριψοκίνδυνη ή επιθετική συμπεριφορά.
Παραβάσεις αστυνομικής δραστηριότητας: Ένας δεύτερος παράγοντας που σχετίζεται με την αποφυγή τροχαίων ατυχημάτων είναι ο παράγοντας της επιτυχούς αστυνόμευσης σε κάθε νομό αλλά και στο σύνολο της χώρας. Η παρουσία αστυνομικών της τροχαίας στο δρόμο είναι δυνατόν να λειτουργεί, τόσο αποτρεπτικά, όσο και προληπτικά στην εμφάνιση τροχαίων ατυχημάτων. Η εμφάνιση των αστυνομικών σε επίκαιρα και επικίνδυνα σημεία συμβάλλει στη μείωση της ταχύτητας των κυκλοφορούντων οχημάτων ή στα αντικανονικά προσπεράσματα ή στην όποια άλλη μορφή επικίνδυνης οδήγησης ή ακόμη και στην καλύτερη ρύθμιση της κυκλοφορίας και στη μείωση των πιθανοτήτων εκδήλωσης τροχαίων ατυχημάτων.
Παραβάσεις των οχημάτων: Οι παραβάσεις που αφορούν την κατάσταση των οχημάτων και το βαθμό καταλληλότητας και ασφαλούς κυκλοφορίας αυτών στους δρόμους.

Συμπεράσματα
1. Έγινε αξιολόγηση των υπηρεσιών τροχαίας και οι πίνακες πρέπει να μελετηθούν, λεπτομερώς, και για κάθε νομό χωριστά από στελέχη της αστυνομίας, συγκοινωνιολόγους και άλλους επιστήμονες ώστε να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα.
2. Εντοπίσθηκαν οι περιοχές που έχουν πρόβλημα ατυχημάτων και η απόδοση της τροχαίας δεν είναι ικανοποιητική. Πρέπει να παρακολουθούνται σε κάθε νομό οι αυξομειώσεις της απόδοσης, από έτος σε έτος, και να μελετηθούν τα αίτια της αύξησης ή της μείωσης. Ο συνδυασμός των δύο αναλύσεων μπορεί να αποτελέσει εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο, τόσο για την παρακολούθηση της επικινδυνότητας κάθε νομού, όσο και για τη λήψη μέτρων.
3. Στις περιοχές που εντοπίσθηκαν από την έρευνα να έχουν πρόβλημα τροχαίων ατυχημάτων οι αστυνομικοί πρέπει να είναι αυστηρότεροι με τους οδηγούς και τα όρια ανεκτικότητας να είναι μηδενικά. Πρέπει να ενισχυθεί το ανθρώπινο δυναμικό των υπηρεσιών τροχαίας, περισσότερες περιπολίες και αυτοκίνητα στους δρόμους, ποιοτική αναβάθμιση του προσωπικού και κίνητρα για αποδοτικότερη εργασία.
4. Πρέπει να επισπευσθεί η δημιουργία γενικής γραμματείας πρόληψης τροχαίων ατυχημάτων για τον καλό συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων και για να δώσει οδηγίες στις κατευθύνσεις που χρειάζεται.
5. Θα πρέπει να γίνει, για το υπόλοιπο του 2010, ένα μεταβατικό συμπληρωματικό σχέδιο του «Καθ’ οδόν» μέχρι να εκπονηθεί και εφαρμοστεί το νέο στρατηγικό σχέδιο οδικής ασφάλειας 2010-2015, γιατί κάθε μέρα είναι σημαντική και δεν πρέπει να χάνεται πολύτιμος χρόνος. Για να επιτευχθεί, τόσο ο στόχος της μείωσης των νεκρών, κατά 100, κάθε χρόνο, μέχρι το 2014, θα πρέπει να εκπονηθεί και εφαρμοσθεί συγκεκριμένο σχέδιο, που θα προβλέπει, ανά περιοχή και κατηγορία, ατυχήματος τις μειώσεις που πρέπει να γίνουν και τους επιμέρους στόχους. Ανεξάρτητα από τα έργα που πρέπει να γίνουν για τη βελτίωση του οδικού δικτύου, τα οποία είναι μακροπρόθεσμα και την επανεξέταση του μέτρου της απόσυρσης των παλαιών αυτοκινήτων για την ανανέωση του στόλου και την κυκλοφορία ασφαλέστερων οχημάτων, η κατάσταση για τη μείωση των ατυχημάτων πρέπει να αντιμετωπισθεί με τα σημερινά υπάρχοντα δεδομένα, λαμβανομένης υπόψη και της οικονομικής κρίσης.