Υπάρχει ελπίδα

Γράφει η Ευγενία Καλογερία – Μόσχου
eugenia.mxk@windowslive.com

“Απαραίτητη προϋπόθεση: Να ανθίσει στο μυαλό και στην καρδιά της ανθρωπότητας ο Νέος Ουμανισμός”

Η παγκοσμιοποιημένη γιορταστική ατμόσφαιρα που επικρατεί σε όλη την υφήλιο κάθε αρχή του νέου έτους, γίνεται συχνά αφορμή, εμείς οι πολίτες της «αναπτυγμένης Δύσης» να αισθανόμαστε μέσα μας θλίψη και μελαγχολική διάθεση, παρά πραγματική χαρά και ευεξία. Κι αυτό, γιατί συνειδητοποιούμε όλο και περισσότερο τα σημερινά ατομικά, κοινωνικά και παγκόσμια αδιέξοδα στα οποία μας οδήγησε η σημερινή τάξη πραγμάτων. Η μεγάλη μάλιστα ανάπτυξη της σύγχρονης τεχνολογίας, αντί ,ως όφειλε, να μας οδηγήσει στη λύση πολλών και σοβαρών προβλημάτων και να μας απελευθερώσει από πλήθος έγνοιες, έγινε ένας μεγάλος βραχνάς, γιατί, στο όνομα της υπέρμετρης κατανάλωσης άχρηστων συνήθως προϊόντων, μας έχει τελείως αποπροσανατολίσει και μας έχει στερήσει τη δυνατότητα να επιζητούμε την επαφή με κάθε τι το ουσιαστικό, κάθε τι το αληθινό, κάθε τι το ανθρώπινο με τη σωστή έννοια του όρου. Έχουμε φτάσει στο σημείο να αισθανόμαστε δυστυχείς και κατώτεροι όταν δεν καταφέρνουμε να είμαστε οι «συνεπείς καταναλωτές» της παγκοσμιοποιημένης αγοράς του διεθνούς εμπορίου, όταν δεν διαθέτουμε αμέτρητες πιστωτικές κάρτες, όταν δεν μπορούμε να κυκλοφορούμε με αστραφτερά αυτοκίνητα (κι ας τα χρωστάμε). Ονειρευόμαστε να μένουμε σε σπίτια πολυώροφα με κήπους και πισίνες, των οποίων η συντήρηση θα μας μετατρέψει σε υποζύγια και η αγωνία της αποπληρωμής των δανείων στις Τράπεζες θα μας κατατρώει καθημερινά τα σωθικά.
Όμως, όπως είπε ένας κορυφαίος σύγχρονος Γάλλος φιλόσοφος που ήρθε πρόσφατα στην Αθήνα, ο Αλέν Μπαντιού, αγοράζοντας πράγματα δεν χτίζεται η ευτυχία. Κάπου εκεί στο βάθος του μυαλού μας, γνωρίζουμε ότι στερούμαστε την ουσία της ζωής, στερούμαστε όλα όσα έχουν πραγματική αξία και σημασία για τον άνθρωπο και για την ύπαρξή του . Εξ άλλου, δεν γνωρίζουμε και τη χρονική διάρκεια αυτής της ψεύτικης ευημερίας, γιατί, σωστά φοβόμαστε, έχει ημερομηνία λήξης.
Η υπέρμετρη κατανάλωση δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα των σύγχρονων, αναπτυγμένων κοινωνιών. Η αίσθηση ότι καταστρέφουμε το περιβάλλον, τον ίδιο τον πλανήτη που μας φιλοξενεί και μέλλει να είναι το σπίτι των παιδιών και των εγγονιών μας, μας δημιουργεί μεγάλες ευθύνες και μεγάλες ενοχές.
Άλλος ένας σοβαρός παράγοντας άγχους είναι ότι δεν μπορούμε να χαρούμε χωρίς τύψεις την ψεύτικη και αστραφτερή καταναλωτική ευτυχία μας, όταν γνωρίζουμε πολύ καλά ότι μας περιβάλλουν εκατομμύρια πεινασμένοι, απαξιωμένοι άνθρωποι, άνθρωποι σε εμπόλεμες ζώνες κι ας καταφεύγουμε συχνά στη λανθασμένη διέξοδο του ρατσισμού που μοιάζει με έναν ιδιόρρυθμο στρουθοκαμηλισμό. Σε αυτό το σημείο ταιριάζει να θυμηθούμε τα λόγια του Herbert Marcuse, ο οποίος, πολύ δικαιολογημένα, αναρωτιέται, γιατί φτάσαμε σ’ αυτή την κατάσταση στο τέλος του 20ού αιώνα: «.γιατί συντηρούν τόση πολλή οδύνη και τόση καταπίεση, χωρίς αυτό να είναι καθόλου αναγκαίο; Διότι, ποτέ πριν στην ιστορία, δεν είχαν γίνει τόσα πολλά κοινωνικά έργα και δεν είχε επιτευχθεί τόση τεχνική πρόοδος, στοιχεία επαρκή για να καταστήσουν τη ζωή ευχάριστη και άνετη για τον καθένα». Εμείς βέβαια, στο βάθος του μυαλού μας, γνωρίζουμε ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν μερίδιο στη ζωή και στην ευτυχία και καταντά επικίνδυνο να το στερούνται.
Στην πραγματικότητα, η κρατούσα άποψη, ότι τα συμφέροντα της κοινωνίας και κατ’ επέκταση της εργαζόμενης ανθρωπότητας ταυτίζονται με τη λεγόμενη «ελεύθερη αγορά» και το διεθνές κεφάλαιο έχει διαμορφώσει μια ψεύτικη και αρρωστημένη συνείδηση στον κόσμο της εργασίας, που τον κρατά αιχμάλωτο και εγκλωβισμένο σε ξεπερασμένες αντιλήψεις και λογικές, αντίθετες με τα πραγματικά του συμφέροντα. Έτσι, για να δώσει νόημα στη ζωή του, καταφεύγει στον υπέρ – καταναλωτισμό, στα πολιτιστικά σκουπίδια και στην άκριτη αποδοχή της αδικίας και του αυταρχισμού σε όλα τα επίπεδα, ακόμα και του πολέμου. Με λίγα λόγια, έχει αποδεχθεί τον «πολιτισμό του θανάτου».
Οι νέοι σε πολλά σημεία της γης, έχουν αντιληφθεί ότι κάτι δεν πάει καλά και αντιδρούν σπασμωδικά και περιστασιακά. Όμως αυτό δεν είναι σήμερα αρκετό για να οδηγηθούν οι κοινωνίες σε έναν άλλο δρόμο από τον ολέθριο σημερινό. Σήμερα υπάρχει σοβαρή έλλειψη οράματος στα άτομα και στις κοινωνίες. Μας είναι απαραίτητο λοιπόν ένα νέο συλλογικό όραμα, μια νέα ουτοπία ,η οποία θα είναι σε θέση να μας οδηγήσει σίγουρα σε ένα καλύτερο κόσμο, άξιο του όντος που λέγεται άνθρωπος, γιατί, ο άνθρωπος δεν είναι, όπως θέλουν να μας τον παρουσιάζουν οι ισχυροί, ο κατακτητής του κόσμου, αλλά, σύμφωνα με τον Κ. Λεβί – Στρός, η συνείδηση του κόσμου. Για να αποκτήσουμε λοιπόν την επιθυμητή συνείδηση, χρειάζεται γνώση. Γνώση και επίγνωση .
Γνώση υπάρχει πολλή στην ιστορία της ανθρωπότητας. Με πολλή σκέψη, κόπο και αίμα οι μακρινοί και κοντινοί μας πρόγονοι δημιούργησαν ένα τεράστιο πνευματικό και επιστημονικό πλούτο, που συμπληρώνεται από τη φανταστική σύγχρονη τεχνολογία, ο οποίος, σύμφωνα με τον Έλληνα καθηγητή και διανοητή Κ. Λάμπο, «περιμένει να μετατραπεί από γνώση και τεχνολογία της εχθρότητας του πολέμου και της καταστροφής, σε γνώση και τεχνολογία της πανανθρώπινης φιλίας, της ειρήνης και της δημιουργίας..,. στα πλαίσια ενός οικουμενικού ουμανιστικού πολιτισμού.».
Στο σημείο αυτό δεν είναι άσκοπο χάριν των αναγνωστών , να αναφέρουμε ότι ο Ουμανισμός (Ανθρωπισμός), παρουσιάστηκε ως πνευματικό κίνημα στην ιστορία του πολιτισμού στα τέλη του 14ου αιώνα, δηλαδή στην εποχή της Αναγέννησης και χαρακτηρίστηκε από την τάση για αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την τέχνη και τις αξίες του κλασσικού κόσμου (θετικές επιστήμες, φιλοσοφία), βάζοντας στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τον ίδιο τον άνθρωπο και αναζητώντας για τον κόσμο ορθολογικές απαντήσεις.
Κατ’ επέκταση, ο Νέος Ουμανισμός που έχει στη αμέσως πριν από εμάς εποχή ανατείλει, χάρις στην παρουσία νεότερων διανοητών, με αποκορύφωμα τους Μαρξ – Έγκελς, αλλά και σύγχρονων, που προσπαθούν να «ρίχνουν ιδεοδέσμες» στην απαξιωμένη ανθρωπότητα, με σκοπό να την εξυψώσουν και να την απαλλάξουν από τα δεσμά της, τα άλλοτε πραγματικά και άλλοτε επίπλαστα, είναι εδώ και περιμένει την ενεργή παρουσία μας. Εκτός από τις θεμελιώδεις αρχές του αναγεννησιακού ουμανισμού στις οποίες βασίζεται, έχει να μας προτείνει ένα πολύ ενδιαφέρον σύγχρονο όραμα που μπορεί να αλλάξει προς το καλύτερο το σημερινό κόσμο.
Αυτό ακριβώς το όραμα, το όραμα που θα διέπεται από ένα αληθινό συλλογικό νόημα, αυτό που θα μας οδηγήσει να διεκδικήσουμε έναν καλύτερο και αντάξιο του ανθρώπου κόσμο, που θα εξασφαλίζει για όλους τα βασικά αγαθά επιβίωσης, που θα εξαλείψει την εκμετάλλευση, την ανεργία, τους πολέμους και τις αδικίες, αυτό επίσης που θα μας κάνει να αγαπήσουμε τη γη μας και να διαφυλάξουμε το περιβάλλον από την καταστροφή και θα μας στρέψει ελεύθερους πια, να ασχοληθούμε με την καλλιτεχνική δημιουργία, την ποίηση, τη λογοτεχνία τη μουσική, τον έρωτα, τα σπορ κλπ., θα πρέπει να είναι σήμερα παρόν στην καρδιά και στο μυαλό των νέων και να τους οδηγεί.
Η διαπίστωση που είναι κοινώς αποδεκτή ανάμεσά μας, ότι σήμερα δεν πάνε καλά τα πράγματα, επειδή απουσιάζει από τους νέους ανθρώπους το όραμα, είναι εν μέρει σωστή, γιατί αντικατοπτρίζει την μη απάντηση στις προκλήσεις των καιρών και την απουσία τους γενικότερα από το κοινωνικό γίγνεσθαι. Άλλοι αποφασίζουν πάντα γι’ αυτούς. Αντανακλά όμως και γενικότερα την έλλειψη βούλησης για να αλλάξουμε κάποια πράγματα που είναι ώριμα από καιρό να αλλάξουν, κι αυτό είναι καταστροφικό και επικίνδυνο.
Με εργαλείο τη γνώση και τη θέληση μπορούμε να αλλάξουμε τα κακώς κείμενα και να ζήσουμε σε ένα καλύτερο κόσμο. Υπάρχει ελπίδα! Ο Νέος Ουμανισμός θα πρέπει να επικρατήσει και να προσδιορίσει το όραμα των νέων ανθρώπων για καλύτερη ζωή, η δε απουσία μας από τους κοινωνικούς αγώνες, να αντικατασταθεί με τη λέξη «παρών».