Ο Διονύσης Σέρρας απαντά στο ερωτηματολόγιο του Προυστ

Εξαίρετος δάσκαλος, σεμνός, αξιοπρεπής και υπερήφανος άνθρωπος, άοκνος υπηρέτης των ζακυνθινών Γραμμάτων, ευαίσθητος ποιητής, ο λογοτέχνης και εκδότης των «Επτανησιακών Φύλλων» απαντά στο ερωτηματολόγιο του Προυστ με το δικό του μοναδικό τρόπο, επισημαίνοντας ότι μειδιά «ακούγοντας φαιδρούς ισχυρισμούς για μορφωτική – πολιτιστική, πολιτική και άλλη… αναβάθμιση του Νεοέλληνα, μέσα σ’ ένα σύστημα ή καθεστώς γενικευμένης παρακμής, κρίσης αξιών και θεσμών, διαφθοράς, συναλλαγής, διαπλοκής, λήθης, ατομικισμού κ.ά.π. νοσηρών ή ζοφερών συμπτωμάτων».

Πώς φαντάζεστε την τέλεια ευτυχία;
Σαν την ανέφικτη, αλλά πάντα ποθητή, αρμονική συνύπαρξη της εσώτερης πληρότητας με την, έξω και γύρω, του κόσμου μας ιδανικότερη μορφή.

Τι σας κάνει να σηκώνεστε το πρωί;
Το «όνειρο» που γεννιέται από μιας αχτίδας ή της ημέρας το φως και που μπορεί να μη διαψευστεί σαν τα όνειρα της νύχτας.

Η τελευταία φορά που ξεσπάσατε σε γέλια;
Ακούγοντας φαιδρούς ισχυρισμούς για μορφωτική – πολιτιστική, πολιτική και άλλη… αναβάθμιση του Νεοέλληνα, μέσα σ’ ένα σύστημα ή καθεστώς γενικευμένης παρακμής, κρίσης αξιών και θεσμών, διαφθοράς, συναλλαγής, διαπλοκής, λήθης, ατομικισμού κ.ά.π. νοσηρών ή ζοφερών συμπτωμάτων.

Η τελευταία φορά που κλάψατε…
Σ’ ένα «σταθμό» της Ελλάδας που πάντα και παντού μας πληγώνει (Σεφέρης), της Ζακύνθου που άδικα πληγώνουμε ή ντροπιάζουμε, στης όποιας ενδοχώρας τις σχισμές ή τα ερείπια…

Tο βασικό γνώρισμα του χαρακτήρα σας είναι…;
Η μηδενική ανοχή ή ο μη συμβιβασμός μ’ ό,τι ανάρμοστο, υποτιμητικό και προσβλητικό για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τον πολιτισμό μας, τον τόπο μας…

Το βασικό ελάττωμά σας;
Η έμφυτη περισσή αδυναμία ή ατολμία για πλήρη εξομολογητική – λυτρωτική επικοινωνία με λίγους ή περισσότερους και η καταφυγή στη σιωπή, στη μόνωση, στη χαρμολύπη της γραφής…, με την ψευδαίσθηση κάποια – αναγκαστικής ή αδιέξοδης – «διεξόδου».

Σε ποια λάθη δείχνετε τη μεγαλύτερη επιείκεια;
Σ’ αυτά που δεν υποκρύπτουν κακία, σκοπιμότητα, μικρόνοια, κουτοπονηρία… – και σ’ εκείνα των από τη φύση τους αδύναμων, αθώων, αφελών, αμαθών…

Με ποια ιστορική προσωπικότητα ταυτίζεστε περισσότερο;
Πολλοί οι άριστοι και οι άξιοι θαυμασμού! Ποιον να πρωτοεπιλέξεις; Αντίθετος, μάλλον, με την προσωπολατρία, προτιμώ την κατά το δυνατό νοητή προσέγγιση με διάφορα σπουδαία ή ξεχωριστά και άξια παραδειγματισμού πρόσωπα και την επιλογή ή αφομοίωση χρήσιμων στοιχείων από κάθε ζηλευτή περίπτωση. Όμως, το ίδιο σημαντική, ώς ένα βαθμό, είναι και η βαθύτερη και γνώριμη «συνάντηση» με απλούς και αυταπαρνητικούς αγωνιστές ή ήρωες του καθημερινού βίου και χώρου, που σηκώνοντας αγόγγυστα τον όποιο μαρτυρικό ή διδακτικό σταυρό, γράφουν κι αυτοί με το δικό τους τρόπο, για λίγους ή περισσότερους, τη δική τους αληθινή και εκφραστική ιστορία.

Τι ή ποιος είναι η μεγαλύτερη αγάπη της ζωής σας;
Το ίδιο το γεγονός ή αγαθό της ζωής (το «μέγα καλό και πρώτο» του Διον. Σολωμού), με ό,τι πολύτιμο ή μοναδικό αυτό περιλαμβάνει και προσφέρει, καθώς και μ’ οτιδήποτε ή οποιονδήποτε συντελεί να το βιώνουμε και να το χαιρόμαστε ουσιαστικά, κάθε ανεπίστροφη στιγμή, στο ύψιστο και άριστο σημείο. Κι ακόμη, μ’ ό,τι ωραίο ή όποιον άξια και διαρκώς ενσαρκώνει, εμπνέει, συμβολίζει και έμπρακτα δικαιούται το μέγιστο και λυτρωτικό – ανθρωποκεντρικά θείο – αίσθημα της Αγάπης.

Ποιο ταλέντο θα θέλατε να είχατε;
Αυτό κάποιου μάγου ή θαυματοποιού, που μπορεί ν’ αλλάζει, πραγματικά ή ψευδαισθησιακά, το μαύρο ή το γκρίζο σε λευκό, το δάκρυ σε χαμόγελο, το πνεύμα του κακού σε γέννημα στοργής, χαράς και καλοσύνης…

Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στον εαυτό σας, ποιο θα ήταν αυτό;
Ό,τι είναι ή γίνεται αιτία για σκληρά, πικρά και αναπάντητα «Γιατί;» και «Πώς» για αυτοκαταδίκη ή αυτοσυντριβή…

Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα στην οικογένειάς σας, ποιο θα ήταν
αυτό;
Ό,τι σχέσεις ή δεσμούς βυθού και αίματος τους παρασύρει στην επιφάνεια ή στα ρηχά, ό,τι λυπηρά τους χαλαρώνει και τους κρατά στο επίπεδο της τυπικότητας, της υποχρέωσης, της συμβατότητας, της με εμπόδια απόστασης…

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σας;
Την οδυνηρή διάψευση της πίστης ή της εμπιστοσύνης και της αυτόθυτης προσφοράς σ’ ένα πρόσωπο, που κατ’ αρχήν θεωρήθηκε και εκτιμήθηκε, απατηλά, σαν καθαρό, καλότυχο, φιλικό και άξιο λόγου «απόκτημα».

Τι αντιπαθείτε περισσότερο;
Την κάθε άσωτη μιζέρια, τη μεμψιμοιρία, την ιδιοτέλεια, τη μικροψυχία, τη μικρόνοια, την αγένεια ή την ασέβεια, την αχαριστία, την αναξιοπρέπεια, την αδιακρισία, τη διπροσωπία, τη σοβαροφάνεια, την αλαζονεία, τον κομπλεξισμό, την εμπάθεια και τη χαιρεκακία, τον δογματισμό ή τον άκρατο φανατισμό, την όποια δουλικότητα και την τυφλή εξάρτηση από τα άχαρα πάθη ή τη «φύση» του άπορου και δίχως συναίσθηση και αυτογνωσία εγωκεντρικού ατόμου… Ό,τι, δηλαδή, δεν επιτρέπει στον όχι μόνο από ύλη ή σάρκα Άνθρωπο να ξεφύγει από την απολίτιστη (πρωτόγονη και ζωώδη) κατάστασή του, στοχεύοντας και πασχίζοντας – μ’ ευαισθησίες, ιδανικά και οράματα – για τη βελτίωση και τελειοποίηση του μέσα και του έξω κόσμου του.

Τι θεωρείτε ως τη μεγαλύτερή σας σπατάλη;
Το αυθόρμητο δόσιμο ή το περίσσευμα από το όποιο απόθεμα αντοχής και ανοχής για ό,τι αποδείχθηκε τελικά άγονο, ανάλλαχτο, αδιαμόρφωτο, αποκαρδιωτικό…

Ποιο είναι το αγαπημένο σας ταξίδι;
Όποιο, νοητό ή πραγματικό, σε φέρνει κοντά στην Ομορφιά και στην Ουσία κάθε έμψυχου ή άψυχου «σημείου», αποκομίζοντας έστω και το ελάχιστα ευχάριστο και χρήσιμο για την επίγεια πορεία σου, πριν από την τελική σου αναχώρηση, που είναι άδικο να γίνεται ή να μοιάζει σαν τυπική μετάβαση από ένα εφήμερο σ’ ένα αιώνιο κενό.

Ο αγαπημένος σας συνθέτης;
Οι ιδιοφυείς κλασικοί δημιουργοί: Μότσαρτ, Μπετόβεν, Μπαχ, Τσαϊκόφσκι – και όποιος άλλος μεταπλάθει και μεταγγίζει, αρμονικά και συγ-κινητικά, τις χαρές και τα πάθη της ανθρώπινης ύπαρξης, της ζωής και του κόσμου με πνοής και λάμψης ηχοχρώματα.

Η ταινία που σας σημάδεψε;
Της ζωής και της Τέχνης τα «σημάδια» βρίσκονται πάντα σε πληθυντικό αριθμό. Έτσι, σε «σημαδεύουν» ηδονικά ή γοητευτικά και παρήγορα κορυφαίες και ανθεκτικές δημιουργίες του Βισκόντι, του Μπέργκμαν, του Κουροσάβα, του Ταρκόφσκι κ.ά. εκλεκτών, δυναμικών, στοχαστικών και ποιητικών κινηματογραφιστών.

Το βιβλίο που σας σημάδεψε;
Το Συμπόσιο του Πλάτωνα, το Έγκλημα και Τιμωρία του Ντοστογιέφσκι, το Μια εποχή στην κόλαση του Ρεμπώ (μετάφραση Νίκου Σπάνια), η Ασκητική του Καζαντζάκη, το Ευρισκόμενα έργα του Διον. Σολωμού, το Εκατό χρόνια μοναξιάς του Μάρκες…

Ο αγαπημένος σας ζωγράφος;
Οι της (διαρκούς) Αναγέννησης, μύστες κι αυτοί, ηδύφεγγων μορφών ή πάγχρωμων σωμάτων και «πνευμάτων» πλαστουργοί: Λεονάρντο Ντα Βίντσι, Μιχαήλ Άγγελος, Καραβάτζιο, Δομίνικος Θεοτοκόπουλος…

Το αγαπημένο σας χρώμα;
Τα ηδύσημα χρώματα της ίριδας, της ανοιξιάτικης ανατολής, της χαρμονής και της διαφάνειας…

Το αγαπημένο σας ποτό;
Το ανόθευτο, εύγευστο και αρωματικό κρασί – ή κάθε «μέθης» κ’ ευφροσύνης γιορτινής ηδύποτο.

Ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη επιτυχία σας;
Τη σωτηρία, ας πούμε, άμυνα και αντοχή μες στην ισόβια σιωπή και μοναξιά – και στις πολλές κ’ επώδυνες αδυναμίες, εμπειρίες, αποτυχίες, στερήσεις, πληρωμές…

Για ποιο πράγμα μετανιώνετε περισσότερο;
Για τη φυσική αδυναμία μου να μην αποδέχομαι (έγκαιρα κ’ ευνόητα) – σαν δεδομένες και αναλλοίωτες – διάφορες αντιλήψεις, ιδιότητες, καταστάσεις, συμπεριφορές…, ώστε κάθε φορά να στοιχίζει λιγότερο το κόστος της αλήθειας.

Ποια θεωρείτε την πιο υπερτιμημένη αρετή;
Την υπερβολική, λίγο – πολύ, πίστη για τη δυνατότητα / πιθανότητα αποφυγής ή συγχώρησης λαθών από ένα όλο ατέλειες κι αδυναμίες σώμα.

Σε ποιες περιστάσεις ψεύδεστε;
Όταν παρίσταται ανάγκη να υπερασπιστώ κάτι εξίσου σημαντικό με την αλήθεια ή όταν υπάρχει φόβος και κίνδυνος να συμβεί κάτι ανεπανόρθωτα κακό και οδυνηρό. Κάποιες φορές δε γίνεται παρά να παραβείς – «αμαρτάνοντας» – το βιβλικό «ου ψευδομαρτυρήσεις» (κανόνας ή εντολή που επιδέχεται και εξαιρέσεις).

Ποιον άνθρωπο απεχθάνεστε;
Όποιον μειώνει, προσβάλλει ή ασχημίζει τις αξίες και τις χάρες της ανθρώπινης πλάσης, όποιον παρεκκλίνει από την ηθικοπνευματική, έξοχη και πολύσημη ρήση του Μέανδρου: «πόσο ωραίο [«πράγμα», πλάσμα, δημιούργημα] είναι ο άνθρωπος, όταν είναι αληθινά άνθρωπος». Όμως, κι όταν ακόμη προκύπτει το στοιχείο της απέχθειας (αντιπάθειας), δεν πρέπει να ξεχνάμε τον μεγαλόψυχο λόγο του Σολωμού (Η Γυναίκα της Ζάκυθος): «με παρηγορούσε το να βλέπω πως καθένας κάτι καλό είχε απάνου του».

Ποια είναι η αγαπημένη σας ασχολία;
Η ελεύθερη δημιουργική σκέψη και κριτική, η εσώτερη αναζήτηση, η ουσιαστική επικοινωνία μ’ ό,τι καλό και ωραίο μας παραδόθηκε ή μας περιβάλλει, η γόνιμη μελέτη, η σαν διέξοδος γραφή…

Ποιοι είναι οι ήρωές σας στην πραγματική ζωή;
Όσοι έντιμα, ασυμβίβαστα και παραδειγματικά αγωνίζονται για την επιβίωσή τους, τις ιδέες τους, τον συνάνθρωπό τους…, όσοι, επώνυμοι και ανώνυμοι, αντιπαλεύουν θαυμαστά τα όποια θλιβερά κι ανάρμοστα στοιχεία (ή στοιχειά) της ύπαρξης, της καθημερινότητας, του κόσμου…, όσοι μπορούν και μέσα στο απλό ή στο ελάχιστο να δούνε και να νιώσουνε τη διάσταση του μεγαλείου…

Πώς θα θέλατε να πεθάνετε;
Με τη βεβαιότητα ό,τι κάτι λίγο, έστω, έζησα ή αντιλήφθηκα από το θαύμα ή το δώρο της ζωής (χωρίς άσκοπα να σπαταληθεί) και ό,τι κάποια από τα όνειρά μας πήραν ή θα πάρουν, αργά ή γρήγορα, την εκδίκησή τους (για να μνημονεύσουμε και τον ποιητικά στοχαστικό Οδυσσέα (Ελύτη). Κι ακόμη, την ύστατη «συγγνώμη» σ’ όποιον συνέβη, άθελά μου, να λυπήσω, να ενοχλήσω, ν’ απογοητεύσω, να φανώ λιγότερος από τις επιθυμίες ή τις προσδοκίες του…, μ’ αδύναμη ή ελλιπή και τη δική μου ανθρώπινη «φύση».

Πού θα θέλατε να ζείτε;
Όπου «και ο θησαυρός της καρδίας ημών» – ή στον τόπο, όπου καθένας παρά την όποια «κόλασή» του μπορεί να πλάθει ή να δημιουργεί, για τον ίδιο και τον συνάνθρωπό του, ακόμη και με το τίποτε έναν αισθητό ή νοητό παράδεισο (πάλι τον Ελύτη ακούγοντας).

Ποιο είναι το αγαπημένο σας απόφθεγμα;
Ποιο να πρωτοσκεφτείς και να πρωτοδιαλέξεις; Το Δελφικό «Γνώθι σαυτόν», το «Λάθε βιώσας» (Επίκουρος), το προ-χριστιανικό «Δεν γεννήθηκα για να μισώ, αλλά για ν’ αγαπώ» (Σοφοκλής, Αντιγόνη), το «Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο» (Ντοστογιέφσκι), το «Θέλει αρετήν και τόλμην / η ελευθερία» (Κάλβος), το «Όμορφος κόσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος» ή το «Ανοιχτά πάντα κι άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μου» (Σολωμός), το «Τιμή σ’ εκείνους όπου στη ζωή τους / όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες» (Κ.Π. Καβάφης)…; Πολλά τα φωτεινά «σήματα» της Σοφίας και το καθένα είναι κόσμημα κ’ εφόδιο ηθικοπνευματικά διδακτικό – καθοδηγητικό σ’ έναν κόσμο, δυστυχώς, διαχρονικά και αθεράπευτα «τυφλό στ’ αυτιά, στον νου και στα μάτια» (Σοφοκλής, Οιδίπους Τύραννος).

Αν πεθαίνατε και επιστρέφατε στη ζωή, ποιoν άνθρωπο ή πράγμα θα θέλατε να ενσαρκώσετε;
Όποιον μπορεί να βλέπει καθαρότερα, να νιώθει και ν’ αγαπά τον πλησίον του σαν τον εαυτό του ή όποιον κάνει σκοπό και βίωμά του, αυταπαρνητικά και γενναιόδωρα, το χάρισμα της άδολης προσφοράς, χωρίς να επιθυμεί ή να προσμένει κάποια αμοιβή ή ανταπόδοση.

Εάν συνέβαινε να συναντήσετε τον Θεό, τι θα θέλατε να σας πει;
Εφόσον υπάρχει και ανέλπιστα εμφανιστεί, να πει τι γνώμη έχει για την πορεία και τα έργα τού πλασμένου «κατ’ εικόνα και ομοίωσίν» του ανθρώπου ή τι μπορεί, ίσως, να γίνει για να παύσει η άδικη και ισόβια «σταύρωση» (δίχως ανάσταση) κάθε αδύναμου ή αθώου.

Σε ποια πνευματική κατάσταση βρίσκεστε αυτόν τον καιρό;
Σ’ αυτήν που επιτρέπουν οι άλυτες θηλιές και οι αποδράσεις της Ανάσας, οι όποιες προσωπικές – ψυχοσωματικές ή νοητικές – δυνατότητες, ανάγκες, επιλογές, δοκιμασίες… Κι ακόμη, του βίου, του καιρού και του τόπου οι αντιξοότητες, οι ανασταλτικοί αντιπνευματικοί παράγοντες, της Ύλης η κυριαρχία, των ονείρων και των πόθων τα «χάσματα» και ο πληγές…