Ασυνέπεια του κράτους και οικολογικός δογματισμός!

Δέκα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την ίδρυση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, με ειδικό Προεδρικό Διάταγμα, το οποίο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 22 Δεκεμβρίου 1999.
Η εφημερίδα μας δημοσιεύει ένα ειδικό αφιέρωμα στα «γενέθλια» του Πάρκου, δημοσιεύοντας, σήμερα, το κείμενο της Προέδρου του Φορέα Διαχείρισης Αμαλίας Καραγκούνη – Κύρτσου, η οποία μιλάει τη γλώσσα της αλήθειας και καταθέτει την ψυχή της.

Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου ιδρύθηκε, με Προεδρικό Διάταγμα (ΦΕΚ 906Δ), πριν από δέκα χρόνια ακριβώς, στις 22 Δεκεμβρίου 1999, προκειμένου να διαφυλάξει τη σημαντικότατη φυσική κληρονομιά στους χώρους ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta, να διατηρήσει την οικολογική ισορροπία της θαλάσσιας και παράκτιας έκτασης, καθώς και των νησίδων του κόλπου του Λαγανά, αλλά και των Στροφάδων, με παράλληλη ανάπτυξη δραστηριοτήτων που εναρμονίζονται με την προστασία της φύσης και του τοπίου στην ευρύτερη περιοχή τους.
Υπενθυμίζουμε ότι στόχοι του Ε.Θ.Π.Ζ. είναι η προστασία και διατήρηση:
1. Των σημαντικότερων παραλιών ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta.
2. Των βιοτόπων και του πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus.
3. Των βιοτόπων των προστατευομένων ειδών ορνιθοπανίδας και ιδίως της μεταναστευτικής.
4. Των βιοτόπων ενδημικής χλωρίδας.
5. Των παράκτιων και θαλάσσιων τύπων οικοτόπων ευρωπαϊκού και μεσογειακού ενδιαφέροντος.
6. Των αλιευτικών πόρων και εν γένει του θαλάσσιου οικοσυστήματος, τόσο από δραστηριότητες στη θάλασσα, όσο και από τη ρύπανση.
Επίσης, στους στόχους περιλαμβάνεται η ανάπτυξη συμβατών με τις παραπάνω δραστηριότητες, όπως:
α. Ο τουρισμός και η αναψυχή σύμφωνα με τις αρχές της αειφορίας.
β. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση – πληροφόρηση και η ευαισθητοποίηση στις φυσιολατρικές δραστηριότητες του κοινού.
γ. Η διαφύλαξη των παραδοσιακών χρήσεων (αλιείας, βόσκησης, γεωργίας κ.λ.π.).
δ. Η διαφύλαξη του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου.
Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου είναι το πρώτο του είδους του στην Ελλάδα, το οποίο διοικείται από το Φορέα Διαχείρισης και αποτελεί υπόδειγμα για άλλες περιοχές της Ελλάδος, που χρειάζονται ολοκληρωμένη διαχείριση, ενώ Πρόεδροι του Διοικητικού του Συμβουλίου έχουν διατελέσει οι καθηγητές Πανεπιστημίου Γιάννης Παντής και Αμαλία Καραγκούνη – Κύρτσου.

Η περιπέτεια της Πράσινης Ανάπτυξης στην Ελλάδα 
 
Αποχαιρετισμός στην Caretta caretta
Λαμβάνοντας αφορμή από τη συμπλήρωση της πρώτης δεκαετίας της παρουσίας του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, ζητήσαμε από την Πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου, Αμαλία Καραγκούνη – Κύρτσου, ένα κείμενο για τη σημαντική αυτή επέτειο.
Δυστυχώς, τα «γενέθλια» του Πάρκου συνέπεσαν με την αποχώρηση της κ. Κύρτσου από την προεδρεία του Φορέα Διαχείρισης, οπότε το κείμενό της έτυχε να είναι και αποχαιρετιστήριο, γι’ αυτό και αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η Πρόεδρος του ΕΘΠΖ καταθέτει την ψυχή της, με σοβαρότητα και αξιοπρέπεια, λέγοντας σκληρές αλήθειες και περιγράφοντας, με τόλμη και παρρησία, την κατάσταση που επικρατεί στο Πάρκο.
Το κείμενο της κ. Κύρτσου έχει ως ακολούθως:
Μετά  από τεσσεράμισι χρόνια στην προεδρία του Διοικητικού  Συμβουλίου του Φορέα Διαχείρισης  του Εθνικού Θαλασσίου Πάρκου Ζακύνθου, αποφάσισα να κλείσω ένα δημιουργικό κύκλο ανιδιοτελούς προσφοράς σε ένα θέμα που σχετίζεται με την προστασία του περιβάλλοντος και την πολυσυζητημένη πράσινη ανάπτυξη. Η Υπουργός Περιβάλλοντος κ. Μπιρμπίλη, μία δυναμική νέα γυναίκα με σύγχρονες αντιλήψεις, ήταν έτοιμη να στηρίξει τη συνέχεια της προσπάθειάς μου, αλλά πιστεύω ότι στην επαγγελματική και δημόσια ζωή πρέπει να ξέρεις πότε να φεύγεις για να παραμένεις δημιουργικός και έτοιμος για νέες σημαντικές αποστολές. 

Το πρώτο λάθος
Το πέρασμά  μου από την προεδρία του Φορέα  Διαχείρισης του ΕΘΠΖ με οδήγησε σε συγκεκριμένα συμπεράσματα για τα προβλήματα στην αποτελεσματική προστασία της Caretta caretta, ενός σπάνιου είδους που απειλείται με εξαφάνιση και της προώθησης της πράσινης ανάπτυξης.  
Από το ξεκίνημά του, πριν μία δεκαετία, ο  Φορέας Διαχείρισης του ΕΘΠΖ είχε ένα βασικό πρόβλημα: τη διατύπωση εξαιρετικά φιλόδοξων στόχων, χωρίς να συμπληρώνονται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την επίτευξή τους. Αναφέρω χαρακτηριστικά ότι δεσμεύτηκαν αρκετά μεγάλες εκτάσεις, σε βάθος εκατοντάδων μέτρων από τις προστατευόμενες παραλίες, χωρίς να συνοδεύεται αυτή η δέσμευση με την κατάλληλη επιστημονική αιτιολογία και χωρίς να έχει το Δημόσιο τη διάθεση και τα μέσα να αποζημιώσει τους ιδιοκτήτες των εκτάσεων αυτών.
Επίσης, απαγορεύεται η πλήρης εμπορική και οικονομική αξιοποίησή τους. Ο συνδυασμός ενός είδους οικολογικού δογματισμού και της διοικητικής και οικονομικής απουσίας του δημοσίου σε ένα ζήτημα που επιβάλλεται η κρατική παρέμβαση για την αντιμετώπιση σύγχρονων ιδιοκτησιακών προβλημάτων υπονόμευσε, στο ξεκίνημά του, την αξιοπιστία του Φορέα Διαχείρισης του ΕΘΠΖ και μετέτρεψε την προστασία της Caretta caretta σε στόχο εύκολης κριτικής από διάφορους καλοθελητές.  

Τα βασικά προβλήματα
Το καλοκαίρι  του 2005, οπότε ανέλαβα την προεδρία του Φορέα Διαχείρισης του  ΕΘΠΖ, βρήκα του εργαζόμενους απλήρωτους και σε επίσχεση εργασίας και το Φορέα Διαχείρισης ασυνεπή σε βασικές του υποχρεώσεις, όπως είναι οι εργοδοτικές εισφορές προς τα ασφαλιστικά ταμεία και η καταβολή των Φορών προς το Δημόσιο.
Η προκλητική υποχρηματοδότηση του Φορέα Διαχείρισης και άλλων οργανισμών αυτού του είδους, είναι ενδεικτική της προχειρότητας, με την οποία αναλαμβάνονται σημαντικές πρωτοβουλίες.
Στην Ελλάδα έχουμε πολλαπλάσιους Φορείς Διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών απ’ ό,τι, για παράδειγμα, στη Γαλλία και αυτού του είδους οι οργανισμοί αφήνονται αβοήθητοι, να μαραζώνουν οικονομικά, με την ίδια ευκολία που ιδρύονται, αρκετές φορές για λόγους πολιτικού εντυπωσιασμού.
Σε διάστημα μηνών, απ’ όταν ανέλαβα την προεδρία, μπόρεσα να διαχειριστώ τις βασικές  οικονομικές εκκρεμότητες του Φορέα Διαχείρισης. Στη συνέχεια, τον μετέτρεψα σε έναν αξιόπιστο εργοδότη που είναι απόλυτα συνεπής προς τους εργαζόμενους σε αυτόν και στηρίζει την απασχόληση στη Ζάκυνθο με δεκάδες θέσεις εργασίας, μόνιμες ή εποχικές.
Κινούμενη στο λαβύρινθο της ελληνικής δημόσιας διοίκησης και των κυβερνήσεων Καραμανλή, μπόρεσα να εξασφαλίσω τη χρηματοδότηση σημαντικών έργων υποδομής. Παράλληλα, κινητοποίησα χορηγούς του ιδιωτικού τομέα, από την Εθνική Τράπεζα μέχρι το Ίδρυμα Ωνάση και γνωστές εφοπλιστικές οικογένειες, για να στηρίξω οικονομικά την προσπάθεια, χωρίς να περάσουν όλα τα βάρη στον Ευρωπαίο και τον Έλληνα φορολογούμενο. Υπήρξαν περιπτώσεις που καθυστέρησε η καταβολή του «δώρου» των Χριστουγέννων στους εργαζόμενους του Φορέα Διαχείρισης του ΕΘΠΖ, επειδή δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν το Υπουργείο Οικονομίας με το Υπουργείο Περιβάλλοντος για τη διάθεση των αναγκαίων κονδυλίων. Σε γενικές γραμμές, όμως, καλύφθηκαν, παρά τις προφανείς δυσκολίες και το κακό προηγούμενο, όλες οι ανάγκες του Φορέα Διαχείρισης και των εργαζομένων σε αυτόν.
Είναι βέβαιο ότι ο αντικαταστάτης μου θα πρέπει να καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια, για να συνεχιστεί η επαρκής χρηματοδότηση του Φορέα Διαχείρισης και των δράσεών του, σε περίοδο μεγάλης οικονομικής αδυναμίας του Ελληνικού Δημοσίου και προσπάθειας δραστικού περιορισμού των δημοσίων δαπανών.  

Κερδοσκοπική λογική
Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα του Φορέα Διαχείρισης του ΕΘΠΖ είναι η κερδοσκοπική λογική που έχει επικρατήσει μεταξύ μικρών, μεσαίων και μεγάλων παραγόντων του τουρισμού της Ζακύνθου. Επιδίωξη είναι το εύκολο και γρήγορο κέρδος, με τις γνωστές μεθόδους της τσιμεντοποίησης των παραλιών, της αυθαίρετης δόμησης, της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος.
Όλο αυτό το κερδοσκοπικό κύκλωμα αντιμετωπίζει  την προστασία της Caretta caretta – η οποία στηρίζεται, βέβαια, σε συγκεκριμένους κανόνες και περιορισμούς – σαν τον μεγάλο αντίπαλο.
Άλλοι θέλουν να γεμίσουν τις παραλίες των προστατευόμενων περιοχών με ομπρέλες, για να αυξήσουν τον αφορολόγητο τζίρο τους, ακόμα και αν δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην ωοτοκία του προστατευόμενου είδους και εκθέτουν τη χώρα μας στον κίνδυνο ευρωπαϊκών προστίμων δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.  Άλλοι επιμένουν στην κατασκευή αυθαίρετων κτισμάτων και επικαλούνται την ασυνέπεια του ελληνικού δημοσίου προς τους νόμιμους ιδιοκτήτες, οι περιουσίες των οποίων δεσμεύτηκαν, στα πλαίσια της δημιουργίας προστατευόμενων περιοχών, για να δικαιολογήσουν τις αυθαίρετες κερδοσκοπικές τους δραστηριότητες που δε στηρίζονται καν στην ύπαρξη τίτλων ιδιοκτησίας.
Πίσω  από αυτήν την κωμικοτραγική κατάσταση βρίσκονται το εύκολο και, κατά κανόνα, παράνομο κέρδος και ορισμένα αυτοδιοικητικά κυκλώματα που καλύπτουν τους κερδοσκόπους με πολιτικά ή άλλα κίνητρα. Το γεγονός ότι ο εκλεγμένος Δήμαρχος Ζακυνθίων έφτασε στο σημείο να καταχραστεί πολλά εκατομμύρια ευρώ και να οργανώσει τον εμπρησμό των αρχείων του Δήμου σε μία, ευτυχώς αποτυχημένη προσπάθεια να καλύψει τα ίχνη του, δείχνει το επίπεδο, στο οποίο κινούνται ορισμένοι τοπικοί «άρχοντες».
Το εύκολο και κατά κανόνα παράνομο κέρδος των επιτήδειων οδηγεί σε χαμένες αναπτυξιακές ευκαιρίες για τη Ζάκυνθο. Ένα νησί που θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο πράσινης τουριστικής ανάπτυξης και να μετατρέψει την Caretta caretta σε ποιοτικό σύμβολο, έχει φτάσει σε σημείο να τρώει τις σάρκες του «επενδύοντας» σε έναν πρόχειρο, φτηνό και κερδοσκοπικό τουρισμό χωρίς προοπτική. Η έλλειψη σοβαρής βασικής υποδομής, παρά τα σημαντικά κονδύλια που εξασφαλίστηκαν κατά περιόδους, αναδεικνύει τη λανθασμένη στρατηγική που ακολουθείται – για προφανείς λόγους – από αρκετούς τοπικούς παράγοντες. 

Δραστικές λύσεις
Σε ό,τι  αφορά την αποτελεσματική διαχείριση του ΕΘΠΖ, στη δημιουργία των αναγκαίων  υποδομών, στην εξασφάλιση της αναγκαίας  χρηματοδότησης και στη διεθνή προβολή  της όλης προσπάθειας, επιτύχαμε όλους σχεδόν τους στόχους μας. Χρειάζονται, όμως, δραστικές παρεμβάσεις για την αποκατάσταση της νομιμότητας στις προστατευόμενες περιοχές και γενικότερα στο νησί, για να αποκτήσει, επιτέλους, ένα αξιόπιστο σύμμαχο η απειλούμενη με εξαφάνιση Caretta caretta και να μπει η Ζάκυνθος στο δρόμο της ποιοτικής πράσινης ανάπτυξης.
Προσωπικά, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η κυβέρνηση Καραμανλή δεν είχε την πολιτική βούληση να προχωρήσει στην επιβολή της νομιμότητας, προχωρώντας, μεταξύ των άλλων, σε αποζημίωση – σε χρήμα ή σε είδος – όσων δεσμεύτηκαν οι νόμιμες ιδιοκτησίες τους, αλλά και στην αποτελεσματική αντιμετώπιση των κατασκευαστών αυθαιρέτων και άλλων κερδοσκόπων που λειτουργούν – πολλές φορές, με την κάλυψη των αρμόδιων αρχών – στις προστατευόμενες περιοχές.
Με επιστολή, που είχα στείλει, στον τότε Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ κ. Σουφλιά, είχα ορίσει σαν ημερομηνία αποχώρησής μου από την προεδρία του Φορέα Διαχείρισης του ΕΘΠΖ, την 31η Οκτωβρίου, εκτός αν άλλαζε η κυβερνητική πολιτική και φτάναμε σε συνδυασμό αποζημιώσεων των νόμιμων ιδιοκτητών και αποτελεσματικής αντιμετώπισης όσων επενδύουν στην αυθαιρεσία και την προκλητικά αντικοινωνική συμπεριφορά.
Η προκήρυξη πρόωρων εκλογών, για τις 4 Οκτωβρίου, καθυστέρησε την προγραμματισμένη αποχώρησή μου από την προεδρία του Φορέα Διαχείρισης του ΕΘΠΖ και τώρα κλείνω έναν κύκλο δημιουργίας και ανιδιοτελούς προσφοράς, με την ελπίδα ότι η νέα κυβέρνηση και προσωπικά η Υπουργός Περιβάλλοντος κ. Μπιρμπίλη θα προχωρήσει στην εφαρμογή μιας πολιτικής ολοκληρωμένης προστασίας της Caretta caretta και πράσινης ανάπτυξης της Ζακύνθου.